Hakdan ýalkawly türkmen topragynyň üstünde bugdaýdyr gowaçaly meýdanlar, dowardyr düýeli ymgyr sähralar ýaýlyp ýatan bolsa, astynda «gara altynyň» we «mawy ýangyjyň» uly gorlary jemlenendir. Şol baýlyklary halkymyzyň we bütin adamzadyň eşretli ýaşaýşy üçin peýdalanmak hormatly Prezidentimiziň alyp barýan syýasatynyň möhüm ugrudyr. Ýurdumyzy innowasion esasda senagatlaşdyrmak, eksport kuwwatyny artdyrmak boýunça iri möçberli maksatnamalary durmuşa geçirmekde ykdysadyýetimiziň möhüm pudagy bolan nebitgaz senagatyna uly orun degişlidir. Uglewodorod baýlyklarynyň gorlary we eksport möçberleri boýunça dünýäde öňdebaryjy orunlaryň birini eýeleýän Watanymyzda öndürilýän tebigy gaz bu gün ýakyn-u-alys ülkelerde onlarça million öýlere ýagtylyk, ýylylyk, ýüzlerçe million ynsanyň kalbyna mähir paýlaýar, kuwwatly döwletleriň ykdysady çarhlarynyň güýjüne güýç goşýar.

«Galkynyş» gaz käni — rysgal-berekediň tükeniksiz çeşmesi

Garaşsyzlyk ýyllarynda Türkmenistan nebitgaz toplumynda iri taslamalary durmuşa geçirmek arkaly sebitiň iri energetika döwleti hökmünde özüni dünýä tanatdy. Ägirt uly «Galkynyş» gaz käniniň we beýleki birnäçe iri känleriň açylmagy bilen, Türkmenistan «mawy ýangyjyň» tassyklanan gorlary boýunça öňdäki orunlaryň birini eýeläp, dünýäniň gaz bazarynyň iri agzasyna öwrüldi. «Galkynyş» gaz käniniň senagat taýdan özleşdirilmegine girişilmegi gaz pudagynda amala aşyrylýan iň iri möçberli taslamalaryň biri boldy. Bu ýerde önümçilik kuwwaty ýylda 30 milliard kub metr harytlyk gaza barabar bolan zawodlaryň üçüsi işe girizildi.

Şu ýyl hormatly Prezidentimiziň gatnaşmagynda «Galkynyş» gaz käninde täze guýularyň gurluşygyna badalga berilmegi «mawy ýangyjyň» goşmaça gorlaryny döretmäge şert döreder.

Türkmenistan — Hytaý: strategik hyzmatdaşlygyň berk binýady

Gahryman Arkadagymyzyň parasatly syýasaty netijesinde ýurdumyzyň uglewodorod baýlyklary dünýäniň çar ýanyna uzaýan gaz geçiriji turbalar arkaly dürli ýurtlara eksport edilip, milli ykdysadyýetiň pajarlap ösmegine, täze iş orunlarynyň döredilmegine, ilatyň ýaşaýyş-durmuş şertleriniň ýokarlanmagyna, döwletleriň arasynda dost-doganlyk gatnaşyklarynyň pugtalandyrylmagyna itergi berýär. Depginli ösýän ykdysadyýete eýe bolan Hytaý Halk Respublikasy türkmen tebigy gazynyň iň iri alyjysy bolup durýar. 2009-njy ýylyň dekabrynda ulanylmaga berlen Türkmenistan — Hytaý gaz geçirijisi ýylda 40 milliard kub metr türkmen gazyny Çyn-Maçyna ibermäge niýetlenendir. Onuň üç şahasynyň (A, B we C) geçirijilik ukyby bolsa 55 milliard kub metre barabardyr. Bu möhüm magistralyň çig mal binýady yzygiderli berkidilýär.

Soňky 11 ýylda Türkmenistan — Hytaý gaz geçirijisi boýunça Çyn-Maçyna 300 milliard kub metrden gowrak tebigy gaz eksport edilip, ýurduň 27 sebitinde ýaşaýan 500 milliondan gowrak adam «mawy ýangyç» bilen üpjün edildi. 2020-nji ýylda Hytaýda sarp edilen gazyň umumy möçberiniň 15 göterimden gowragy bu gaz geçirijiniň paýyna düşdi.

Şu ýylyň başynda hormatly Prezidentimiziň ak pata bermegi bilen, Lebap welaýatynyň çägindäki «Malaý» gaz käninde täze gaz gysyjy desga açylyp, ulanylmaga berildi. Ýylda üstünden 30 milliard kub metre çenli tebigy gazy geçirmäge ukyply bolan desganyň ulanyşa girizilmegi Watanymyzyň nebitgaz senagatynyň kuwwatyny has-da pugtalandyrmaga ýardam eder.

Asyryň energetika taslamasy — parahatçylygyň we ösüşiň guraly

Ýurdumyz uglewodorod serişdelerini diwersifikasiýa ýoly bilen eksport etmegiň täze ugurlaryny ösdürmäge, energetika baýlyklaryny sebitde parahatçylygy we durnuklylygy berkitmek üçin peýdalanmaga möhüm ähmiýet berýär. Şeýle maksatlar bilen durmuşa geçirilýän Türkmenistan — Owganystan — Pakistan — Hindistan taslamasy iri dünýä döwletleri we abraýly halkara guramalary tarapyndan goldanylýar. 2015-nji ýylyň 13-nji dekabrynda gurluşygyna badalga berlen transmilli gaz geçirijisiniň kuwwatlylygy ýylda 33 milliard kub metre barabar bolup, onuň umumy uzynlygy 1 müň 840 kilometre deňdir.

Milli Liderimiziň nygtaýşy ýaly, täze energetika geçirijisi diňe bir Günorta Aziýanyň iri ýurtlaryny türkmen gazy bilen üpjün etmäge däl, eýsem, ykdysady hyzmatdaşlygy pugtalandyrmagyň, sebitde parahatçylygyň we durnuklylygyň berkidilmeginiň hem möhüm guraly bolmaga gönükdirilendir.

Innowasion önümçilik desgalary — ykdysady ösüşiň daýanjy

Hormatly Prezidentimiziň tagallalarynyň netijesinde nebitgaz pudagyny diwersifikasiýa ýoly bilen ösdürmek, içerki hem-de daşarky bazarlarda uly islegden peýdalanýan dürli görnüşli nebit we gaz önümlerini öndürýän täze kuwwatlyklary kemala getirmek boýunça uly işler amala aşyrylýar. Nebitgaz we himiýa senagatynda birnäçe täze iri desgalaryň ulanyşa berilmegi hem-de olaryň üstünlikli iş alyp barmagy dünýäde emele gelen çylşyrymly ýagdaýlara garamazdan, milli ykdysadyýetimiziň ösüş depgininiň gowşamazlygyna ýardam edýär.

2018-nji ýylda Gyýanlyda işe girizilen polietileniň we polipropileniň dürli görnüşlerini çykarmaga ýöriteleşdirilen polimer zawody şeýle desgalaryň biridir. 2019-njy ýylda hormatly Prezidentimiziň ak pata bermegi bilen Ahal welaýatynda tebigy gazdan sintetiki benzin öndürýän dünýäde ilkinji zawodyň gurlup, ulanylmaga berilmegi ýurdumyzyň nebitgaz toplumynyň ösüşine uly goşant boldy. Türkmenistany durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň maksatnamasyna laýyklykda, ýurdumyzyň nebitgaz toplumynda ýakyn wagtda ýene-de iri taslamalaryň birnäçesini amala aşyrmak meýilleşdirilýär.

Asylly başlangyçlar goldaw tapýar

Gymmat bolmadyk, ygtybarly, häzirki zaman energetika çeşmeleriniň elýeterliligi ähli ýurtlaryň okgunly ösmeginde aýgytlaýjy ähmiýete eýedir. Birleşen Milletler Guramasy tarapyndan kabul edilen «2030-njy ýyla çenli döwür üçin ösüş babatda Gün tertibine» laýyklykda amala aşyrylýan tagallalar üçünji müňýyllygyň bu maksatlaryna ýetmäge gönükdirilendir. Hormatly Prezidentimiz BMG-niň Baş Assambleýasynyň maslahatlarynda hem-de beýleki halkara forumlarda bu meseleler boýunça Türkmenistanyň garaýşyny yzygiderli beýan edýär. Milli Liderimiziň oňyn başlangyçlary dünýä jemgyýetçiliginiň gyzgyn goldawyna eýe bolup, BMG-niň Baş Assambleýasy tarapyndan 2013-nji ýylda kabul edilen «Energiýa serişdeleriniň ygtybarly we durnukly üstaşyr geçirilmegi hem-de durnukly ösüşi we halkara hyzmatdaşlygyny üpjün etmekde onuň hyzmaty» hakynda Kararnama bilen berkidildi.

2017-nji ýylda Garaşsyz döwletimiz Halkara Energetika Hartiýasynyň Konferensiýasynda başlyklyk etdi we paýtagtymyz Aşgabatda Energetika Hartiýasynyň Şertnamasyny döwrebaplaşdyrmak boýunça forumlardyr halkara maslahatlaryň birnäçesi geçirilip, bu ugurda öňegidişlikler gazanyldy. Mälim bolşy ýaly, häzirki wagtda Energetika Hartiýasynyň Şertnamasy energetika serişdeleriniň söwdasy hem-de döwletara gaz we nebit geçirijiler, elektrik geçiriji ulgamlar arkaly olaryň üstaşyr iberilmegi bilen baglanyşykly çylşyrymly syýasy, ykdysady hem-de hukuk meseleleriniň çözülmegine gönükdirilen ýeke-täk köptaraply ylalaşyk bolup durýar.

Hormatly Prezidentimiziň şu ýylyň 23-nji awgustynda «Galkynyş» gaz känindäki nobatdaky guýularyň gurluşygyna badalga bermek dabarasynda belleýşi ýaly, häzirki döwürde 50 trillion kub metr möçberde kesgitlenen tebigy gazyň baý gorlaryna eýe bolan Garaşsyz döwletimiz Ýewropanyň we Aziýanyň energetika bazarlaryny bu gymmatly harytlyk çig mal bilen üpjün etmek baradaky garaýşyny yzygiderli öňe sürüp gelýär. Bu baýlyklary halkymyzyň we dünýäniň halklarynyň bähbidine netijeli ulanmak üçin köp işler amala aşyrylýar.

Garaşsyzlyk ýyllarynda ýurdumyzyň nebitgaz senagatynyň ýeten derejesi milli ykdysadyýetimiziň mundan beýläk-de pajarlap ösjekdigine uly ynam döredýär. Hormatly Prezidentimiziň çuňňur oýlanyşykly we öňdengörüjilikli syýasaty esasynda uglewodorod baýlyklarymyzyň netijeli peýdalanylmagy, halkymyzyň şu günki bagtyýar durmuşynyň, nurana geljeginiň binýadyny berkitmäge, Watanymyzyň dünýädäki abraýyny has-da ýokarlandyrmaga, sebitiň ýurtlary bilen dost-doganlyk gatnaşyklaryny pugtalandyrmaga giň mümkinçilikleri açýar.

Ýurdumyz milli Liderimiziň täzeçillik syýasaty netijesinde öz ösüşiniň ýokary depginlerini saklaýar, jemi içerki önümiň öndürilişi yzygiderli artýar, halkyň durmuş derejesi ýokarlanýar. Şu ýylyň 25-nji sentýabrynda paýtagtymyzda hormatly Prezidentimiziň başlyklyk etmeginde geçirilen Türkmenisanyň Halk Maslahatynyň mejlisiniň barşynda milli ykdysadyýetiň ýurduň garaşsyz ösüşi ýyllarynda gazanylan görkezijiler beýan edildi. Hormatly Prezidentimiz öz çykyşynda berkarar Watanymyzyň Garaşsyzlygynyň 30 ýylynyň içinde ýurdumyzyň ykdysadyýetine goýlan iri maýa goýumlarynyň möçberiniň 200 milliard amerikan dollaryndan hem geçendigini, bu serişdeleriň 60 göterimden hem köpüsiniň senagat pudagyny ösdürmäge gönükdirilendigini belläp geçdi. Milli ykdysadyýetiň esasy pudagy bolan ýangyç-energetika toplumyna ýurdumyzyň jemi içerki önümini öndürmekde hem-de eksport düzüminde esasy orun degişli bolup durýar. «Türkmenistanyň nebitgaz senagatyny ösdürmegiň 2030-njy ýyla çenli döwür üçin maksatnamasyny» amala aşyrmagyň çäklerinde ýurdumyzda uglewodorod çig malynyň çykarylýan möçberlerini artdyrmak, täze uglewodorod ýataklaryny özleşdirmek, ýangyç-energetika toplumynyň kärhanalaryny tehniki taýdan enjamlaşdyrmak, döwrebap tehnologiýalary giňden ornaşdyrmak, gazy gaýtadan işleýän täze önümçilikleri döretmek ýaly uzakmöhletleýin we tutumly işler amala aşyrylýar.

Ýurdumyzyň tebigy baýlyklarynyň ägirt uly gorlary ykdysadyýetimizi diwersifikasiýalaşdyrmak, iri gaýtadan işleýän önümçilikleri döretmek we ösdürmek babatynda ileri tutulýan taslamalary durmuşa geçirmäge mümkinçilik berýär. Garaşsyz bilermenleriň geçiren barlaglarynyň netijesi boýunça Türkmenistanyň uglewodorod serişdeleriniň goruna dünýäde baý ýurtlaryň hatarynda ykrar edilmeginiň esasynda ýurdumyzda nebitiň we gazyň çykarylýan we gaýtadan işlenilýän möçberlerini artdyrmaga, energiýa serişdeleriniň eksportynyň çäklerini tapgyrlaýyn giňeltmäge gönükdirilen energetika strategiýasy üstünlikli durmuşa geçirilýär. Bu işleriň geçirilmegi ýurdumyzyň tebigy baýlyklarynyň eksport mümkinçiliklerini artdyrmaga, ýakyndaky we alysdaky döwletler bilen gatnaşyklary çuňlaşdyrmaga, uglewodorod serişdelerini iberijiler we sarp edijiler üçin amatly şertleriň döremegine, Türkmenistan üçin täze sarp edijileriň bazarlaryny açmaga oňyn şertleri döredýär we biziň ýurdumyzda işlemek isleýän daşary ýurt maýa goýujylaryň gyzyklanmalaryny has-da artdyrýar.

Nebiti we tebigy gazy çykarmak, gaýtadan işlemek we eksport etmek, nebit önümlerini öndürmek, maýa goýumlaryny özleşdirmek babatda gazanylan tehniki-ykdysady görkezijler, nebitgaz senagaty üçin kämil hünärmenleri taýýarlamak milli ykdysadyýeti yzygiderli ösdürmekde möhüm ugur bolup durýar. Barha senagatlaşýan dünýäde uly önümçilikleriň ykbaly halkymyzyň «mawy altyn», «gara altyn» diýip arzylaýan hut şu gymmatly baýlyklary bilen gönüden-göni bagly bolup durýar.

Hormatly Prezidentimiziň ösüşleri we özgertmeleri nazarlaýan ykdysady syýasaty netijesinde soňky ýyllarda nebiti we tebigy gazy gaýtadan işlemek arkaly halk hojalygynda giňden peýdalanylýan önümleri öndürmäge aýratyn üns gönükdirilýär. Ýurdumyzyň senagat pudagynda geçirilen düýpli döwrebaplaşdyrmak işleriniň netijesinde dünýä bazarynda bäsleşige ukyply önümleri öndürýän köp sanly täze kärhanalar işe girizildi. Şolaryň biri-de Ahal welaýatynda — Owadandepede gurlan tebigy gazy gaýtadan işlemegiň esasynda ýokary hilli, ekologiýa taýdan arassa benzin öndürýän gazhimiýa toplumydyr. Bu önümçilik üçin «mawy ýangyç» «Gündogar — Günbatar» gaz geçirijisinden alynýar. «Şatlyk» gaz ýatagyndan gaýdyp, Mary, Ahal, Balkan welaýatlarynyň çägi bilen Hazaryň etegindäki Belek gaz gysyjy stansiýasyna çenli uzaýan gaz geçiriji zawodyň golaýyndan geçip gidýär. Bu döwrümiziň ähli tutumly işleriniň biri-biri bilen utgaşykly, maksatnamalaýyn esasda alnyp barylýandygynyň guwandyryjy görkezijisidir. Kuwwatly gazhimiýa toplumy dünýä tejribeleriniň ösen nusgalary esasynda gurlandyr.

Tebigy gazy has düýpli we toplumlaýyn gaýtadan işlemäge, ondan gaýtadan işlenip alnan önümleriň eksportdaky paýyny artdyrmaga aýratyn ähmiýet bermek bilen gurulýan şeýle taslamalary durmuşa geçirýän eziz Watanymyz tebigy gaz we çig nebit ýaly ilkinji energiýa serişdeleri bazarynda öz ornuny giňeltmek bilen birlikde gazhimiýa önümçiliginiň has girdejili bazarynda mynasyp orun eýelemegine täsir edýär.

Ýurdumyzy durmuş-ykdysady taýdan ösdürmek maksatnamalarynyň çäklerinde ägirt uly halkara ähmiýetli taslamalaryň onlarçasy durmuşa ornaşdyryldy. «Galkynyş» gaz ýatagyny senagat taýdan özleşdirmek, Türkmenistan — Özbegistan — Gazagystan — Hytaý gaz geçirijisiniň kuwwatlylygyny artdyrmak, ägirt köp möçberde ätiýaçlyklary bolan «Galkynyş» ýatagynyň gaz känlerini senagat taýdan toplumlaýyn özleşdirmek, Türkmenistan — Owganystan — Pakistan — Hindistan transmilli gaz geçirijisiniň taslamasyny amala aşyrmak ýaly wezipeler ýurdumyzyň energetika maksatlarynyň yzygiderli häsiýete eýedigini görkezýär.

Garaşsyz Diýarymyzyň ýangyç-energetika toplumynyň düzümleri üçin ýokary hünärli işgärleri taýýarlamak, amaly-okuwlary tejribe bilen utgaşdyrmak, ýaşlara berilýän bilimiň derejesiniň ýokary halkara görkezijilerine laýyk getirmek boýunça toplumlaýyn işler amala aşyrylýar. Iň ýokary tehnologiýalar bilen enjamlaşdyrylan, iň täze ylmy gazananlary özünde jemleýän toplumlaryň gurlup, ulanmaga berilmegi ýaşlaryň hünär taýýarlyklarynyň ýokarlanmagyna, täze, döwrebap hünärleri ele almaklaryna, ylmyň täze gazananlaryny ýakyndan öwrenmeklerine bolan talaplary-da artdyrýar. Nebitgaz pudagynda önümçiligiň bilim, ylym esaslaryny berkitmekde, hünärmenleriň taýýarlygyny utgaşykly alyp barmakda, täze çözgütleri tapmakda ýokary bilim ojaklaryna möhüm orun degişlidir. Ýagşygeldi Kakaýew adyndaky Halkara nebit we gaz uniwersiteti eziz Diýarymyzyň garaşsyz ösüş döwründe döredilen ýokary bilim ojagydyr. Bu bilim ojagynda nebithimiýa we gazhimiýa senagaty üçin inžener-himiýa, standartlaşdyrmak, sertifikasiýalaşdyrmak, inžener-tehnologiýa, inžener-ekologiýa ugurlary boýunça hem hünärmenler taýýarlanylýar. Hormatly Prezidentimiziň tabşyrygyna laýyklykda, Uniwersitetleriň Halkara bileleşiginiň agzasy bolan bu bilim ojagynda dünýäniň iri ýokary okuw mekdepleriniň professorlarynyň gatnaşmagynda wideoaragatnaşyk arkaly ýörite sapaklary guramak, tejribe alyşmak işleri ýola goýlup, sanly ulgam arkaly tejribe sapaklary geçirilýär. Ýokary okuw mekdebinde ähli hünärleriň okuw meýilnamalaryna «Sanly ykdysadyýet» dersi girizildi. Ylmyň, tehnologiýalaryň ösdürilmegi, ýaşlara berilýän bilimiň hilini we derejesini ýokarlandyrmak, şol sanda ýangyç-energetika toplumynyň ähli ugurlarynda iş alyp barmaga ukyply ýaşlary ýetişdirmek döwrümiziň talaby bolup durýar. Milli Liderimiziň ýurdumyzyň nebitgaz pudagynyň öňünde uglewodorod çig malynyň çykarylýan möçberlerini artdyrmak, täze ýataklary özleşdirmek, toplumyň kärhanalaryny tehniki taýdan enjamlaşdyrmak, döwrebap tehnologiýalary giňden ornaşdyrmak, gazy gaýtadan işleýän täze önümçilikleri döretmek boýunça goýan wezipeleri ylmy, bilimi we önümçiligi utgaşdyryp alyp barmak arkaly çözülýär. Täze özgertmeler, täze desgalar ylma, bilime hyjuwly zehinli ýaşlary ruhlandyrýar, olara milli tebigy baýlyklarymyzy özleşdirmekde döredijilikli işlemäge giň ýol açýar. Milli ylym-bilim we innowasion tehnologiýalar esasynda öz tebigy baýlyklarymyzy netijeli özleşdirmek ykdysadyýetimizi ösdürmegiň iň ygtybarly girewi bolup durýar. Nesip bolsa, ýurdumyzyň ykdysadyýetiniň esasy sütünleriniň biri bolan nebitgaz senagatynda we geologiýa pudagynda alnyp barylýan işler geljekde-de netijeli ösdüriler. Gahryman Arkadagymyzyň mukaddes Garaşsyzlygymyzyň şanly 30 ýyllyk toýunyň bellenilýän günlerinde geçirilen Türkmenistanyň Halk Maslahatynda öňde goýan wezipeleriniň, il-ýurt bähbitli, döwlet ähmiýetli işleriniň hemişe rowaçlyklara beslenmegini arzuw edýäris.

Serdar HOJAGULYÝEW,

Ýagşygeldi Kakaýew adyndaky Halkara nebit we gaz uniwersitetiniň mugallymy.

Hormatly Prezidentimiz Türkmenistanyň Halk Maslahatynyň 2021-nji ýylyň 25-nji sentýabrynda bolup geçen mejlisinde: «Uglewodorod serişdeleriniň dünýä ähmiýetli gorlaryna eýe bolan Türkmenistan ägirt uly energiýa mümkinçiliklerini öz halkynyň we bütin adamzadyň bähbidine netijeli peýdalanmaga jogapkärli çemeleşip, bu ugurda anyk, yzygiderli ädimleri ädýär» diýip belledi.

Gahryman Arkadagymyzyň şu sözlerinden hem görnüşi ýaly, ýurdumyzda himiýa senagaty hem-de onuň bilen dahylly pudaklar yzygiderli ösdürilýär. Gazhimiýa senagaty bolsa, onuň möhüm ähmiýete eýe bolan ugurlarynyň biridir. Häzirki wagtda ýurdumyz tebigy gazyň gorlary boýunça dünýäde dördünji orny eýeleýär. Türkmen tebigatynyň eçilen bu baýlygyny tygşytly ulanmak, ony dünýä döwletlerine diwersifikasiýa ýoly bilen ibermek ýurdumyzyň öňde goýýan möhüm maksatlarynyň biridir.

Häzirki wagtda Türkmenistanyň energiýa serişdeleriniň ygtybarly we durnukly üstaşyr geçirilmegi bilen baglanyşykly başlangyçlary Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasynyň ýörite Rezolýusiýalary esasynda üstünlikli durmuşa geçirilýär. Şunda häzirki wagtda gurluşygy ýokary depginlerde alnyp barylýan Türkmenistan — Owganystan — Pakistan — Hindistan (TOPH) transmilli gaz geçirijisi barada aýratyn gürrüň etmek bolar. Hormatly Prezidentimiz Türkmenistanyň Halk Maslahatynyň agzalyp geçilen mejlisinde bu iri sebit taslamasyny amala aşyrmagyň uly geosyýasy we geoykdysady ähmiýetiniň bardygyny belläp geçmek bilen: «Türkmen tebigy gazynyň täze energetika köprüsi Günorta Aziýanyň uly ýurtlaryna ony uzak möhletleýin ibermegi üpjün edip, tutuş sebitiň durmuş-ykdysady ösüşine kuwwatly itergi berer» diýip belledi.

Döwlet baştutanymyzyň uzaklary nazarlaýan syýasatynyň möhüm ugry bolan halkara ykdysady hyzmatdaşlyk ugry giň we köp taraplydyr. Munda ýurtlaryň ilatynyň we sarp edijileriň giň köpçüliginiň tebigy gazy ýangyç hökmünde ulanmagy bilen birlikde önümçilik çig maly hökmünde ulanmagy, şeýle-de gaz geçirijiniň gurulmagy we işlemegi bilen baglanyşykly müňlerçe täze iş orunlarynyň döremegi göz öňünde tutulýar.

Mälim bolşy ýaly, TOPH gaz geçirijisiniň gurluşygy barada 2010-njy ýylda Aşgabatda hökümetara ylalaşyga gol çekildi. 2012 — 2016-njy ýyllar döwründe ähli sarp edijiler bilen gazy satyn almak-satmak barada ylalaşyklar, paýdarlar we maýa goýum ylalaşyklary gazanyldy. 2013-nji ýylda taraplar TOPH taslamasyny ilerletmek we oňa maýa goýmak boýunça öz döwlet gaz kompaniýalaryny bellediler. 2015-nji ýylda bolsa Asyryň taslamasy adyny alan bu iri taslamanyň gurluşygyna badalga berildi.

TOPH gaz geçirijisiniň sebitiň ýurtlaryny türkmen gazy bilen üpjün etmek wezipesi uzakmöhletleýindir. Munuň özi ýurdumyzyň ösýän gazhimiýa toplumynyň mümkinçilikleriniň juda giňdiginden habar berýär.

Çynar HOJAMUHAMMEDOWA,

Türkmen döwlet binagärlik-gurluşyk institutynyň uly mugallymy.

Hormatly Prezidentimiziň taýsyz tagallalarynyň netijesinde Berkarar döwletiň bagtyýarlyk döwründe ýurdumyzyň ähli ulgamlary bilen birlikde elektrik energetikasy pudagy ägirt uly ösüşleri-özgerişlikleri başdan geçirýär. Üstümizdäki «Türkmenistan — parahatçylygyň we ynanyşmagyň Watany» ýylynda rowaçlygyň röwşen ýoluna düşen ýurdumyzyň milli elektrik energetikasy pudagynda uly öňegidişlikler gazanylýar.

Elektrik energetikasy pudagy ýurdumyzyň möhüm pudaklarynyň biri bolup durýar. Gahryman Arkadagymyzyň yzygiderli goldaw-hemaýatlary netijesinde ähli sebitler bilen bir hatarda biziň welaýatymyzda hem täze, kuwwatly elektrik desgalary we beketleri gurlup, ulanmaga berildi. Milli maksatnamalarymyza laýyklykda elektrik geçirijileriň müňlerçe kilometri guruldy, hereket edýänleriniň durky täzelenildi. Muňa hut şu ýubileý ýylymyzyň başynda eziz Arkadagymyzyň ak pata bermegi bilen möhüm ähmiýetli desgalaryň birnäçesi bilen birlikde Kerki — Şibirgan ugry boýunça elektrik geçirijiniň işe girizilmegi hem aýdyň şaýatlyk edýär.

Mukaddes Garaşsyzlygymyzyň şanly 30 ýyllygynyň öň ýanynda bolsa mähriban Arkadagymyzyň sahawaty bilen welaýatymyzyň Çärjew etrabynda kuwwatlylygy 432 megawat bolan täze gazturbinaly elektrik stansiýasynyň dabaraly ýagdaýda açylyp, ulanylmaga berilmegi ildeşlerimizde uly buýsanç we şatlyk duýgusyny döretdi. Bu döwrebap desga Oba milli maksatnamasynyň çäklerinde gurlan sekizinji elektrik stansiýasydyr. Gysga döwrüň içinde sekiz sany elektrik stansiýasynyň işe girizilmegi-de pudagyň ýeten belent sepgitlerine göz ýetirmäge oňyn mümkinçilik döredýär. Çärjew etrabyndaky «Lebap» döwlet elektrik stansiýasynyň ýanynda işe girizilen kuwwatly desgada Ýaponiýanyň we Türkiýäniň dünýä belli meşhur kompaniýalarynyň gazturbina enjamlaryndan peýdalanylýar. Täze desganyň ulanylmaga berilmegi bilen, ýurdumyzyň energoulgamynyň bellenilen kuwwatlylygy ýene-de 432 megawat artdy, öňden hereket edýän «Lebap» döwlet elektrik stansiýasynyň kuwwatlylygy bolsa 581,2 megawata deň boldy.

Milli elektrik energetikasy pudagynyň kuwwatynyň has-da ýokarlanmagy ýurdumyzyň iri senagat toplumlaryny we köpsanly durmuş desgalaryny elektrik energiýasy bilen durnukly üpjün etmek bilen çäklenmän, eýsem, ony goňşy döwletlere ibermäge hem mümkinçilik berýär. Täze desga hem Merkezi Aziýa ýurtlaryna, şol sanda Özbegistana, Gyrgyz Respublikasyna we Owganystana elektrik energiýasynyň iberilişiniň möçberini artdyrmaga oňyn şert döredýär.

Ýagtylygyň we il-ýurt bähbitli, umumadamzat ähmiýetli tutumly işleriň üsti bilen tutuş dünýä ýagşylyk paýlamak hormatly Prezidentimiziň öňe sürýän baş taglymatynyň esasyny düzýär. Ýagşy niýetler, aýdyň maksatlar, döwletli işler bolsa rowaçlyklara beslenip, mukaddes Garaşsyzlygymyzyň şanly 30 ýyllygy ýaly toý-baýramlarymyza utgaşyp, ýagty geljege ýol açýar.

Dünýägözel KERIMOWA,

welaýat häkimliginiň baş hünärmeni, Türkmenistanyň Milli Geňeşiniň Mejlisiniň deputaty.

Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe ýurdumyzda hormatly Prezidentimiziň parasatly baştutanlygynda ähli pudaklar bilen bir hatarda, bank ulgamynda hem durnukly ösüşi üpjün etmek, bank işjeňligini kämilleşdirmek we innowasion sanly tehnologiýalary giňden ornaşdyrmak bilen ilata ýokary hilli täze hyzmatlary hödürlemek ýaly möhüm işler üstünlikli durmuşa geçirilýär.

«Türkmenistanyň bank ulgamyny ösdürmegiň 2011 — 2030-njy ýyllar üçin Döwlet Maksatnamasyna» laýyklykda, bank ulgamyny ösdürmek, bank işjeňliginiň kadalaşdyryjy hukuk binýadyny kämilleşdirmek, hödürlenýän bank hyzmatlarynyň gerimini giňeltmek we hilini ýokarlandyrmak, töleg ulgamyny sanly ulgam arkaly ýeňilleşdirmek we täze kämil görnüşlerini ornaşdyrmak boýunça maksatlaýyn işler alnyp barylýar. Döwlet maksatnamasynda bellenen çäreleriň yzygiderli ýerine ýetirilmegi, ýurdumyzyň sanly ulgama geçişiniň çaltlandyrylmagyna, döwletimiziň durmuş-ykdysady ösüşiniň derejesini ýokarlandyrmaga we halkymyzyň hal-ýagdaýyny gowulandyrmaga ýardam edýär.

Ýurdumyzyň bank ulgamyny düýpli özgertmek, ilata hödürlenýän bank hyzmatlaryny halkara derejelere çykarmak boýunça bank işiniň dürli ugurlaryny döwrebaplaşdyrmak, abraýly halkara maliýe düzümleri bilen hyzmatdaşlygy has-da giňeltmek, sanly ykdysadyýetiň gazananlary hökmünde «Internet-bank» we «Mobil-bank» hyzmatlaryny ýurduň çäginde giňden ornaşdyrmak, ilatyň arasynda bu hyzmatlar bilen bagly mahabat-düşündiriş işlerini alyp barmak boýunça uly öňegidişlikler gazanyldy.

Ýurdumyzda sanly ykdysadyýete geçişiň ikinji tapgyry täze ösüşler bilen dowam edýär. Sanly ykdysadyýete geçmeklik dünýäniň öňdebaryjy döwletleri bilen aýakdaş gitmeklige ýol açýar. Sanlylaşdyrmak täze harytlaryň we hyzmatlaryň peýda bolmagyna getirýär. Sanly bank hyzmatlarynyň üsti bilen bank işjeňligi has-da ýokarlandyrylýar. Nagt däl hasaplaşyklaryň möçberi artdyrylýar. Karzlaryň täze amatly görnüşleri döredilýär. Häzirki wagtda raýatlar tarapyndan karz almak üçin ýüztutmalary «online» görnüşinde kabul etmeklik hem ýola goýuldy. Bulardan başga-da, Türkmenistanyň bank ulgamynyň innowasion häsiýetli ösüşini üpjün etmek, ykdysady taýdan ähmiýetli, netijeli pudaklary karzlaşdyrmak, dünýäniň öňdebaryjy ýurtlarynyň bank ulgamynyň täze hyzmatlaryny öwrenmek we olaryň netijeliligini milli bank ulgamyna sazlaşykly ornaşdyrmak ugrunda işler üstünlikli alnyp barylýar. Dünýäniň ösen ýurtlarynda ornaşdyrylan, raýatlaryň öýlerinden ýa-da iş ýerlerinden çykmazdan, internet arkaly söwda etmeklik we elektron tölegleri amala aşyrmaklyk, gerekli harytlaryny islendik ýere eltdirmäge mümkinçilikleriň guralmagy adamzadyň iň gymmatly baýlygy bolan wagtyny tygşytlamaga mümkinçilik berýär.

Ýurdumyzyň nagt däl hasaplaşyklarynda kartly töleg ulgamynyň dünýä tejribeleri öwrenilip, öz milli aýratynlyklarymyz esasynda has-da giňeldilip durmuşa ornaşdyrylmagy raýatlarymyz üçin hasaplaşyklary has-da ýönekeýleşdirmäge mümkinçilik döreder. Ýurdumyzyň çäginde bank kartlarynyň giňden ýaýramagy bank ulgamynyň kämilleşmegine, nagt däl hasaplaşyklaryň ösdürilmegine, pul serişdeleriniň dolanyşygynyň çaltlandyrylmagyna hem-de nagt däl pul dolanyşygyna ilatyň nagt serişdeleriniň çekilmegine itergi berýär. Häzirki wagtda ýurdumyzyň karz edaralary tarapyndan bank hyzmatlarynyň gerimini giňeltmek we hilini ýokarlandyrmak babatda uly işler alnyp barylýar.

Alnyp barylýan işleriň çäklerinde ýurdumyzyň raýatlaryna hödürleýän täze karz hyzmatlarynyň biri-de «Owerdraft» atly bank karzydyr. Bu karz bankyň «Altyn Asyr» bank kartyny saklaýjy müşderilerine «Owerdraft» bank kart arkaly, 2 ýyl möhletli, ýyllyk 12 göterimli, 1000 (bir müň) manada çenli berilýän gysga möhletli karzdyr. Ol ilat tarapyndan gündelik durmuşda sarp edilýän harytlar satyn alnanda we hyzmatlar ýerine ýetirilende nagt däl görnüşindäki hasaplaşyklar üçin göz öňünde tutulandyr. Bu döwrebap sanly bank hyzmaty bolup, onda müşderiniň «Altyn Asyr» aýlyk bank kartyndaky pul serişdesi ýeterlik bolmadyk ýagdaýynda, müşderiniň hyzmat edýän bank edarasy bilen baglaşylan şertnama laýyklykda karz serişdesi berilýär. Müşderiniň «Altyn Asyr» aýlyk bank kartyna pul serişdesi gelip gowşanda, onuň «Owerdraft» karzy boýunça ulanan pul serişdesi we oňa hasaplanan göterimi yzyna gaýtarylýar.

Sanly bank hyzmatlarynyň ösüşi, täze görnüşleri barada köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň üsti bilen teleradioýaýlymlarda, gazet-žurnallarda yzygiderli tanyşdyryş-mahabat işleriniň geçirilmegi beýleki ulgamlarda zähmet çekýän raýatlaryň hem bank hyzmatlarynyň ähli mümkinçiliklerden peýdalanmaklaryna ýardam berýär we geljekde hem şeýle işleriň ýüzlerçelerini geçirmeklik maksat edinilýär.

Gahryman Arkadagymyza halkymyzyň bagtyýar durmuşda ýaşamaga, okamaga, zähmet çekmäge döredip berýän çäksiz mümkinçilikleri üçin köp sagbolsun aýdýarys.

Goý, ata Watanymyzy ösüşleriň röwşen ýoly bilen öňe alyp barýan hormatly Arkadagymyzyň jany sag, ömri uzak, il-ýurt bähbitli, döwlet ähmiýetli tutýan tutumly işleri elmydama rowaç bolsun!

Ogulgerek REJEPOWA,

Türkmenistanyň «Türkmenistan» döwlet täjirçilik bankynyň «Büzmeýin» şahamçasynyň baş buhgalteriniň orunbasary.

Hormatly Prezidentimiziň parasatly baştutanlygynda ykdysadyýetimiziň durnukly ösüşine gönükdirilen milli we döwlet maksatnamalarynyň üstünlikli berjaý edilmegi ähli ugurlarda uly ösüşleriň gazanylmagyna şert döretdi. Halk hojalygynyň ähli pudaklarynyň maliýe-ykdysady mümkinçiliklerini, ýerli çig mal we zähmet serişdeleriniň netijeli ulanylmagyna ýardam edýän şertleri has-da artdyrdy.

Türkmenistanyň Döwlet býujeti ýurdumyzyň ykdysadyýetiniň pudaklarynda, sebitlerinde her ýylda garaşylýan netijeler göz öňünde tutulyp düzülýär we onuň maksady ykdysadyýetiň pudaklarynda düýpli maýa goýumlary ýokary depginler bilen özleşdirmekden, ilatyň bähbitlerini goramak bilen, durmuş ulgamynda we beýleki pudaklarda düýpli özgertmeleri üpjün etmekden, döwlet çykdajylarynyň netijeli ulgamyny döretmekden, raýatlaryň durmuş kepilliklerini pugtalandyrmakdan we birnäçe beýleki wezipeleri durmuşa geçirmekden ybaratdyr. Döwlet serişdelerini jemlemek we pudaklaryň amatly ösüş şertlerini döretmek üçin has netijeli usullary peýdalanmak, ýurduň senagat mümkinçiligini we zerur bolan amatlyklary tehnologiýa taýdan täzelemek işleri sazlaşykly alnyp baryldy. Daşary ýurtly, şeýle hem ýurdumyzyň maýa goýumçylary üçin maýa goýum ýagdaýyny mundan beýläk-de gowulandyrmak babatda işler netijeli alnyp barylýar. Elbetde, munuň özi ýurdumyzyň ykdysady kuwwatyny pugtalandyrmagyň barşynda täze uly taslamalary amala aşyrmaga hem giň mümkinçilikleri döredýär.

Mukaddes Garaşsyzlygymyzyň 30 ýyllyk şanly toýunyň öňüsyrasynda üstünlikli geçirilen Türkmenistanyň Milli Geňeşiniň Halk Maslahatynyň mejlisinde hormatly Prezidentimiz taryhy çykyşynda ýetilen belent sepgitlere aýratyn ünsi çekip, Watanymyzyň Garaşsyzlygynyň 30 ýylynyň içinde ýurdumyzyň ykdysadyýetine goýlan iri maýa goýumlarynyň möçberi 200 milliard amerikan dollaryndan hem geçendigini belledi.

Berkarar Diýarymyz häzirki wagtda dünýäniň ykdysady taýdan kuwwatly döwletleriniň hataryna üstünlikli goşuldy. Watanymyzy beýik ösüşler bilen öňe alyp barýan Gahryman Arkadagymyzyň jany sag, ömri uzak bolsun!

Aýjahan PALTAÝEWA,

Türkmen döwlet maliýe institutynyň talyby.

Garaşsyz, baky Bitarap Türkmenistan döwletimiz mukaddes Garaşsyzlygynyň 30 ýyllyk toýuny toýlady. Garaşsyzlyk halkymyzy eşretli durmuşa ýetirdi, ýurdumyzyň ähli ulgamlarynyň depginli ösüşlerine uly itergi berdi. Nebitgaz pudagy hem Türkmenistanyň tiz hem güýçli depginler bilen ösýän pudaklarynyň birine öwrüldi.

Ýurdumyzy senagatlaşdyrmak, has takygy, nebitgaz senagatynyň önümçilik mümkinçiliklerini kämilleşdirmek, uglewodorod pudagyny çig mal bilen üpjün etmek, onuň senagat ätiýaçlyklaryny artdyrmak maksady bilen, bäsdeşlige ukyply eksport kuwwatyny ýokarlandyrmak pudakda esasy wezipeler bolup durýar.

«Türkmenistanyň nebitgaz senagatyny ösdürmegiň 2030-njy ýyla çenli döwür üçin Maksatnamasynda» öňde goýlan wezipeleri durmuşa geçirmekde «Türkmennebit» döwlet konsernine hem uly orun degişlidir. Konsern nebitgaz ýataklaryny gözlemek, barlamak, känleri, dürli maksatly nebitgaz desgalaryny gurmak, ýataklary özleşdirmek, burawlamak, nebit we gaz çykarmak, «gara altyny» harytlyk görnüşde taýýarlamak we sarp edijilere ugratmak bilen meşgullanýar.

Ýokarda agzalan maksatnama laýyklykda, nebitiň gözleginiň, barlagynyň, çykarylyşynyň artdyrylmagyny täze meýdançalara çykmagyň, çuň we has çuň gatlaklarda buraw işlerini alyp barmagyň, onuň netijeliligini ýokarlandyrmagyň, meýdan geofizikasyny güýçlendirmegiň, ylmyň soňky gazanan tehnologiýalaryny, enjamlaryny, usulyýetlerini önümçilige ornaşdyrmagyň hasabyna gazanmak mümkindir.

Nebitçiler şundan ugur almak bilen, çykarylýan uglewodorod çig malynyň möçberini artdyrmagy öz öňlerinde baş maksat edip goýýarlar. Olar ýataklaryň 30-dan gowragynda dürli tapgyrlarda degişli işleri geçirýärler. Ýataklaryň ýokary netijeli işlenip taýýarlanmagy, olaryň geologiki gurluşynyň aýratynlyklary doly nazara almak bilen şertlendirilýär. Bu wezipeleri çözmek üçin ähli ugurlar boýunça täze tehnologiýalar we ýokary netijeli enjamlar giňden ornaşdyrylmak bilen, önümçilik toplumlaýyn döwrebaplaşdyrylýar.

Häzirki wagtda guýulary düýpli abatlamak, ýataklaryň önüm berijiligini artdyrmak, döwrebap enjamlar bilen üpjün etmek, önümçiligi awtomatlaşdyrmak ýaly ugurlarda daşary ýurt kompaniýalary bilen netijeli hyzmatdaşlyk edilýär.

Nebitçiler döwrebap buraw desgalarynyň önümçilige ornaşdyrylmagynyň esasynda, ýedi müň metrden-de çuňlukda ýerleşýän täze uglewodorod ýataklarynyň üstüni açyp, ulanyşa girizmegiň hötdesinden gelýärler. Muňa mysal hökmünde, Uzynada meýdançasyndaky ýerine ýetirilen we alnyp barylýan netijeli işleri agzamak mümkin.

Ýurdumyzyň ykdysady taýdan kuwwatlanmagynda nebitgaz senagatynyň uly orny bar. Muňa oňat düşünýän nebitçiler öňde goýlan wezipeleri ýerine ýetirmekde has-da gaýratly zähmet çekýärler.

Balkan ŞYHYÝEW,

Balkanabat nebitçilik orta hünär okuw mekdebiniň mugallymy.

Hormatly Prezidentimiz şu ýylyň 1-nji sentýabrynda talyplar we okuwçylar bilen geçiren umumy okuw sapagynda ýaşlaryň eziz Watanymyzy ösdürmäge mynasyp goşant goşýandyklaryny buýsanç bilen belläp geçdi. Hormatly Prezidentimiziň ýaşlarymyzyň zähmetine ýokary baha berýän pursadynda Amyderýanyň kuwwatly köprüleriniň, Köýtendagda gurlan iri kärhanalaryň, Garlyk şäherçesiniň, etrabymyzyň çägindäki «Watan» döwlet elektrik stansiýasynyň, Kerki şäherindäki Halkara howa menziliniň gurluşyklary göz öňümden hatar-hatar kerwen gurap geçdi. Garaşsyz döwletimiziň bu şanly gurluşyklarynda ýaşlarymyz yhlasly zähmet çekdiler. Häzirki wagtda hem sebitde iri desgalaryň gurluşygy dowam edýär. Gurluşyk işlerine ýaşlarymyz işjeň gatnaşýarlar. Olar hormatly Prezidentimiziň beýik maksatlara ýetmek üçin halal zähmeti hemra edinmegiň zerurdygy barada eden öwüt-nesihatlaryna wepalydyklaryny işde subut edýärler.

Ynsan zähmeti bilen bagtly ýaşaýar. Hormatly Prezidentimiziň ýaşlar üçin döredip berýän giň zähmet meýdançalary olaryň durmuşyna many çaýýar. Ýaşlarda gujur-gaýrat bar, olarda belent maksat bar. Hormatly Prezidentimiziň sebitleri gyradeň ösdürmek maksady bilen işlenilip düzülen ykdysady strategiýasynyň çäklerinde gündogar sebitde amala aşyrylýan işler hem belent maksatlaryň durmuşa geçmegini üpjün edýär. Köýtende gurlan we gurulýan desgalar hem diňe bir ýurdumyzyň ykdysady kuwwatyny täze belentliklere çykarman, eýsem ýaşlarymyzyň ýaşaýyş-durmuşlaryna hem täsirini ýetirýär. Sebitde kuwwatly inženerçilik-kommunikasiýa, ulag infrastrukturasy döredildi, täze desgalaryň onlarçasy guruldy. Soňy bilen uly bir senagat merkezleriniň birine öwrüljek sebit ýaşlarymyzyň bagtyýarlyk mekanyna öwrüler. Ýaşlarymyz bu sebitde Türkmenistanyň taryhyna şöhratly sahypalary ýazjak işleriň heniz sanawynyň giňeljekdigine ynanýarlar.

Erkin NYÝAZOW,

Türkmenistanyň Magtymguly adyndaky ýaşlar guramasynyň Döwletli etrap geňeşiniň başlygy.

Garaşsyzlyk — baky bagtdan ýeten ajaýyp peşgeş. Üç onýyllyk mundan ozal şöhratly pederlerimiziň arzuwlan döwlet Garaşsyzlygy bize özbaşdak ösüş ýolumyzy saýlap almaga, ykdysadyýeti ösdürmegiň özboluşly türkmen nusgasynyň binýadyny goýmaga ýardam berdi. Indi özbaşdak ösüşiň 30 ýyllyk giň tejribesini toplan Türkmenistan üçünji müňýyllykda Ýer ýüzünde bedew bady bilen öňe barýan, durnukly ykdysady ösüşi gazanýan kuwwatly döwlet hökmünde tanalýar.

Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň döwlet başyna geçen ilkinji günlerinden başlap, milli ykdysadyýetimizi köpugurly ösdürmek we ýurdumyzyň dünýä ykdysadyýetinde tutýan ornuny has-da pugtalandyrmak ugrunda giň möçberli özgertmeler amala aşyryldy. Merkezi Aziýa, Hazarýaka döwletler hem-de dünýäniň senagat taýdan ösen ýurtlary, ykdysady we maliýe ugurly halkara guramalar bilen köptaraplaýyn söwda-ykdysady gatnaşyklar ösdürildi. Daşary ýurtly hyzmatdaşlar bilen durmuş-ykdysady maksatly ençeme desgalar gurlup, ulanmaga berildi. Ykdysadyýetimiziň energetika, ulag, aragatnaşyk, obasenagat toplumy, maliýe-bank ulgamy we dokma senagaty ýaly strategik ugurlary ösdürildi.

Tebigy gazyň gorlary boýunça dünýäde dördünji orny eýeleýän ýurdumyz ekologiýa taýdan arassa ýangyjy dünýä bazarlaryna eksport etmegiň köpugurly düzümini üstünlikli kemala getirdi. Muňa mysal edip, ýurdumyzdan Hytaýa we Eýrana çekilen kuwwatly gaz geçirijileri görkezip bolar. Häzirki wagtda gurluşygy batly depginlerde dowam edýän Türkmenistan — Owganystan — Pakistan — Hindistan gaz geçirijisi şeýle taslamalaryň üstüni ýetirýär. Türkmenistan — Owganystan — Pakistan elektrik geçiriji we optiki-süýümli aragatnaşyk ulgamlaryny gurmagyň taslamalary bolsa ýurdumyzyň energetika kuwwatyny sebitde energiýa howpsuzlygyny gazanmaga gönükdirýändigini subut edýär.

Ykdysadyýetimiziň strategik ugry bolan ulag ulgamyny ösdürmek milli Liderimiziň döwlet syýasatynyň ileri tutulýan ugurlarynyň biridir. Bu ugurda Tejen — Sarahs — Maşat hem-de Gazagystan — Türkmenistan — Eýran ýaly halkara ulag geçelgeleriniň taslamalary durmuşa geçirildi. Kerki — Ymamnazar — Akina (2016-njy ýyl), Serhetabat — Turgundy (2018-nji ýyl) demir ýollary işe girizildi. Şol sanda ýurdumyz Özbegistan — Türkmenistan — Eýran — Oman — Owganystan — Kawkaz — Aziýa (TRASEKA) hem-de «Hazar deňzi — Gara deňiz» halkara ulag geçelgeleriniň taslamasynyň işjeňleşdirilmegine aýratyn üns berýär.

Häzirki wagtda telekeçiligi ösdürýän ýurdumyzda hususyýetçilere yzygiderli döwlet goldawlary berilýär we döwlete dahylsyz pudagy ösdürmek üçin giň gerimli özgertmeler durmuşa geçirilýär. Milli ykdysadyýetimiziň synmaz kuwwatyna öwrülen türkmen telekeçileri durnukly ykdysady ösüşi gazanmaga mynasyp goşant goşýarlar. Bu babatda ýurdumyzda iri düzüm bolan Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesi telekeçileriň 26 müňe golaýyny özüne birleşdirýär. Olar halk hojalygynyň dürli pudaklaryna degişli bolan ýokary hilli önümleri öndürmek bilen, daşary ýurtlara taýýar harytlary eksport edýärler. Şunuň bilen baglylykda, ýangyç-energetika toplumyny göz öňünde tutmanda, ýurdumyzyň jemi içerki önüminde döwlete degişli däl pudagyň paýy artyp, 70 göterime ýetdi.

Hormatly Prezidentimiziň belleýşi ýaly, döwletimiziň kuwwatly durmuş syýasaty ösüş ýolumyzyň tapawutly aýratynlygydyr. Şu jähetden, Döwlet býujetiniň serişdeleriniň 70 göterimden gowragy durmuş hajatlaryna, adamlaryň ýaşaýyş-durmuş derejesini ýokarlandyrmaga gönükdirilýär. Täze ýaşaýyş jaýlary, mekdepler we çagalar baglary, saglygy goraýyş edaralary gurlup, ulanmaga berilýär. Şeýle maksatlar bilen, gurluşyk pudagyna jemi 38 milliard amerikan dollaryndan gowrak maýa goýuldy. Durmuş we önümçilik maksatly iri desgalaryň 2900-e golaýy ulanylmaga berildi. Bulardan başga-da, her ýyl zähmet haklarynyň, pensiýalaryň döwlet kömek pullarynyň, talyp haklarynyň möçberi 10 göterim ýokarlandyrylýar.

Sanly ykdysadyýet — ösüşiň baş şerti. Döwlet Baştutanymyzyň sanly ulgamy strategik ähmiýete çykarmagy bilen, innowasion ykdysadyýeti ösdürmek ugrunda netijeli özgertmeler amal edildi. Ýurdumyzda ösen sanly giňişligi kemala getirmek, milli ykdysadyýetimiziň innowasion üpjünçiligini ýokarlandyrmak arkaly, täzeden-täze önümçilikleri, hususan-da, ylmy-siňňitli önümçiligi ýola goýmak boýunça oňyn netijeleri gazanmak ugrunda «Türkmenistanda 2019 — 2025-nji ýyllarda sanly ykdysadyýeti ösdürmegiň Konsepsiýasy» kabul edildi. Sanly ulgamy ösdürmegiň 2018-nji ýylda tassyklanan konseptual resminamasyna laýyklykda, ykdysadyýetiň dürli pudaklary doly sanlylaşdyryldy. «Türkmenistan — parahatçylygyň we ynanyşmagyň Watany» ýylymyzda Gahryman Arkadagymyzyň gol çeken Karary esasynda, «Türkmenistanda sanly ykdysadyýeti ösdürmegiň
2021 — 2025-nji ýyllar üçin Döwlet maksatnamasy» hem-de ony amala aşyrmak boýunça ýerine ýetirilmeli çäreleriň Meýilnamasy hem tassyklanyldy. Munuň özi sanly ulgamy ösdürmegiň kanunçylyk binýadynyň has-da berkidilýändigini görkezýär.

Statistik maglumatlara salgylansak, Garaşsyzlyk ýyllarynda jemi içerki önümiň möçberi 8,4 esse ýokarlandy. Milli ykdysadyýetimize gönükdirilen esasy maýa goýumlarynyň jemi möçberi 209 milliard amerikan dollaryna golaý boldy. Şol serişdeleriň 140 milliarda golaýy (66,6 göterimi) önümçilik pudagyna gönükdirildi. Şu jähetden, häzirki wagtda ýurdumyz jemi içerki önümiň ösüş depgini boýunça dünýäniň sazlaşykly ösýän döwletleriniň hataryna girýär. Bütindünýä bankynyň berýän maglumatlaryna görä, Garaşsyz Türkmenistan dünýäniň ortaça ösen ýurtlaryndan ýokary girdejili döwletleriň hataryna çykdy.

Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe iri senagat merkezi hökmünde tanalýan ýurdumyz dünýäniň 100-den gowrak döwleti bilen söwda-ykdysady gatnaşyklary alyp barýar. Dünýäde emele gelen çylşyrymly ýagdaýlara garamazdan, ýurdumyzda durnukly ykdysady ösüş gazanylýar. Muňa 2021-nji ýylyň ýanwar — awgust aýlarynda ýurdumyzda içerki önümiň möçberiniň 6,2 göterim ýokarlanmagy güwä geçýär. Munuň özi milli Liderimiziň ykdysady strategiýasynyň üstünlikli durmuşa geçirilýändigini, ýurdumyzyň ägirt uly ykdysady kuwwatynyň netijeli özleşdirilýändigini hem-de ykdysadyýeti ösdürmegiň türkmen nusgasynyň dünýä jemgyýetçiligi üçin nusga alarlyk tejribedigini görkezýär. Bu bolsa Garaşsyzlygyň beren ajaýyp miwesi, ykdysady gudratydyr.

Jumamyrat GUTLYÝEW,

welaýat Baş maliýe we ykdysadyýet müdirliginiň Boldumsaz etrap bölüminiň esasy hünärmeni, KA-nyň işjeň agzasy.

Eziz Diýarymyzyň Garaşsyzlygynyň şanly 30 ýyllygy bellenilen ýylynda Lebap welaýatynda dabaraly açylan täze elektrik stansiýasy hem ýapon hyzmatdaşlarymyz bilen bilelikde gurlup, ulanylmaga berildi. «Sumitomo Corporation» kompaniýasy bu iri energetika desgasynyň gurluşyk-gurnama işlerine 2018-nji ýylyň noýabr aýynda girişdi. Ynha, üç ýyla golaý wagtdan soň ýurdumyzyň gündogar sebitinde tutuş Merkezi Aziýa derejesinde alanyňda hem iň iri gaz turbinaly elektrik stansiýalarynyň biri guruldy.

Çärjew etrabynda ulanylmaga berlen täze gaz turbinaly elektrik stansiýasy güwänamalaryň üçüsine — Merkezi Aziýada ilkinji bolup «Sumitomo Corporation» we «Mitsubishi Power Ltd.» kompaniýalary tarapyndan üpjün edilen M701DA kysymly gaz turbinalaryň ulanylandygy baradaky sylag şahadatnamasyna, «Max-Planck» instituty tarapyndan «Ekologiýa taýdan durnuklylyk we netijelilik» güwänamasyna hem-de Şweýsariýanyň Federal tehnologiýalar instituty tarapyndan desganyň öňdebaryjy tehnologiýaly elektrik stansiýasydygy baradaky güwänamasyna mynasyp boldy. Resminamalar degişli guramalaryň wekilleri tarapyndan «Lebap» döwlet elektrik stansiýasynyň ýolbaşçysyna gowşuryldy. Şeýlelikde Türkmenistan sebitde ilkinji ädimleriň ýene-de birini ätdi.

Şunlukda, eziz Watanymyzyň Garaşsyzlygynyň şanly 30 ýyllyk baýramynyň uly dabara bilen bellenilen «Türkmenistan — parahatçylygyň we ynanyşmagyň Watany» ýylynda hormatly Prezidentimiziň parasatly baştutanlygynda ýurdumyzda elektrik energiýasynyň ägirt uly gory döredildi. Munuň özi ýurdumyzyň milli energetika pudagy üçin henize çenli görlüp-eşidilmedik, diýseň belent sepgitdir. Bu belent sepgide ýetmek bolsa, milli Liderimiziň bu pudagy düýpli ösdürmek babatda edýän yzygiderli tagallalarynyň esasynda mümkin boldy.

Goý, hormatly Prezidentimiziň tutuş adamzadyň bagtyýar geljegi ugrunda amala aşyrýan tutumly işleri mundan beýläk hem rowaçlyklara beslensin!

Oguljahan Goçjyýewa,

Türkmenistanyň Döwlet energetika institutynyň mugallymy.

Mälim bolşy ýaly, mukaddes Garaşsyzlygymyzyň uludan toýlanan şanly 30 ýyllyk toýunyň öňüsyrasynda hormatly Prezidentimiz, Türkmenistanyň Milli Geňeşiniň Halk Maslahatynyň Başlygy Gurbanguly Berdimuhamedowyň başlyklyk etmeginde Türkmenistanyň Halk Maslahatynyň mejlisi geçirildi. Döwletimiziň we jemgyýetimiziň durmuşynda şanly waka öwrülen umumyhalk maslahatynda ýurdumyzy durmuş-ykdysady taýdan mundan beýläk-de ösdürmek bilen bagly meseleler ara alnyp maslahatlaşyldy. Hususan-da, onda milli ykdysadyýetimizi geljekde hem ösdürmegiň ugurlary we öňde duran wezipeler anyk kesgitlenildi.

«Türkmenistan — parahatçylygyň we ynanyşmagyň Watany» ýylymyzda Garaşsyzlygymyzyň şanly 30 ýyllyk ýubileýi uludan bellendi. Iň täze taryhymyz bolan geçen 30 ýyllyk döwürde halkymyzyň ýaşaýyş-durmuş derejesini has-da ýokarlandyrmak, bäsdeşlige ukyply milli ykdysadyýeti kemala getirmek boýunça maksatnamalaýyn özgertmeler amala aşyryldy. Bu babatda döwlet Baştutanymyz Türkmenistanyň Halk Maslahatynyň mejlisinde eden taryhy çykyşynda: «Ykdysady özgertmeleriň netijesinde ýurdumyzda ösen önümçilik düzümi, köpugurly ulag-kommunikasiýa ulgamy bolan, esasy zat bolsa, adam maýasy bilen ýokary derejede üpjün edilen milli ykdysadyýetiň döredilendigini häzir biz ynamly aýdyp bileris» diýip, aýratyn nygtady. Degişli ugurda ýurdumyzyň ykdysadyýetine 200 milliard amerikan dollaryndan hem gowrak möçberde iri maýa goýumlar goýuldy. Olaryň 60 göterimden hem köpüsi bolsa senagat pudagyny ösdürmäge gönükdirildi.

Hormatly Prezidentimiziň belleýşi ýaly, häzirki wagtda milli ykdysadyýetimiz depginli ösýär. Häzirki zaman innowasiýalar eýýamynda iň kämil tehnologiýalar halk hojalygynyň pudaklaryna düýpli ornaşdyrylyp, sanly ulgamyň mümkinçiliklerinden netijeli peýdalanylýar. Munuň özi önümçilik hem-de eksport kuwwatlyklarymyzyň has-da artmagyna, ýurdumyzyň dünýä hojalyk gatnaşyklaryna üstünlikli goşulyşmagyna itergi berýär. Muňa ýurdumyza Bütindünýä Söwda Guramasynyň synçysynyň derejesiniň hem-de «Fitch Ratings» halkara agentligi tarapyndan «B+durnukly» derejäniň berilmegi doly güwä geçýär.

Milli ykdysadyýetimizi ösdürmek bilen bagly işler häzirki döwürde hem netijeli dowam edýär. Bu ugurda durnukly ykdysady ösüşi gazanmak üçin «Türkmenistanyň durmuş-ykdysady ösüşiniň 2011 — 2030-njy ýyllar üçin Milli maksatnamasy» we «Türkmenistanyň Prezidentiniň ýurdumyzy 2019 — 2025-nji ýyllarda durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň Maksatnamasy» üstünlikli durmuşa geçirilýär. Şunuň bilen baglylykda, Türkmenistanyň Halk Maslahatynyň mejlisinde eden çykyşynda milli Liderimiz halk hojalygyny ösdürmek boýunça anyk wezipeleri kesgitledi. Munuň özi milli ykdysadyýetimizi mundan beýläk-de ösdürmekligiň hormatly Prezidentimiziň parasatly baştutanlygynda amala aşyrylýan döwlet syýasatynda baş maksat hökmünde kesgitlenendigine aýdyň şaýatlyk edýär.

Bagtygül ÖWEZOWA,

Türkmen döwlet ykdysadyýet we dolandyryş institutynyň uly mugallymy.

«Türkmenistan — parahatçylygyň we ynanyşmagyň Watany» ýylynda ykdysadyýetiň ähli pudaklarynda belent sepgitlere ýetilýär. Tutuş ýurdumyz ösüşlere beslenýär. Bu ösüşler diňe bir öňde goýlan maksatlara ýetmäge badalga bolman, eýsem halkyň hal-ýagdaýynyň gowulanýandygyny hem-de durmuş derejesiniň ýokarlanýandygyny aňladýar. Ýurdumyzda ykdysadyýetiň ösmegi, bazar gatnaşyklarynyň dünýä derejesine çykmagy ätiýaçlandyryş işlerini mundan beýläk-de kämilleşdirmegi talap edýär. Türkmenistanyň Döwlet ätiýaçlandyryş guramasy 1992-nji ýylyň 18-nji awgustynda ykdysady subýektleriniň maliýe ýagdaýyny has-da pugtalandyrmak, ilatyň hem-de hojalyk işleri bilen meşgullanýan şahslaryň dünýä derejesinde ýola goýlan ätiýaçlandyrma hyzmatlaryna bolan isleglerini doly kanagatlandyrmak maksady bilen döredildi.

Ätiýaçlandyryş hyzmatlary halkara ätiýaçlandyryşyň bazarynda gabat gelýän ülňülere laýyklykda ýerine ýetirilýär. Ýurdumyzyň ykdysady bähbitlerini goramakda halkara ätiýaçlandyryş tejribesi ulanylýar. Häzirki wagtda Türkmenistanyň Döwlet ätiýaçlandyryş guramasy müşderilere emläk, şahsy we jogapkärçilik bähbitleri bolan hökmany döwlet ätiýaçlandyryşyň 6, meýletin ätiýaçlandyryşyň 46 görnüşini hödürleýär.

Türkmenistanyň Döwlet ätiýaçlandyryş guramasynda tölegler elektron görnüşde ýerine ýetirilýär. Onuň merkezi edarasynda, welaýat we etrap guramalarynda häzirki zaman programma üpjünçiligi ornaşdyryldy. Şonuň netijesinde, elektron hyzmatdaşlygy optiki-süýümli aragatnaşygyň üsti bilen amala aşyrylýar. Maglumat howpsuzlygyny üpjün edýändigi bolsa onuň iň ygtybarly tarapydyr. Bu ulgamyň işe girizilmegi merkezi edaranyň beýleki ätiýaçlandyryş guramalary bilen onlaýn ulgam arkaly işlemäge, ýagny maglumatlaryň alyş-çalşyny wagt ýitirmezden, şol bir wagtda amala aşyrmaga mümkinçilik berýär. Bu bolsa ätiýaçlandyryş guramasynyň işgärleriniň işini ýeňilleşdirýär we müşderilere edilýän hyzmaty gysga wagta amala aşyrmaga ýardam berýär. Häzirki wagtda Köneürgenç etrap döwlet ätiýaçlandyryş guramasy etrabyň çäginde ätiýaçlandyryş işlerini we meýilnamalaryny ýokary derejede ýerine ýetirýär. Gurama boýunça 2021-nji ýylyň 7 aýy boýunça jemi 4497 sany şertnama baglaşylyp, 312565.00 manatlyk ätiýaçlandyryş baýragy ýygnaldy. Şeýlelikde, hökmany görnüşleri boýunça 402 sany şertnama baglaşylyp, 192813 manat girdeji gazanyldy, meýletin görnüşleri boýunça bolsa 4095 sany şertnama baglaşyldy. Şonuň netijesinde, 119752 manatlyk ätiýaçlandyryş baýragy ýygnalyp, meýilnama üstünlikli ýerine ýetirildi. Ätiýaçlandyryş guramasy her bir raýatyň, her bir edara-kärhananyň ygtybarly hyzmatdaşydyr.

Maral SAPAROWA,

Köneürgenç etrap döwlet ätiýaçlandyryş guramasynyň hünärmeni.