Habarlar
Gündogar sebiti — özgerişler mekany

Ýurdumyzyň gündogar sebiti bolan Lebap welaýatynda ösüşleriň uly tapgyry amala aşyryldy. Bu ösüşleriň dowamyny ýazyp ugran «Türkmenistan — parahatçylygyň we ynanyşmagyň Watany» ýylynyň ilkinji günleri welaýatyň ýaşaýjylary üçin örän ýakymly wakalara beslendi. Ýylyň ilkinji aýynda hormatly Prezidentimiz Lebap welaýatyna möhüm iş sapary bilen geldi.

Hormatly Prezidentimiziň we Owganystan Yslam Respublikasynyň Prezidentiniň gatnaşmaklarynda geçirilen dabaralar teleköpri arkaly birleşdirilip, bütin dünýä ýaň saldy. Akina — Andhoý (Owganystan Yslam Respublikasy) menzilleriniň arasyndaky 30 kilometrlik demir ýoluň ulanmaga berilmegi, Kerki (Türkmenistan) — Şibirgan (Owganystan) ugry boýunça güýjenmesi 500 kilowolt bolan 153 kilometrlik elektrik geçiriji ulgamyň, şeýle hem ýurtlarymyzyň arasyndaky Ymamnazar — Akina hem-de Serhetabat — Turgundy optiki-süýümli halkara ulgamyň işe girizilmegi mynasybetli bolup geçen dabaralar ýurdumyzyň halkara abraýyny has belende galdyrdy.

Hormatly Prezidentimiz welaýatyň çägindäki «Malaý» gaz ýatagynda kuwwaty gazyň 30 milliard kub metrini akdyrmaga barabar bolan gaz gysyjy desganyň işe girizilmegine hem ak pata berdi. Bu iri taslama hormatly Prezidentimiziň 2018-nji ýylyň 22-nji awgustynda gol çeken Kararyna laýyklykda, buýrujy «Türkmengaz» döwlet konserni bilen gurluşygyň baş potratçysy «Petro Gaz LLP» (Beýik Britaniýa) kompaniýasynyň arasynda baglaşylan şertnamanyň esasynda durmuşa geçirildi. Iri desganyň işe girizilmegi «Türkmenistanyň nebitgaz senagatyny ösdürmegiň 2030-njy ýyla çenli döwür üçin Maksatnamasyny» durmuşa geçirmekde möhüm ähmiýete eýe bolýar. Döwrebap desga Üçajy gaz käninden, Döwletabat we Galkynyş gaz känlerinden gelýän tebigy gazyň basyşyny güýçlendirýär. Malaýdaky kuwwatly gaz gysyjy desga 2021-nji ýylda açylýan desgalaryň kerwenbaşysy boldy.

Düýn Türkmenistanyň Garaşsyzlygynyň 30 ýyllyk toýunyň şanyna welaýatyň çäginde ösüşleriniň güwäsi bolan desgalary açylyp, ulanylmaga berildi. Olaryň biri Beýik Ýüpek ýolunyň ugrunda ýerleşýän gadymy Kerki şäherinde gurulýan döwrebap howa menzilidir. Bu möhüm desganyň ulanylmaga berilmegi içerki hem-de sebitara gatnaşyklaryň has ýygjamlaşmagyna hyzmat eder. Hormatly Prezidentimiziň Kararyna laýyklykda, Türkmenabat şäherinde gurulýan medeni-köpçülikleýin çäreleri geçirmäge niýetlenen 3000 orunlyk «Türkmeniň ak öýi» binasy welaýat merkeziniň binagärlik düzüminiň üstüni ýetirýär.

Welaýatyň oba-şäherleri bilen bir hatarda Türkmenabat şäheri hem gülleýär, döwür bilen deň gadam urýar. Amyderýanyň üstünden gurlan Türkmenabat — Farap demir ýol we awtomobil köprüleri, köprülere barýan ýoluň ugrunda, derýanyň çep kenarynda peýda bolan «Ýüpek ýoly» binasy, Türkmenabat şäherinden Kerkä we Mara ugraýan ýollaryň çatrygyndaky «Ak ýol» binasy, hormatly Prezidentimiziň gatnaşmagynda ulanylmaga berlen döwrebap Halkara howa menzili göwünlere şatlyk paýlaýar. Raýatlar üçin ýaşaýyş jaýlarynyň gurluşygy hem güýçli depginlerde alnyp barylýar. Halkara howa menziline barýan ýoluň ugrunda täze şäherçe döräp barýar. Ýene-de bu ýoluň ugrunda ulanylmaga beriljek kottež we köpgatly iri panelli jaýlaryň uly toplumy bu ýerdäki ýaşaýyş jaýlarynyň üstüni ýetirer.

Şäheriň häzirki keşbinde ýaşaýjylaryň bagtly ykbaly görünýär. Şolar bilen birlikde ilatyň ýaşaýyş derejesi hem ýokarlanýar. Welaýatyň çäginde Berkarar zaman döwrebap obasy döredildi. Hormatly Prezidentimiziň Kararyna laýyklykda, welaýatyň Çärjew, Saýat, Halaç we Kerki etraplarynda 3500 maşgala niýetlenilen döwrebap şäherçeler gurlar. Döwrebap şäherçeleriň gurluşygy 5 ýylyň dowamynda, degişli resminamalara laýyklykda, tapgyrma-tapgyr alnyp barlar. 2024-nji ýylda şäherçelerde toýlar tutular. Welaýatyň çäginde suw arassalaýjy desgalaryň onlarçasy guruldy. Halaç etrabynyň Surh geňeşliginiň çäginde «Döwletli döwran» hojalyk jemgyýetine degişli keramiki önümleriň dürli görnüşlerini öndürýän döwrebap kuwwatly zawod işläp başlady.

Ýurdumyzyň sebitlerini gyradeň gülledip ösdürmek hormatly Prezidentimiziň ykdysady strategiýasynda öňe sürülýän esasy wezipe bolup durýar. Welaýatyň çäginde gurluşyk kärhanalarynyň ençemesi döredilip, gurluşyk önümleriniň dürli görnüşleri öndürilip başlandy. Aýratyn-da welaýatyň Köýtendag sebitinde halk hojalygyny senagatlaşdyrmak üçin uly işler alnyp barylýar. Bu işleriň rowaçlanmagyny üpjün eden Kerki — Kerkiçi demir ýol we awtomobil köprüleri Jeýhun derýasynyň iki kenaryny birleşdirdi. Tarp ýerleriň onlarça müň gektary özleşdirildi. Amyderýanyň sag kenarynda özleşdirilen ýerleriň hasyl berijiligini ýokarlandyrmak maksady bilen, hormatly Prezidentimiziň tagallasy esasynda, Ýylgynagyzda döwrebap suw toplumy guruldy.

Garlyk şäheriniň alkymynda dag magdanlaryny baýlaşdyryjy toplum işe girizildi. Sebit mineral dökünleriň, gurluşyk önümlerini öndürmek üçin çig malyň baý mekany hasaplanylýar. Hormatly Prezidentimiz bu baýlyklaryň halk hojalygy üçin örän ähmiýetlidigini geçen ýylyň 12-nji martynda Lebap welaýatyna bolan iş saparynyň çäginde ýolbaşçylar bilen geçiren maslahatynyň dowamynda hem aýdyp geçipdi. Döwlet Baştutanymyz bu ýerde sement önümçiliginiň giňeldilmeginiň has ýerine düşjekdigini belläpdi. Hormatly Prezidentimiziň Karary esasynda «Lebap» sement zawodynyň kuwwaty 1 million tonna önüm öndürmäge barabar bolan ikinji tapgyrynyň gurluşygyna geçen ýylyň iýul aýynda badalga berildi. Bu ýerde ilkinji sement önümçiligi baryp 2013-nji ýylyň başynda ýola goýuldy. Eýýäm şonda Garlyk şäheriniň golaýynda innowasion tehnologiýalar bilen üpjün edilen döwrebap «Lebap» sement zawody gurlup, ilkinji önümlerini — ýokary hilli M400 we M500 görnüşli portland sementini hödürläp ugrady. Zawodyň dünýäniň öňdebaryjy tehnologiýalary bilen üpjün edilmegi sebitiň hem-de tutuş ýurdumyzyň senagat pudagynyň ösüşlerine täsirini ýetirdi. Bu ýerde iri gurluşyklaryň ýene-de birnäçesi dowam edýär.

Magdanly şäherinde ýerleşýän «Türkmenmineral» önümçilik birleşiginiň binýadynda döwrebap senagat kärhanalaryny döretmek işleri alnyp barylýar. Kalsiý karbidiniň, gipsoangdrit materialynyň, döwlen kaustik dolomitiň, dürli magdan däl gurluşyk serişdeleriniň, şeýle hem himiýa senagaty üçin hlorlanan hekiň we azyklyk duzuň önümçiligi onuň esasy ugurlary bolup durýar. Magdanly gurluşyk materiallary pudaklaýyn kärhananyň binýadynda «Milli önüm» hususy kärhanasy bilen bilelikde ýylda 100 müň tonna gips, gipsiň esasynda gury gurluşyk garyndylarynyň 250 müň tonnasyny we 12 million inedördül metr gipsokarton öndürmäge niýetlenen «Hilli gurluşyk önümleri» önümçilik desgasyny açmak meýilleşdirilýär.

Magdanly gurluşyk materiallary kärhanasynda daşary ýurtlardan getirilýän önümleriň öwezini dolýan önümleriň uly topary öndürilýär. Olaryň arasynda diwar boýaglary, reňkleri, gurluşyk gipsi, üwelen kaustik dolomit ýaly önümleriň önümçiligi has giňeýär. Bu ýerde lukmançylyk gipsi hem öndürilýär. Kärhanada dürli boýaglary öndürmek üçin zerur bolan, öň daşary ýurtlardan getirilýän himiki usulda çökdürilen meliň önümçiligi hem ýola goýuldy. Kenar berkidiş işlerinde we demir ýoluň gurluşygynda ulanylýan daşlaryň hem birnäçe görnüşi öndürilýär. Tebigy baýlyklarymyzy toplumlaýyn özleşdirmek milli ykdysadyýetimiziň geljegi uly bolan himiýa industriýasynyň möhüm wezipeleriniň birine öwrülýär. Bu ugurda Köýtendagyň baýlyklary aýratyn ähmiýetlidir. Türkmenistan himiýa senagaty üçin zerur bolan mineral serişdeleriň gorlary boýunça dünýäde öňdebaryjy orunlaryň birini eýeleýär.

Çig mal känlerini işläp taýýarlamagyň we olaryň binýadynda ýokary hilli hem-de dünýä bazarlarynda uly isleg bildirilýän mineral dökünleriň önümçilikleriniň ýola goýulmagy ýurdumyz üçin bähbitlidir. Welaýatyň Köýtendag sebitinde geçirilýän geologiýa-gözleg işleriniň netijesinde ýerasty baýlyklaryň onlarça görnüşine eýe bolan ýataklaryň birnäçesiniň üsti açyldy. Olar kükürdiň, fosfatlaryň, gipsiň, daş duzunyň, selestiniň, hekiň, polimetal magdanynyň we beýleki peýdaly baýlyklaryň birnäçe görnüşini özlerinde jemleýär. Bu ýataklar köpugurly himiýa senagatyny ösdürmek üçin esasy çig mal binýady bolup hyzmat edýär.

Himiýa pudagyny ösdürmegiň çäklerinde mineral dökünleriň dürli görnüşlerini öndürmegiň önümçilik binýatlary emele getirildi. Täze önümçilik kuwwatlyklary işe girizilýär. Türkmenabadyň S.A.Nyýazow adyndaky himiýa zawodynyň durkunyň täzelenilmegi bilen, önümleriň görnüşleri köpelip, olaryň hili ýokarlandy. Zawodda kükürt kislotasyny öndürýän toplum işe girizildi. Ýyllyk kuwwaty 500 müň tonna kükürt kislotasyny öndürmäge barabar bolan toplum bu önüme bolan zerurlygy doly kanagatlandyrýar.

Dökünleriň önümçiligi boýunça kuwwatlyklary artdyrmak häzirki wagtda esasy ugur bolup durýar. Dökünlere barha ösýän islegleri kanagatlandyrmak maksady bilen, senagat düzümleriniň döwrebaplaşdyrylmagy boýunça alnyp barylýan işler garaşylýan netijeleri berýär. Zawodda kükürt kislotasyny öndürýän toplumyň ýanynda daşary ýurtly hyzmatdaşlaryň gatnaşmagynda täze kärhanalaryň ýene-de birini gurmak meýilleşdirilýär. Ol bir ýylda fosfor dökünleriniň 300 müň tonnasyny öndürmäge niýetlenilen döwrebap kärhanadyr.

Hormatly Prezidentimiziň tabşyryklaryna laýyklykda, himiýa kärhanasynda kükürt öndürmek bilen baglanyşykly mesele-de içgin öwrenilýär. Bu wezipäniň üstünlikli çözülmegi milli ykdysadyýetimiziň kuwwatyny artdyrjak ýene-de bir çeşmäniň peýda bolýandygyny buşlaýar.

Häzirki wagtda Türkmenistanyň çig mal ugradyjy ýurt bolandygyndan dünýäde iri önüm öndüriji we taýýar önümleri eksport ediji ýurt derejesine eýe bolýandygyny Lebap welaýatynyň mysalynda hem görýäris. «Türkmenistanda öndürildi» diýen ýazgyly goýberilýän ýokary hilli önümleriň dürli görnüşleri içerki bazar bilen çäklenilmän, eýsem, dünýäniň çar ýanyna eksport edilýär. Welaýatda Türkmenabadyň pamyk egriji we pagta egriji, Halajyň Beýik Türkmenbaşy adyndaky nah-ýüplük egriji, Seýdiniň pagta egriji kärhanalarynda daşary ýurtlaryň iň kämil tehnologiýalaryndan peýdalanylýar. Olaryň güýji bilen öndürilen dünýä ölçeglerine laýyk gelýän ýokary hilli önümlere ABŞ, Germaniýa, Şweýsariýa, Türkiýe, Russiýa, Polşa, Beýik Britaniýa, Gyrgyzystan ýaly döwletlerde isleg örän ýokarydyr.

Türkmenabatdaky «Buýan» obasenagat toplumy ýurdumyzda buýan köküni we buýan köküniň önümlerini öndürýän hem-de daşary döwletlere eksport edýän ýeke-täk kärhanadyr. Buýan köküniň gaýtadan işlenilmegi esasynda alynýan goýy we gury ekstraktlary dünýä döwletleriniň onlarçasyna eksport edilýär.

Welaýatyň ykdysadyýetiniň hususy bölegini ösdürmek boýunça hem netijeli işler durmuşa geçirilýär. Welaýatda hereket edýän hususy kärhanalaryň we işewürleriň ilaty azyklyk hem-de beýleki zerur bolan önümler bilen üpjün etmekde mümkinçiliklerini has giňeldýärler. Önümleriň bolçulygynyň döremegi bilen, eksport ugry hem çalt depginlerde ösüp başlady. Hususyýetçileriň innowasion tehnologiýalardan ýerlikli peýdalanmaklary öndürilýän önümleriň dünýä bazarynda bäsdeşlige ukyplylygyny güýçlendirdi. Häzirki wagtda lebaply işewürler dünýä bazaryna ynamly we işjeň aralaşýarlar. Dürli önümleriň, şol sanda azyklyk önümleriň daşary ýurtlara eksporty yzygiderli artýar.

Eksport edilýän önümleriň arasynda pomidora aýratyn uly ornuň berilýändigini ýyladyşhanalar toplumynyň ösdürilmegine berilýän ünsüň artmagy bilen düşündirip bolar. Diňe geçen bir ýylda 4974 tonna pomidor daşary ýurtlara eksport edildi. «Türkmenistan — parahatçylygyň we ynanyşmagyň Watany» ýylynda pomidoryň şu günlere çenli eýýäm 4700 tonnadan gowragy Russiýa, Gazagystan, Gyrgyzystan ýaly ýurtlara iberildi. Munuň özi telekeçileriň daşary ýurtly işewürler bilen ykdysady gatnaşyklary berkitmekde şowly ädimleri ädýändiklerini aýdyň görkezýär. Welaýatyň oba hojalygynda hususyýetçiligiň paýy ýokarlanýar. Bu pudakda telekeçiler tarapyndan ýyladyşhanalarda zerur bolan gök we bakja önümleri ýetişdirilýär. Hormatly Prezidentimiziň 2016-njy ýylyň 8-nji iýunynda gol çeken Buýrugyna laýyklykda, ýurdumyzyň hususyýetçileriniň birnäçesine ýyladyşhana toplumlaryny döretmek üçin ýer bölekleriniň berilmegi hususyýetçileriň iş gerimlerini ýene-de giňeltdi. Häzirki wagtda welaýatda baý iş tejribelerini toplan «Ahmet-Haýdar», «Altyn bürgüt», «Altyn gül» ýaly hususy kärhanalaryň, «Bäşnur» ýaly hojalyk jemgyýetleriniň onlarçasynyň döwrebap ýyladyşhanalar toplumlarynda ýetişdiren önümleri daşary ýurtlarda hem uly islegden peýdalanýar.

Durmuş-ykdysady ösüş, adamlaryň ýaşaýyş-durmuş derejesini ýokarlandyrmak, dünýä ykdysady giňişligine üstünlikli goşulmak ýaly ugurlaryň rowaçlanmagy welaýatyň zähmet adamlarynyň «Türkmenistan — parahatçylygyň we ynanyşmagyň Watany» ýylynda hem yhlaslarynyň ýerine düşýändigini görkezýär.

Şakir TURAÝEW,

žurnalist.


https://www.turkmenmetbugat.gov.tm/tk/articles/32328

24.06.2021
Ulag ulgamynyň täze desgasy

Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwrüniň geçen ýyllary ulag we aragatnaşyk düzümini düýpli döwrebaplaşdyrmak hem-de toplumlaýyn ösdürmek boýunça giň möçberli taslamalary durmuşa geçirmegiň ýyllary hökmünde eziz Watanymyzyň ýyl ýazgysynda mynasyp orun eýeledi. Bu strategik taýdan möhüm ulgamda durmuşa geçirilýän işler dürli ugurlar boýunça halkara gatnaşyklary işjeňleşdirmek üçin uly mümkinçilikleri açýar.

Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň Beýik Ýüpek ýoluny dikeltmek baradaky başlangyjy milli ulag strategiýasynyň esasyny düzýär. Bu ýol köp asyrlaryň dowamynda Merkezi Aziýanyň çäginden geçdi. Döwlet Baştutanymyzyň nygtaýşy ýaly, häzirki zaman şertlerinde bu yklymara ýol Türkmenistanyň we sebitiň beýleki döwletleriniň ägirt uly ykdysady kuwwatyndan netijeli peýdalanmaga hem-de şol ýurtlaryň dünýä ulag ulgamyna işjeň goşulyşmagyna ýardam etmelidir.

Gadymy döwürlerden bäri söwda, medeni gatnaşyklar arkaly Gündogary we Günbatary, Demirgazygy hem-de Günortany birleşdiren Türkmenistan «ýedi ýoluň çatrygy» diýlip atlandyrylypdyr. Häzirki wagtda Ýewropanyň hem-de Aziýanyň ýurtlaryny birleşdirýän häzirki zaman transkontinental ugurlaryň çatrygynda ýerleşýän ýurdumyz, sebitiň we bütin dünýäniň abadançylyk bähbitlerine, durnukly osüşine laýyk gelýän özara bähbitli söwda-ykdysady gatnaşyklary ýola goýmak maksady bilen, ulag pudagynda öz mümkinçiliklerini durmuşa geçirýär.

Türkmenistan diňe Beýik Ýüpek ýoluny täze keşbinde dikeltmek bilen çäklenmän, eýsem, iri halkara logistika merkezine öwrülip, sebitdäki iň möhüm ulag çatrygyna öwrülýär. Bu maksatnamalar ýurduň amatly geografiki ýerleşişi, wajyp başlangyçlary öňe sürýän we olary ilerletmek üçin amaly çäreleri görýän Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň öňe ilerleýän ulag syýasaty netijesinde yzygiderli durmuşa geçirilýär.

Häzirki wagtda Beýik Ýüpek ýoly belli bir geografik giňişlikleriň arasyndaky ulag ugry bolmak bilen çäklenmeýär. Bu düşünje örän möhüm syýasy, ynsanperwer dünýägaraýyş manysyna eýedir. Beýik Ýüpek ýoly Gündogary we Günbatary, Aziýany we Ýewropany, bu yklamlarda ýaşaýan halklary özara hormat goýmak, deňhukuklylyk, ynam, özara düşünişmäge we açyklyga ýardam bermek ýörelgelerinde birleşdirýär diýip, milli Liderimiz nygtaýar.

Ýurdumyzyň raýat awiasiýasynyň düzüminiň döwrebaplaşdyrylmagy we tehniki taýdan enjamlaşdyrylmagy Türkmenistanyň ulag ulgamynda tapgyrlaýyn esasda alnyp barylýan giň gerimli özgertmeleriň möhüm ugry bolup durýar. Içerki hem-de halkara ugurlarda ýolagçy gatnatmakda we ýük daşamakda howa ýollaryna wajyp orun degişlidir.

Hormatly Prezidentimiz bu pudagy döwrebaplaşdyrmak meselelerine, şol sanda nowigasiýa düzüminiň ösüşine we ýolagçylara hyzmat etmek ulgamyna täze tehnologiýalaryň ornaşdyrylmagyna aýratyn üns berýär. Aşgabadyň Halkara howa menziliniň häzirki zaman talaplaryna laýyk derejede gurulmagy munuň aýdyň subutnamasydyr. Ol Türkmenistanyň esasy howa geçelgesi bolmak bilen, yklymüsti we yklymara ugurlaryň iri üstaşyr geçelgesidir.

Düýn milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň gatnaşmagynda Lebap welaýatynyň Kerki şäherinde sagatda ýolagçylaryň 100-sine hyzmat etmäge ukyply täze döwrebap howa menziliniň dabaraly ýagdaýda açylmagy bolsa «Türkmenistan — parahatçylygyň we ynanyşmagyň Watany» ýylynyň möhüm ähmiýetli wakalarynyň birine öwrüldi.

Däp bolşy ýaly, döwlet Baştutanymyzyň başlangyjy bilen gurlan täze desganyň açylyş dabarasy hakyky baýramçylyga öwrüldi. Bu ýerde aýdym-sazyň owazy belentden ýaňlandy we joşgunly tanslar ýerine ýetirildi. Şirin owazly aýdymlarda eziz Watanymyz, mähriban halkymyz hem-de Arkadag Prezidentimiziň amala aşyrýan beýik işleri ruhubelentlik bilen wasp edildi.

Hormatly Prezidentimiziň Kararyna laýyklykda, Kerkiniň täze howa menzilini gurmak Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň agzasy «Gündogdy» hususy kärhanasyna ynanyldy. Ýeri gelende aýtsak, hut şu kärhananyň gurluşykçylary we hünärmenleri 2018-nji ýylda Türkmenabat şäherindäki Halkara howa menzilini gurup ulanmaga berdiler. Türkmenabadyň Halkara howa menzili ulag gatnawlarynyň möhüm çatryklarynyň biri bolmak bilen, ýurtlaryň arasyndaky dostluk we parahatçylyk gatnaşyklarynyň berkidilmegine hyzmat edýär. Ol Aziýa bilen Ýewropany baglanyşdyrýan halkara ulag-aragatnaşyk ulgamynyň möhüm bölegine öwrüldi.

Kerkidäki täze howa menzili 200 gektar meýdany eýeleýär. Onda howa gämileriniň uçuşlarynyň howpsuzlygyny, inžener-kommunikasiýa ulgamynyň gije-gündiziň dowamynda bökdençsiz işlemegini, ýolagçylara ýokary derejede medeniýetli hyzmat etmegi üpjün edýän desgalaryň tutuş toplumy ýerleşýär. Ini 60 metr bolan uçuş-gonuş zolagynyň uzynlygy 2700 metre barabardyr.

Howa menzili Türkmenabat — Kerki demir ýolunyň golaýynda ýerleşýär. Bu ýerde uçuş-gonuş zolagyndan başga-da, dikuçar meýdançalarynyň 4-si we beýleki desgalar ýerleşýär. Beýikligi 30 metre golaý bolan Howa hereketini dolandyryş gullugynyň diňi guruldy. Ýolagçy terminaly hem binagärligiň häzirki zaman usullarynyň we milli binagärligiň özboluşly ýörelgeleriniň sazlaşygy esasynda guruldy. Ol 1700 inedördül meýdany eýeleýär. Bu ýerde petek satylýan kassalar, ýolagçylary bellige alyş gullugy, el goşlaryny hem-de ýükleri hasaba alyş bölümleri we beýlekiler ýerleşýär. Mundan başga-da, sowgatlyk önümleri dükany, dermanhana we beýleki desgalar ýolagçylaryň hyzmatyndadyr. 120 orunlyk garaşylýan zal hem döwrebap enjamlaşdyryldy.

Şeýlelikde, ýurdumyzyň mukaddes Garaşsyzlygynyň 30 ýyllyk baýramynyň bellenilýän ýylynda Kerkide häzirki zamanyň ýokary talaplaryna laýyk gelýän täze howa menziliniň açylmagy ýurdumyzyň ýol-ulag düzüminiň has-da kämilleşdirilmegine saldamly goşant bolup, täze taryhy eýýamda milli Liderimiziň bu ulgamy ösdürmek barada öňde goýan wezipeleriniň üstünlikli ýerine ýetirilýändiginiň nobatdaky subutnamasyna öwrüldi.

Öwezmyrat RAHYMOW.


https://www.turkmenmetbugat.gov.tm/tk/articles/32312

24.06.2021
Halkyň hyzmatynda

Hormatly Prezidentimiziň öňdengörüjilikli, oýlanyşykly syýasaty netijesinde bank ulgamyny ösdürmekde hem-de onuň kanunçylyk binýadyny dünýäniň ösen döwletleriniň derejesine ýetirmekde möhüm çäreler üstünlikli durmuşa geçirildi. Milli ykdysadyýetimizde sanly ulgamyň, innowasion tehnologiýalaryň üstünlikli durmuşa ornaşdyrylmagynyň netijesinde raýatlara täze bank hyzmatlary elýeterli edildi we hyzmatlar hil taýdan täze derejä çykaryldy.

Bank kartlarynyň ulanylmagy zähmet haklarynyň onuň üsti bilen tölenilmegine, ygtybarly pul geçirimleriniň gysga wagtda nagt däl görnüşde amala aşyrylmagyna, karz almak we goýum goýmak işlerini, pul dolanyşygyny kämilleşdirmäge uly ýardam etdi. Karz edarasy tarapyndan karz serişdeleri berlen raýatlaryň karzyň esasy bergisini gaýtarmak we oňa hasaplanan göterimlerini tölemek amallaryny bank kartlaryny ulanyp, bankomatlaryň, «Internet bank» we «Mobil bank» ulgamlarynyň üsti bilen nagt däl görnüşinde amala aşyrylmagy bu ugurdaky işleriň has-da öňe ilerlemegini üpjün etdi. «Türkmenistan» döwlet täjirçilik banky we şahamçalary tarapyndan «Goýum bank karty» we täze «Maşgala» atly kart hyzmatlary ýola goýuldy. «Maşgala» kartyny ulanmak bilen, maşgala agzalaryna islendik wagt islendik ýerlerdäki bankomatlardan nagt görnüşinde pul almaklyga, söwda, jemgyýetçilik iýmiti we beýleki durmuş hyzmatlary nokatlarynda nagt däl görnüşinde hasaplaşmaklyga giň mümkinçilikler döredildi. Aşgabat şäher telefon ulgamy ýapyk görnüşli paýdarlar jemgyýetiniň hödürleýän internet, öý telefon we IP-TV we beýleki durmuş hyzmatlary üçin tölegleri, Polisiýanyň ýol gözegçilik gullugynyň degişli töleglerini we menzilara tölemek mümkinçiligi üstünlikli ýola goýuldy.

Goý, milli ykdysadyýetimizi beýik ösüşlere besleýän hormatly Arkadagymyzyň jany sag, ömri uzak, il-ýurt bähbitli işleri rowaç bolsun!

Gülşirin HUDAÝBERDIÝEWA,

Türkmenistanyň «Türkmenistan» döwlet täjirçilik bankynyň «Galkynyş» şahamçasynyň hukukçysy.


https://www.turkmenmetbugat.gov.tm/tk/articles/32308

24.06.2021
Daşarky bazarlarda ilslegli ýüplükler

Mähriban Prezidentimiz daşarky bazarlardan getirilýän harytlaryň ornuny tutýan önümçilikleriň gerimini giňeltmekde, özümizde öndürilýän önümleriň halkara bazarlaryna çykarylýan möçberlerini yzygiderli artdyrmakda hususy pudagyň öňünde anyk wezipeleri goýýar. Balkanabat şäherinde ýerleşýän, Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň agzasy bolan «Batly gadam» hususy kärhanasy şol wezipelere mynasyp goşant goşmagy baş maksadyna öwren hususy kärhanalaryň biridir.

Kärhananyň ýüplük we jorap öndürýän fabriginde bereketli topragymyzda ösdürilip ýetişdirilýän «ak altyny» senagat taýdan gaýtadan işlemek arkaly ondan önüm almak işleri üstünlikli alnyp barylýar. Dünýäniň öňdebaryjy önümçilik enjamlaryna, kämil tehnologiýalaryna daýanýan hususy kärhanada öndürilýän nah ýüplüklere hem-de jorap önümlerine müşderileriň arasynda islegiň yzygiderli ýokarlanýandygyny bellemek gerek. Munuň şeýledigini mukaddes Garaşsyzlygymyzyň 30 ýyllyk taryhy senesiniň uludan toýlanýan «Türkmenistan — parahatçylygyň we ynanyşmagyň Watany» ýylynyň geçen döwrüniň zähmet görkezijileri hem tassyklaýar. Anyk maglumatlara salgylanyp aýdanyňda, “Batly gadam” hususy kärhanasynyň kämil önümçilik enjamlarynyň mümkinçiliklerini netijeli peýdalanýan zähmet toparynyň tagallalary bilen ýylyň başyndan bäri öndürilen nah ýüplükleriň umumy möçberi 1 müň 976 tonna ýetdi. Şonça möçberdäki ýüplükleriň 1 müň 753 tonnasynyň daşarky sarp edijilere ugradylandygyny bellemek gerek. Ýüplükler, esasan, Türkiýe, Russiýa, Eýran hem-de Polşa döwletleriniň bazarlarynda ýerleşdirilýär. Bu ýerde öndürilýän ýüplüklere daşarky sarp edijileriň arasynda islegiň barha artýandygy bolsa guwandyryjydyr.

Öndürilýän ýüplükleriň belli bir möçberi hususy kärhananyň jorap önümçiligi bölüminde çig mal hökmünde ulanylýar. Munuň üçin ýüplükler ilki bilen fabrigiň ýüplük boýagy bölüminde dürli reňklere boýalýar. Şunda müşderileriň reňklere bolan islegleri aýratyn göz öňünde tutulýar. Bölümde her iş gününde 5 tonna çenli ýüplükleri boýamaga zerur şert-mümkinçilikler bar.

Üstümizdäki ýylyň geçen döwründe sarp edijilere ugradylan jorap önümleriniň umumy mukdary 12 million 422 müň 530 jübütden geçdi. Şonuň 10 million 861 müň jübütden gowragy ýubileý ýylynyň başyndan bäri öndürilen jorap önümlerine degişlidir. Türkmen pagtasyndan öndürilýän önümleriň bu görnüşi, esasan, içerki bazarda ýerleşdirilýär.

Hormatly Prezidentimiziň ýurdumyzda kiçi we orta telekeçiligi ösdürmekde döwlet derejesinde edýän aladalarynyň çäklerinde «Batly gadam» hususy kärhanasyna hem ýer bölekleri uzak möhlet bilen ulanmaga berildi. Häzirki wagtda ekerançylyk meýdanlarynda dürli oba hojalyk ekinleri bilen birlikde, gowaça ösdürip ýetişdirmäge hem uly üns berilýär. Munuň özi hususy kärhananyň çig mal üpjünçiligini berkitmäge, öndürilýän önümleriň müşderiler üçin elýeterli bolmagyna oňyn itergi berýär.

Arkadag Prezidentimiziň berkarar Diýarymyzda hususy işewürligi goldamakda durmuşa geçirýän döwletli tutumlaryna mynasyp iş bilen jogap bermek hem-de beýik Garaşsyzlygymyzyň şanly senesini ýokary zähmet görkezijileri bilen garşylamak hususy kärhananyň agzybir zähmet toparynyň esasy maksady bolup durýar.

Nurmämmet HYDYROW.

Surata düşüren Andreý Pakulow, «Balkan».


https://www.turkmenmetbugat.gov.tm/tk/articles/32355

24.06.2021
Ösüşiň uzakmöhletleýin ýoly bilen

Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe Türkmenistanyň nebitgaz pudagyny ösdürmek ileri tutulýan möhüm wezipeleriň biri bolup durýar. Amatly geosyýasy ýerde ýerleşýän Türkmenistan köp möçberdäki uglewodorod serişdelerine eýedir. Biziň ýurdumyz uglewodorod çig malynyň halkara bazarlaryna iberilmeginiň ygtybarlylygyna we goraglylygyna durnukly ösüşiň möhüm ugry hökmünde garaýar.

Häzirki döwürde ýurdumyzyň nebitgaz senagatyny ösdürmegiň 2030-njy ýyla çenli döwür üçin maksatnamasy üstünlikli durmuşa geçirilýär. Türkmenistan energetika ulgamynda Ýewropa, Aziýa, Uzak Gündogar we Günorta — Gündogar ugurlary boýunça göni gepleşikleriň gerimini giňeldýär, dünýäniň öňdebaryjy nebitgaz kompaniýalary bilen ýakyn gatnaşyklary ýola goýýar. Daşary ýurt maýadarlary bilen uglewodorod çig malyny agtarmak, çykarmak we gaýtadan işlemek ulgamyndaky taslamalary durmuşa geçirmek, şeýle hem ulag düzümini ösdürmek boýunça döwletara ylalaşyklary we şertnamalary baglaşylýar. Bu ugurda CNPC, «Dragon Oil», “Hyundai”, LG, “Lukoýl”, ARETI we başga-da köp sanly abraýly kompaniýalar bilen hyzmatdaşlyk alnyp barylýar. Gahryman Arkadagymyz tarapyndan başy başlanan, ýurdumyzyň ygtybarly we durnukly ösüşiniň uly geljegini üpjün edýän taslamalaryň üstünlikli amala aşyrylmagy bu günki gün ösüşiň täze many-mazmunyna öwrülýär.

Garaşsyz bilermenleriň geçiren barlaglarynyň netijesi boýunça Türkmenistanyň uglewodorod serişdeleriniň goruna dünýäde baý ýurtlaryň hatarynda ykrar edilmeginiň esasynda ýurdumyzda nebitiň we gazyň çykarylýan we gaýtadan işlenilýän möçberlerini artdyrmaga, energiýa serişdeleriniň eksportynyň çäklerini tapgyrlaýyn giňeltmäge gönükdirilen energetika strategiýasy üstünlikli durmuşa geçirilýär. Bu işleriň geçirilmegi ýurdumyzyň tebigy baýlyklarynyň eksport mümkinçiliklerini artdyrmaga, ýakyndaky we alysdaky döwletler bilen gatnaşyklary çuňlaşdyrmaga, uglewodorod serişdelerini iberijiler we sarp edijiler üçin amatly şertleriň döremegine, Türkmenistan üçin täze sarp edijileriň bazarlaryny açmaga oňyn şertleri döredýär we biziň ýurdumyzda işlemek isleýän daşary ýurt maýa goýujylaryň gyzyklanmalaryny has-da artdyrýar.

Dünýäde iň iri gaz ýataklarynyň biri bolan «Galkynyş» gaz käninde gaz arassalaýjy zawodlaryň işe girizilmegi ýurdumyzyň nebitgaz pudagynda soňky döwürde amala aşyrylan uly işleriň biridir. Soňky ýyllarda iri möçberli Türkmenistan — Hytaý halkara gaz geçirijisiniň, Türkmenistan — Eýran gaz geçirijisiniň ikinji şahasynyň taslamalary üstünlikli durmuşa geçirildi. Türkmenistan — Owganystan — Pakistan — Hindistan gaz geçirijisiniň taslamasyny durmuşa geçirmekde hem uly öňegidişlikler bar. Ýerli gurluşykçylaryň güýji bilen Gündogar — Günbatar içerki magistral gaz geçirijisini gurmak boýunça işler alnyp barylýar. Mary, Ahal we Balkan welaýatlarynyň çäginden geçjek bu gaz geçirijisiniň energetika strategiýamyzy amala aşyrmakda örän uly ähmiýeti bardyr. Bu gaz geçiriji ýurdumyzda halkalaýyn gaz akdyryjy ulgamy emele getirmäge hem-de gündogar we günbatar ugurlarynda tebigy gazyň uly möçberini göni geçirmäge ýardam eder.

Hormatly Prezidentimiziň 11-nji iýulda sanly ulgam arkaly geçiren Ministrler Kabinetiniň nobatdaky mejlisinde Türkmenistan — Hytaý gaz geçirijisini gurmaga we «Galkynyş» gaz känini tapgyrlaýyn özleşdirmäge gönükdirilen taslamalary durmuşa geçirmek üçin «Türkmengaz» döwlet konserni tarapyndan çekilen daşary ýurt karz serişdeleriniň doly gaýtarylandygy barada habar berildi. Bu biziň döwletimiziň halkara giňişliginde ynamly we ygtybarly hyzmatdaşdygyny nobatdaky gezek görkezýär.

Hormatly Prezidentimiziň kabul edýän we gol çekýän her bir Karary, Maksatnamalary uzak geljegi nazarlaýar. 2007-nji ýylyň 29-njy awgustynda hormatly Prezidentimiz Amyderýanyň sag kenaryndaky Samandepe meýdançasyndan öz gözbaşyny alýan Türkmenistan — Hytaý gaz geçirijisine ak pata beripdi. Şeýlelikde, milli Liderimiziň «Bagtyýarlyk şertnamalaýyn sebiti» diýip at beren, Amyderýanyň sag kenaryndaky nebitli-gazly ýataklary özüne birleşdirýän sebitde uly işleriň başy başlandy.

«Asyryň taslamasy» adyny alan iri maýa goýum taslamasy bolan Türkmenistan — Hytaý gaz geçirijisiniň gurluşyk ýoly Özbegistanyň, Gazagystanyň ymgyr çölleriniň, dag- düzleriniň içi bilen geçip, ol iki ýyldan sähelçe gowrak wagtyň içinde Hytaýyň bellenilen çäklerine baryp ýetdi. 2009-njy ýylyň 14-nji dekabrynda Amyderýanyň sag kenarynyň Samandepe meýdançasynda Türkmenistan — Hytaý halkara gaz geçirijisine türkmen tebigy gazynyň ilkinji akymy goýberildi we bu ýerdäki gazy gaýtadan işleýän zawodyň işe girizilmegine badalga berildi.

Mälim bolşy ýaly, bu işler hormatly Prezidentimiziň daşary ýurtlar bilen energetika hyzmatdaşlygyny giňeltmek boýunça öňde goýýan maksatnamalary esasynda ýerine ýetirildi. Ýurdumyzyň ykdysadyýetini berkitmekde uly ähmiýete eýe bolup durýan Türkmenistan — Hytaý gaz geçirijisiniň halkara derejesindäki ähmiýeti-de uludyr. Bu uly transmilli gaz geçirijisini öz üstünden üstaşyr geçirýän ýurtlar halkara energetika ulgamyna goşulmaga-da mümkinçilik aldylar. Bu babatda türkmen-hytaý hyzmatdaşlygy olar üçin-de nusga alarlykdyr. Häzirki wagtda türkmen «mawy ýangyjy» bu iri gaz geçiriji arkaly Hytaý halk Respublikasynyň senagat taýdan ösen künjeklerine baryp ýetýär. Energetika babatda özara hyzmatdaşlyk Türkmenistany we Hytaý halk Respublikasyny durmuş-ykdysady taýdan ösdürmäge goşmaça itergi berdi.

«Türkmenistan — parahatçylygyň we ynanyşmagyň Watany» ýylynda Hazar deňzindäki «Dostluk» ýatagynyň uglewodorod serişdelerini bilelikde gözlemek we özleşdirmek hakynda Türkmenistanyň Hökümeti bilen Azerbaýjan Respublikasynyň Hökümetiniň arasynda Özara düşünişmek hakynda Ähtnamanyň baglaşylmagy hem bu ugurdaky halkara hyzmatdaşlygyň oňyn ösüşlere beslenýändiginiň bir beýanydyr.

Eziz Watanymyzyň ykdysady taýdan mundan beýläk-de pajarlap ösmegi üçin hormatly Prezidentimiziň ýadawsyz aladalary we durmuşa geçirýän il-ýurt bähbitli işleri üçin köp sagbolsun aýdýarys.

Serdar GELDIÝEW,

Ýagşygeldi Kakaýew adyndaky Halkara nebit we gaz uniwersitetiniň mugallymy.


https://www.turkmenmetbugat.gov.tm/tk/articles/32184

23.06.2021
Utgaşykly işiň ýokary netijeleri

Türkmenistanyň Senagat we gurluşyk önümçiligi ministrliginiň Daşoguz şäherindäki «Demirbetonönümleri» zawody hususy kärhanalary hem-de telekeçileri işe çekmek esasynda welaýat merkezinde hem-de welaýatyň dürli künjeklerinde ýokary amatlyklary bolan ýaşaýyş jaýlarynyň gurluşyk işlerini alyp barýar. Häzirki wagtda Akdepe şäherinde bir gatly, bäş otagly jaýlaryň 4-siniň, Gurbansoltan eje şäherinde 2 gatly jaýlaryň 3-siniň, Köneürgenç etrabynyň «Täze ýol» geňeşligindäki täze döredilen şäherçede hem 10-a golaýynyň gurluşygy dowam edýär.

Welaýatyň iri senagat düzümleriniň biri hasaplanylýan bu kärhanada şu ýylyň bäş aýynda öndürilen gurluşyk serişdeleriniň hem-de ýerine ýetirilen dürli görnüşli önümçilik işleriniň pul mukdaryndaky möçberi 9 million manatlyga golaý boldy. «Türkmenistan — parahatçylygyň we ynanyşmagyň Watany» ýylynyň başyndan bäri bu ýerde gurnama demir-beton önümleriniň 10 müň kub metrden gowragy öndürilip, ösüş depgini üpjün edildi. Döwrümiziň ösen talaplaryna laýyklykda hojalygy ýöretmegiň täzeçe usullarynda işleýän zawodda iň kämil hem innowasion enjamlar ornaşdyrylan täze ulgamda köp gatly ýaşaýyş jaýlarynyň içki diwarlarynyň taýýarlanyşynyň, şeýle-de ýerli gurluşyk önümleriniň esasylarynyň biri bolan hekiň öndürilişiniň möçberi artdy. Ýerli gurluşyklary ýokary hilli senagat önümleriniň zerur möçberi bilen üpjün etmäge uly goşant goşýan kärhanada häzirki wagtda gerekli serişdeleriň 20 görnüşi öndürilýär.

Kärhananyň önümçilik kuwwatlylygyny ýokarlandyrmak maksady bilen geçirilýän düýpli abatlaýyş işleri, önümçilige ornaşdyrylan ýokary öndürijilikli enjamlar önümleriň görnüşlerini köpeltmäge, olaryň hilini gowulandyrmaga täze şertleri döredýär.

Amanmyrat SAPAROW.

(Öz habarçymyz).


https://www.turkmenmetbugat.gov.tm/tk/articles/32126

22.06.2021
Gözelligiň göwher gaşy

Hormatly Prezidentimiziň: «Taryhda köp sanly şöhratly wakalaryň şaýady bolan türkmen topragy täze eýýamda has-da belent ösüşlere, özgerişlere, şan-şöhrata beslenýär, halkymyzyň ýaşaýyş-durmuş şertleri yzygiderli gowulanýar. Häzirki döwürde ýurdumyz ykdysady taýdan çalt depginler bilen ösýär, şäherlerimiziň we obalarymyzyň keşbi düýpgöter özgerýär» diýşi ýaly, ýurdumyzyň ykdysadyýetiniň ähli pudaklaryny ösdürmekde düýpli özgertmeler üstünlikli durmuşa geçirilýär. Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe her bir raýatyň bagtyýar ýaşaýşyny we ajaýyp durmuşyny üpjün etmek maksady bilen köpsanly binalar gurlup ulanylmaga berilýär.

Taryhy wakalara şaýat bolup ýaşamak ömrüňi uzaldýar. Onda-da, dürli maksatly beýik ymaratlaryň, ýaşaýyş jaýlarynyň düýbüniň tutulyş ýa-da açylyş dabaralaryna gatnaşmagyň ynsanlara edýän ýakymly täsiriniň näderejede belentdigi hemmelere mälimdir. Täsin binalary bilen Ginnesiň Bütindünýä rekordlar kitabyna giren döwletimizde açylyp ulanylmaga berilýän dürli maksatly binalar, ýaşaýyş jaýlary ýurdumyzyň ösüşleriniň, halkymyzyň bagtyýar durmuşynyň kepili. Hormatly Prezidentimiziň taýsyz tagallasy bilen ýyl-ýyldan hatar gurap, çägini giňeldýän owadan binalar milli binagärlik ýörelgelerini özünde jemleýär.

Milli Liderimiz her bir geçirýän iş maslahatlarynda il-ýurt bähbitli işlere badalga berýär. Şeýlelikde, beýik-beýik binalar oba-kentlerimizi gurşap alyp, hatar guraýar. Munuň şeýledigine ýurdumyzyň mukaddes Garaşsyzlygynyň 30 ýyllyk baýramyna taýýarlyk görülýän günlerde Aşgabady hemmetaraplaýyn ösdürmek ugrunda alnyp barylýan giň möçberli işler bilen tanyşmak üçin golaýda, has takygy 15-nji iýunda hormatly Prezidentimiziň paýtagtymyza iş saparyny amala aşyrmagy we gurluşygy alnyp barylýan hem-de täze gurulmaly binalar boýunça degişli tabşyryklaryny bermegi hem aýdyň subutnamadyr.

Hormatly Prezidentimiz paýtagtymyza iş saparynyň barşynda täze binalaryň, desgalaryň ýerleşjek ýerleriniň çyzgylary, ýurdumyzyň baş şäheriniň çäginde gurulmagy we döwrebaplaşdyrylmagy meýilleşdirilýän ulag ýollarynyň, ugurdaş desgalaryň işlenip taýýarlanylan taslamalary hem-de ýerleşjek ýerleri, ýol-ulag düzümine degişli desgalaryň bezeg aýratynlyklary, ýagny Bitarap Türkmenistan şaýolunyň günbatar tarapynda gurulmagy teklip edilýän döwrebap Döredijilik merkeziniň taslamalary, şol sanda “Nusaý” myhmanhanasynyň gurulmagy teklip edilýän ýerleriniň çyzgylary, binanyň baş meýilnamasy, Aşgabat şäheriniň çäginde beýleki gurulmagy we döwrebaplaşdyrylmagy meýilleşdirilýän binalaryň, ýollaryň taslamalary hem-de ýerleşjek ýerleriniň, olaryň bezegleriniň çyzgylary bilen tanyşdy.

Häzirki wagtda paýtagtymyzyň demirgazygynda «Aşgabat-siti» iri ýaşaýyş toplumynyň düýbi tutulyp, milli Liderimiziň başlangyjy esasynda işlenip taýýarlanylan ägirt uly, täzeçil mega-taslamanyň durmuşa geçirilmegine hem badalga berildi. Bu taslamada dünýä tejribesinde giňden ulanylýan şähergurluşyk çözgütleri we milli binagärlik ýörelgeleri öz beýanyny tapýar. «Aşgabat-sitiniň» gurluşygynyň ýokary derejesini üpjün etmek maksady bilen, döwlet Baştutanymyzyň Ministrler Kabinetiniň şu ýylyň 24-nji maýynda geçirilen giňişleýin mejlisinde gol çeken Kararyna laýyklykda, degişli Pudagara topar döredildi we onuň düzümi tassyklanyldy. Umumy meýdany 744 gektara barabar bolan bu ägirt uly toplumy «şäher içindäki şäher» diýip atlandyrmak bolar. Çünki ol dürli maksatly binalaryňdyr desgalaryň 240-dan gowragyny öz içine alyp, ýaşamak we dynç almak üçin ähli zerurlyklary üpjün edilen tutuş şäher düzümini emele getirer.

Bu ýerde etrap häkimliginiňdir beýleki edara binalarynyň we durmuş ulgamyna degişli desgalaryň köpsanlysy gurlar. Düýpli maýa goýum serişdeleriniň hasabyna 1200 orunlyk dört sany çagalar bagy, 3000 orunlyk umumybilim berýän dört sany orta mekdep, Medeniýet öýi hem-de 5000 orunlyk stadionly sport toplumy bina ediler.

Şeýle hem, bu ýerde Türkmen milli konserwatoriýasynyň we ýöriteleşdirilen sazçylyk mekdebiniň täze, döwrebap binalaryny, köpugurly hassahanany, iki sany Saglyk öýüni, iki sany söwda-dynç alyş merkezini, dükanlardyr naharhanalary, toý mekanyny, köpgatly awtoduralgalaryň dördüsini, «Türkmenbaşy» we «Halkbank» döwlet täjirçilik banklarynyň şahamçalaryny gurmak göz öňünde tutulandyr.

Täze dörediljek şäherçede hormatly Prezidentimiziň yglan eden «Döwlet adam üçindir!» diýen baş ýörelgesinden ugur alnyp, has oňaýly we otaglarynyň ýerleşişi gowulandyrylan ýaşaýyş jaýlarynyň gurluşygyna aýratyn ähmiýet berlendigini hem belläp geçmek zerurdyr. Bu ýerde kaşaň, şol sanda has belent, ýagny köpgatly, 107 müňden gowrak ilata niýetlenen, 17 müň 836 öýli, sekiz görnüşli 180 sany ýaşaýyş jaýyny gurmak meýilleşdirilendir. Bulardan başga-da, çagalar döredijilik merkeziniň, seýilgähiň, düzümleýin ýol-ulag ulgamynyň desgalarynyň, jemagat hojalygyna degişli binalaryňdyr inžener-kommunikasiýa ulgamlarynyň, ýollaryň gurluşygy göz öňünde tutulandyr.

Paýtagtymyzyň täze desgalary, ýaşaýyş jaý we beýleki binagärlik toplumlary şäheriň ajaýyp tebigaty bilen oňyn sazlaşygy emele getirýär. Gözel paýtagtymyz Aşgabady bu gün görmäge göz, taryplamaga söz gerek. Arkadag Prezidentimiziň beýik başlangyçlary bilen gün-günden gözelleşýän Aşgabadymyzy näçe taryplasaň-da az. Ak şäherimiz Aşgabadyň milli öwüşginli ajaýyp keşbinde ýurdumyzyň okgunly ösüşi öz beýanyny tapýar.

Goý, Watanymyzy ösüşleriň täze belentliklerine alyp barýan, beýik işleri üstünlikli durmuşa ornaşdyrýan hormatly Prezidentimiziň jany sag, ömri uzak, il-ýurt bähbitli, dünýä ähmiýetli işleri hemişe rowaç bolsun!

Jeren ÝEGENOWA,

Türkmenistanyň Milli Geňeşiniň Mejlisiniň deputaty, Kada-kanunçylyk baradaky komitetiniň agzasy.


https://www.turkmenmetbugat.gov.tm/tk/articles/32063

22.06.2021
Energetika: taryhy taslama badalga

Garaşsyzlyk ýyllary, aýratyn-da, Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwri elektrik energetikasy pudagy üçin özgerişlerden doly ýyllar boldy. Bu döwürde pudagyň geljekki ösüşleriniň binýadyny berkiden taryhy resminamalar kabul edildi, şolaryň esasynda-da ösüş meýilnamalary amala aşyryldy.

2007-nji ýylyň dekabr aýynda Daşoguz döwlet elektrik stansiýasy ulanyşa girizildi. Bu bolsa öňler çäklerinde hiç hili elektrik stansiýasy bolmadyk, oba hojalygy we senagat taýdan geljegi uly bolan demirgazyk sebitimizi elektrik energiýasy bilen üpjün etmäge mümkinçilik berdi. Pudaga berlen ýardamlaryň netijesinde, 2010-njy ýylyň birinji ýarymynda Ahal welaýatynda, Balkan welaýatynda we «Awaza» milli syýahatçylyk zolagynda üç sany gaz turbinaly elektrik stansiýasy gurlup ulanylmaga berildi. Netijede, türkmen energoulgamynyň kuwwatlylygy artdy, sarp edijileriň elektrik üpjünçiligi düýpli gowulandy.

Hormatly Prezidentimiziň baştutanlygynda Türkmenistanyň senagatlaşmaga tarap ugur almagy, halkymyzyň durmuş-ýaşaýyş derejesiniň ýokarlanmagy, täze-täze önümçilikleriň döredilmegi bilen, elektrik energiýasyna bolan zerurlyk has-da ýokarlandy. Bu zerurlyk hem 2013-nji ýylda «Türkmenistanyň elektrik energetikasy pudagyny ösdürmegiň 2013 — 2020-nji ýyllar üçin Konsepsiýasynyň» kabul edilmegine getirdi. Şu ýerde bir zady aýratyn bellemek isleýäris. Bu resminama pudagyň ilkinji energetika desgasy bolan, 1913-nji ýylda gurlan Hindiguş gidroelektrik stansiýasynyň gurlanyndan 100 ýyl geçenden soňra kabul edildi. 1913-nji ýyldan 2013-nji ýyla çenli ýurdumyzda bary-ýogy 5 sany elektrik stansiýasy gurlupdyr. Kabul edilen Konsepsiýa laýyklykda, ýedi ýylyň içinde Ahal, Daşoguz, Lebap we Mary welaýatlarynda jemi 6 sany elektrik stansiýasy guruldy, ýene-de biriniň gurluşygy Lebap welaýatynda tamamlaýjy tapgyrda alnyp barylýar. Deňeşdirip görsek, soňky ýedi ýylyň içinde asyrlara barabar işler ýerine ýetirilip, deňsiz-taýsyz zähmet ýeňşi gazanyldy. Diňe şu mysalyň özi hem ýurdumyzyň ösüşleriniň bedew badyna bütin aýdyňlygy bilen güwä geçýär. Şu ýerde Ahal welaýatynda gurlan, kuwwatlylygy 504,4 megawat bolan, Derweze döwlet elektrik stansiýasy hem-de Mary döwlet elektrik stansiýasynyň çäklerinde gurlan, kuwwatlylygy 1574 megawat bolan, bug-gaz dolanyşygynda işleýän elektrik stansiýasy barada durup geçmegi makul bildik.

Derweze döwlet elektrik stansiýasy Ahal welaýatynda iň kuwwatly gaz turbinaly elektrik stansiýasy bolup, onuň ulanyşa girizilmegi welaýatyň we Aşgabat şäheriniň sarp edijileriniň elektrik üpjünçiliginiň ygtybarlylygyny berkitmäge ýardam berdi.

Mary döwlet elektrik stansiýasynyň çäklerinde gurlan, kuwwatlylygy 1574 megawat bolan, bug-gaz dolanyşygynda işleýän elektrik stansiýasy hem pudagyň taryhynda gurlan, ilkinji utgaşykly bug-gaz dolanyşygynda işleýän elektrik stansiýasydyr. Ol özüniň kuwwatlylygy boýunça häzirki wagtda öňdäki orunda durýar. Onuň ulanyşa girizilmegi, ilkinji nobatda, energoulgamyň kuwwatlylygynyň has-da artmagyna, sarp edijileriň elektrik üpjünçiliginiň gowulanmagyna, goňşularymyza iberilýän elektrik energiýasynyň möçberleriniň we ugurlarynyň artmagyna, iň esasysy-da, daşky gurşawa zyňylýan zyýanly galyndylaryň möçberini ep-esli azaltmaga, tebigy gazy sarp etmezden, goşmaça elektrik energiýasyny öndürmäge mümkinçilik berdi. Ýeri gelende aýtsak, pudagyň geljekki ösüş meýilnamalarynda Ahal we Daşoguz döwlet elektrik stansiýalaryny-da utgaşykly bug-gaz dolanyşygyna geçirmek göz öňünde tutulýar. Bu bolsa pudakda döwrebap tehnologiýalara esaslanýan desgalaryň gurlup, dünýäde ýaýbaňlanan daşky gurşawy goraýyş çärelerine işjeň goşant goşulýandygyna şaýatlyk eder.

Häzirki wagtda türkmen elektrik energiýasy Özbegistana, Owganystana we Eýrana jemi 8 ugur boýunça iberilýär. Ýurdumyzyň elektrik energiýasyny öndürmek kuwwaty bu görkezijileri we ugurlary geljekde has-da artdyrmaga mümkinçilik berýär.

Häzirki wagtda Türkmenistan — Owganystan — Pakistan elektrik geçirijisiniň türkmen böleginiň gurluşygy dowam edýär. Bu bölegiň gurluşygyny ýurt Garaşsyzlygymyzyň şanly 30 ýyllyk baýramçylygyna gabatlap ulanyşa tabşyrmak göz öňünde tutulýar. Hormatly Prezidentimiziň başda durmagynda ýurdumyzda alnyp barylýan energetika syýasatynyň esasynda hoşniýetli goňşuçylygyň, parahatçylykly ýaşaýşyň we ösüşiň hatyrasyna türkmen energiýa serişdelerini goňşy ýurtlaryň sarp edijilerine elýeterli etmek ýörelgesi durýar. Diňe şu ýagdaýyň özi-de ýurdumyzyň energetika diplomatiýasynyň ynsanperwer häsiýetlidigini äşgär edýär.

Türkmen energoulgamynyň kadaly işlemegini, onuň dürli bölekleriniň özara ätiýaçlandyrylmagyny, ýurdumyzyň islendik künjeginden daşary ýurtlara elektrik energiýasyny ibermegiň mümkinçiliklerini artdyrmak maksady bilen, Ahal — Balkan — Daşoguz halkalaýyn energoulgamyny we beketleri gurmak boýunça alnyp barylýan işler-de pudakda amala aşyrylýan taslamalaryň uzak geljegi nazarlaýandygyndan habar berýär. Bu energoulgamyň taslamasyny üç tapgyrda amala aşyrmak meýilleşdirilýär. Şonuň birinji tapgyry bolan Ahal — Balkan aralygyndaky howa elektrik geçirijisini we beketleri ýurt Garaşsyzlygymyzyň 30 ýyllygyna çenli ulanyşa tabşyrmak göz öňünde tutulýar.

Aşgabat şäheriniň Büzmeýin etrabynda gurluşygy alnyp barylýan Energetika enjamlaryny abatlaýyş we hyzmat ediş merkeziniň taslamasy hem pudagyň gutarnykly önümçilik dolanyşygyny emele getirmegiň tamamlaýjy tapgyrlarynyň biridir. Bu merkezde ýurdumyzda hereket edýän gaz turbinaly elektrik stansiýalarynyň zeper ýeten ýa-da möhleti dolan enjamlary abatlanar. Şeýlelikde, energetika enjamlaryny daşary ýurtlaryň abatlaýyş merkezlerinde abatlamaga sarp edilýän pul serişdeleri tygşytlanar, abatlaýşa sarp edilýän wagt gysgalar, bu ugurda öz hünärmenlerimiz kemala geler, täze iş orunlary dörär.

Ýurdumyzyň, şol sanda elektrik energetikasy pudagynyň ösüşlerini dünýä ýurtlarynyň ösüşlerinden üzňelikde göz öňüne getirmek mümkin däl. Bu ýagdaý, bir tarapdan, Türkmenistanyň dünýäniň ykdysady hojalygyna barha işjeň aralaşýandygy, bu babatdaky ornuny barha pugtalandyrýandygy bilen düşündirilse, ikinji tarapdan, howanyň ählumumy üýtgemegi, daşky gurşawy goramak we tebigy serişdeleri tygşytlamak maksady bilen, dünýäde gaýtadan dikeldilýän energiýa çeşmelerinden peýdalanmaga uly ähmiýet berilýändigi bilen düşündirilýär. Bu bolsa, öz gezeginde, ýurdumyzyň elektrik energetikasy pudagynyň geljekki ösüşleriniň häsiýetini kesgitleýär.

Geçen hepdäniň anna gününde hormatly Prezidentimiz Ministrler Kabinetiniň sanly ulgam arkaly geçirilen mejlisinde Balkan welaýatynyň Serdar etrabynda köpugurly Gün we ýel elektrik stansiýasyny gurmak hakynda Karara gol çekdi. Türkmen energetikasynyň taryhyna altyn harplar bilen ýazyljak bu sene pudagyň ösüşlerinde hil taýdan täze tapgyryň başlanandygyny alamatlandyrýar. Gaýtadan dikeldilýän energiýa çeşmelerinden peýdalanmak, «ýaşyl» ykdysadyýete geçmek dünýä ýurtlarynyň, abraýly halkara guramalaryň ileri tutýan ugurlarynyň biridir.

2021-nji ýylyň 13-nji martynda «Gaýtadan dikeldilýän energiýa çeşmeleri hakynda» Türkmenistanyň Kanuny kabul edildi. Bu Kanun gaýtadan dikeldilýän energiýa çeşmelerinden peýdalanmagyň hukuk binýady bolup çykyş edýär we bu ugurdaky gatnaşyklary düzgünleşdirýär.

«Gaýtadan dikeldilýän energiýa çeşmeleri hakynda» Türkmenistanyň Kanunyny durmuşa geçirmek bilen baglylykda bellenen çäreleriň arasynda gaýtadan dikeldilýän energiýa çeşmelerini özleşdirmek babatda ylmy we ylmy-tehniki maksatnamalary, şeýle-de olary durmuşa geçirmegiň, olara gözegçilik etmegiň mehanizmlerini işläp taýýarlamak esasy wezipeleriň biri bolup durýar. Şeýle bolansoň, Energetika ministrligi tarapyndan, gaýtadan dikeldilýän energiýa çeşmelerini ulanmak maksady bilen, Balkan welaýatynyň Serdar etrabynda, has takygy, «Altyn asyr» Türkmen kölüniň kenarynda gurulýan täze, döwrebap obanyň elektrik üpjünçiligi üçin kuwwatlylygy 10 megawat bolan Gün we ýel elektrik stansiýasyny gurmagyň taslamasy hödürlenildi. Hormatly Prezidentimiziň bu taslamany goldap, degişli Karara gol çekmegi bilen, ol pudagyň taryhynda ilkinji gezek amala aşyrylýan şeýle taslama hökmünde taryha girdi.

Taslama laýyklykda, döwrebap obada bellenen meýdançada Gün we ýel elektrik desgalary, şeýle-de ätiýaçlyk elektrik üpjünçilik çeşmesi hökmünde dizel generatory oturdylar. Bu köpugurly stansiýada öndüriljek elektrik energiýasy döwrebap obanyň sarp edijilerini, şeýle-de onuň çäklerindäki önümçilik gurluşlary ykdysady taýdan amatly we ekologiýa taýdan arassa elektrik energiýasy bilen üpjün eder. Gaýtadan dikeldilýän energiýa çeşmelerini ýurdumyzyň çet-gyraklaryndaky we barmasy kyn ýerlerindäki ilatly nokatlaryň elektrik üpjünçiligi üçin ulanmagyň geljegi uly bolup durýar.

Ýurdumyzda gaýtadan dikeldilýän energiýa çeşmeleriniň giňişleýin ulanylmagy ykdysady taýdan bähbitli, ekologik taýdan arassa bolup, ol gyzyl pul serişdelerini tygşytlamaga, sarp edijileriň elektrik üpjünçiligini has-da gowulandyrmaga, daşky gurşawy goramak boýunça dünýäde ýaýbaňlanan çärelere goşant goşmaga, täze iş orunlarynyň döredilmegine ýardam berer.

Başdurdy SARYHANOW,

Türkmenistanyň Energetika ministrliginiň «Türkmenenergo» döwlet elektroenergetika korporasiýasynyň iş dolandyryş müdirliginiň başlygy.



https://www.turkmenmetbugat.gov.tm/tk/articles/32011

21.06.2021
Bedew batly beýik işler

2021-nji ýylyň bäş aýynda ýurdumyzy durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň jemleri

  • 2020-nji ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende, jemi öndürilen önüm 5,3 göterim ýokarlandy. Geçen ýylyň degişli döwrüne garanyňda, bölek satuw haryt dolanyşygy 17,5 göterim artdy. Ýanwar-maý aýlarynyň jemleri boýunça Döwlet býujetiniň girdeji böleginiň meýilnamasy 120,4 göterim, çykdajy böleginiň meýilnamasy bolsa, 92,2 göterim ýerine ýetirildi. Ýurdumyzyň iri we orta kärhanalarynda ortaça aýlyk zähmet haky geçen ýylyň degişli döwrüne görä, 10,5 göterim ýokarlandy. Býujetden maliýeleşdirilýän we hojalyk hasaplaşygyndaky döwlet kärhanalarynda zähmet haklary, pensiýalar, döwlet kömek pullary we talyp haklary öz wagtynda maliýeleşdirildi. Rejelenen görnüşindäki Oba milli maksatnamasynda kesgitlenen işleriň çäklerinde hasabat döwründe durmuş maksatly desgalaryň, ýaşaýyş jaýlarynyň hem-de inženerçilik ulgamlaryň gurluşygy alnyp baryldy. Şu döwürde jemi 52 sany döwlet emlägi hususylaşdyryldy.
  • Nebitiň gaz kondensaty bilen çykarylyşy, nebiti gaýtadan işlemek babatda gazanylan tehniki-ykdysady görkezijiler we ýetilen sepgitler barada aýdylanda, benziniň önümçiligi boýunça meýilnama 112,8 göterim, dizel ýangyjynyň önümçilik meýilnamasy 100,3 göterim, polipropileniň önümçilik meýilnamasy – 118,8 göterim, suwuklandyrylan gazyň önümçilik meýilnamasy 115,5 göterim, tebigy we ugurdaş gazy çykarmagyň meýilnamasy 116 göterim, tebigy gazy eksport etmegiň meýilnamasy 123,7 göterim, maýa goýumlaryny özleşdirmegiň meýilnamasy bolsa 117,7 göterim ýerine ýetirildi.
  • Obasenagat toplumy boýunça önüm öndürmegiň möçberleriniň ösüş depgini geçen ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende 103,8 göterime deň boldy. Şeýlelikde, Oba hojalyk we daşky gurşawy goramak ministrligi boýunça bu görkeziji 103,9 göterime, Suw hojalygy baradaky döwlet komiteti boýunça ösüş depgini 102,3 göterime «Türkmenatlary» döwlet birleşigi boýunça ösüş depgini 103,8 göterime deň boldy. Oba we suw hojalygy boýunça, şeýle hem ýerleriň melioratiw ýagdaýyny gowulandyrmak, suwaryş ýerleriniň suw üpjünçiligini ýola goýmak babatda döwlet maksatnamalarynda göz öňünde tutulan desgalaryň gurluşygyna gönükdirilen maýa goýumlaryny özleşdirmegiň meýilnamasy 127,1 göterim berjaý edildi.
  • Ulag we aragatnaşyk toplumy boýunça hyzmatlary ýerine ýetirmegiň hem-de önüm öndürmegiň meýilnamasy 117,1 göterim ýerine ýetirildi. «Türkmendemirýollary» agentligi boýunça ösüş depgini 104,3 göterime, «Türkmenawtoulaglary» agentligi boýunça – 136,7 göterime, «Türkmendeňizderýaýollary» agentligi boýunça – 152,6 göterime, «Turkmenaragatnaşyk» agentligi boýunça 108,3 göterime barabar boldy. «Türkmenhowaýollary» agentligi boýunça degişli işler geçirildi. Ulaglaryň ähli görnüşleri boýunça ýük daşamagyň meýilnamasy 102,7 göterim, ýük dolanyşygy boýunça –104,8 göterim ýerine ýetirildi.
  • Ýylyň başyndan bäri gurluşyk-senagat toplumynda önümçilik we hyzmatlary ýerine ýetirmek boýunça meýilnama 130,3 göterim ýerine ýetirildi. Şunda ösüş depgini 118,2 göterime deň boldy. Gurluşyk we binagärlik ministrligi boýunça ýanwar-maý aýlary döwründe işleri ýerine ýetirmegiň meýilnamasy 108,9 göterim berjaý edildi. Ösüş depgini geçen ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende, 100,3 göterime barabar boldy. Senagat we gurluşyk önümçiligi ministrligi boýunça önüm öndürmegiň we işleri ýerine ýetirmegiň meýilnamasy 124,6 göterim ýerine ýetirildi. Onuň ösüş depgini 119,5 göterim derejesinde üpjün edildi. Energetika ministrligi boýunça öndürilen önümleriň, ýerine ýetirilen işleriň we hyzmatlaryň meýilnamasy 120 göterim ýerine ýetirildi. Önümçilik görkezijileriniň ösüş depgini 121,4 göterime deň boldy. «Türkmenhimiýa» döwlet konserni tarapyndan hasabat döwründe önüm öndürmegiň we hyzmatlary ýerine ýetirmegiň meýilnamasy 162,2 göterim berjaý edildi. Onuň ösüş depgini 133,9 göterime barabar boldy. Aşgabat şäheriniň häkimligi boýunça ýerine ýetirilen işleriň we hyzmatlaryň meýilnamasy 120,8 göterim berjaý edildi.
  • 2021-nji ýylyň ýanwar-maý aýlarynda Söwda we daşary ykdysady aragatnaşyklar ministrligi boýunça söwda dolanyşygynyň ösüş depgini geçen ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende, 109,1 göterime barabar boldy. Öndürilen önümleriň ösüş depgini 109,2 göterime deň boldy. Dokma senagat ministrligi boýunça geçen ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende, nah ýüplügiň önümçiligi 112,4 göterime, nah matalar – 101 göterime, tikin we trikotaž önümleri – 124,1 göterime, gön önümleri – 100,6 göterime barabar boldy. «Türkmenhaly» döwlet birleşigi boýunça haly önümlerini öndürmegiň meýilnamasy 114 göterim ýerine ýetirilip, 134,5 göterim ösüş depgini üpjün edildi. Döwlet haryt-çig mal biržasy boýunça hasabat döwründe birža söwdalarynyň 122-si geçirilip, 12 müň 835 şertnama hasaba alyndy. Söwda-senagat edarasy boýunça hasabat döwründe ýerine ýetirilen işleriň ösüş depgini 105,5 göterime barabar boldy. Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň agzalary ýurdumyzda öndürilýän oba hojalyk we azyk önümleriniň möçberlerini artdyrmaga işjeň gatnaşýarlar. Şol önümleriň öndürilişiniň ösüş depgini degişlilikde 126 göterime hem-de 106,6 göterime barabar boldy.
  • Şu ýylyň bäş aýynda şanly seneleriň hormatyna döredijilik bäsleşikleri, medeni çäreler, sergiler, duşuşyklar, wagyz-nesihat işleri, täze desgalaryň açylyş dabaralary geçirildi. Türkmen döwlet neşirýat gullugynda ýylyň başyndan bäri poligrafiýa önüm öndürmegiň meýilnamasy 115,9 göterim berjaý edildi. Döwlet maksatnamalarynda medeniýet ulgamy üçin meýilleşdirilen çäreleri üstünlikli amala aşyrmak boýunça zerur işler ýerine ýetirildi.
  • Degişli döwürde ýaş nesli watançylyk ruhunda terbiýelemek ýörelgelerine esaslanýan okuw-terbiýeçilik işlerini kämilleşdirmek boýunça çäreler amala aşyryldy. Ýurdumyzyň bilim edaralary üçin okuw kitaplarynyň we okuw gollanmalarynyň 75 görnüşi neşir edildi. Ýokary okuw mekdepleriň talyplary hem-de orta mekdepleriň okuwçylary halkara ders bäsleşiklerinde üstünlikli çykyş etdiler. Ýanwar-maý aýlarynda halkara guramalarynyň wekilleri bilen bilelikde ylym-bilim meseleleri boýunça okuw hem-de ylmy maslahatlar ýokary derejede geçirildi. Hasabat döwründe ýurdumyzyň bejeriş-öňüni alyş edaralarynda keselleriň öňüni almagyň we bejermegiň täze usullaryny amaly lukmançylyga ornaşdyrmak boýunça toplumlaýyn çäreler dowam etdirildi. Saglygy goraýyş ulgamynyň maddy-enjamlaýyn binýadyny mundan beýläk-de pugtalandyrmak maksady bilen, ýokary tizlikli, dünýä ülňülerine laýyk gelýän, häzirki zaman tehnologiýalary bilen üpjün edilen lukmançylyk dikuçarlary halkyň hyzmatyna berildi.
  • Garaşsyz, Bitarap Türkmenistanyň daşary syýasy ugruny yzygiderli amala aşyrmak, döwlet Baştutanymyzyň öňde goýan wezipelerini durmuşa geçirmek maksady bilen degişli işler geçirildi. Halkara hyzmatdaşlygyny ösdürmekde ýokary derejedäki özara saparlar, duşuşyklar we gepleşikler aýratyn orun eýeleýär. Hasabat döwründe sanly ulgam arkaly dürli derejeli 781 duşuşyk guraldy. Halkara resminamalarynyň 47-sine gol çekildi. Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň ugry boýunça yzygiderli maslahatlaşmalar geçirildi. Türkmenistanyň daşary ykdysady gatnaşyklaryny giňeltmek boýunça yzygiderli çäreler geçirilýär.


https://www.turkmenmetbugat.gov.tm/tk/articles/31767

18.06.2021
DÖWRABAP IŞLERIŇ HUKUK ESASLARY

Hormatly Prezidentimiziň baştutanlygynda ýurdumyzda «Döwlet adam üçindir!» diýen şygar astynda ähli ugurlarda öz wagtynda maksadalaýyk döwrebap özgertmeler durmuşa geçirilýär. Ýurdumyzyň ynsanperwer içeri we daşary syýasatynyň esasy ugurlarynda Türkmenistanyň raýatlarynyň hukuklaryny goramak we kepillendirmek ilkinji nobatda durýar.

Häzirki wagtda dürli (okuw, işewürlik we maşgalasynyň ýanynda hemişelik ýaşamak) maksatlar bilen daşary ýurtlarda uzak möhletli bolýan raýatlarymyzdan, bolýan ýurtlarynyň düzgünlerine laýyklykda, uzak möhletli pasportlarynyň bolmagynyň talap edilýändigi sebäpli, biometrik maglumatly pasportlaryň hereket edýän möhletleriniň belli bir senä çenli uzaldylmagynyň zerurlygy ýüze çykýar.

Dünýäde koronawirus ýokanjynyň ýaýramagy sebäpli, dürli daşary ýurt döwletleri tarapyndan halkara gatnawlaryna girizilen çäklendirmeleriň netijesinde, Türkmenistana gaýdyp bilmeýän raýatlarymyzyň pasportlarynyň möhletleriniň bellenen tertipde uzaldylmagynyň zerurlygyny nazara alyp, Türkmenistanyň çäklerinden daşarda bolýan hem-de biometrik maglumatly pasportlaryň hereket edýän möhletleri tamamlanýan Türkmenistanyň raýatlarynyň pasportlarynyň möhletlerini 2022-nji ýylyň 31-nji dekabryna çenli uzaltmagyň hukuk esaslaryny belleýän kada bellenen tertipde «Migrasiýa hakynda» Türkmenistanyň Kanunyna girizildi.

Has takygy, «Migrasiýa hakynda» Türkmenistanyň Kanunynyň 29-njy maddasynyň altynjy böleginiň dördünji tesiminde daşary ýurt döwletlerinde wagtlaýyn bolýan ýa-da hemişelik ýaşaýan Türkmenistanyň raýatlarynyň, özlerine bagly bolmadyk sebäpler boýunça daşary ýurt döwletlerinden Türkmenistana gelip bilmeýän halatlarynda, olaryň hereket ediş möhletleri tamamlanan ýa-da tamamlanýan pasportlaryň hereket ediş möhletleri Türkmenistanyň Prezidentiniň Karary esasynda uzaldylyp bilinýändigi bellenilýär.

Şeýle hem Kanunyň 42-nji maddasynyň üçünji böleginde zähmet işini amala aşyrmak maksady bilen gelen raýatlary bolýan ýeri boýunça bellige almaklygyň degişli migrasiýa gullugynyň edaralary, gelmeginiň maksady zähmet işini amala aşyrmak maksady bilen bagly bolmadyk raýatlary bellige almaklygyň, degişli häkimlikler tarapyndan fiziki we ýuridik şahslaryň ýazmaça ýa-da elektron görnüşinde ýüztutmalary we olaryň ýanyna goşulýan resminamalary esasynda berilýändigi kesgitlenilýär.

Şol ýerde aýratyn tesimde: «Bellige alnan raýatlara migrasiýa gullugynyň edaralary we häkimlikler tarapyndan ýazmaça ýa-da elektron görnüşinde bellige alyş şahadatnamalar berilýär» diýlip bellenildi. Hereket edýän Kanuna girizilen bu goşmaçalar we üýtgetmeler degişli ugurda döwrebap işleri hukuk kadalaryna laýyklykda alyp barmaga hem-de raýatlarymyzyň resminamalaryny gysga möhletde resmileşdirmeklige mümkinçilikler döreder.

Türkmenistan döwletimiz geografik taýdan amatly ýerleşiş şertlerine we döwrebap ulag geçelgelerine eýe bolan hem-de barha kämilleşdirilýän milli kanunçylyk ulgamy bolan ynamdar hyzmatdaş ýurt hökmünde tanalýar. Ýurdumyz dünýä döwletleri bilen hyzmatdaşlyk gatnaşyklarynda halkara hukugynyň umumy ykrar edilen kadalaryna aýratyn ähmiýet berýär. Ýakynda ýurdumyzyň ýene birnäçe halkara konwensiýalaryna goşulmagy babatda alnyp barlan işleriň netijesinde, Türkmenistanyň Milli Geňeşiniň Mejlisiniň VI çagyrylyşynyň 14-nji maslahatynda «Konteýnerlere degişli gümrük Konwensiýasyna goşulmak hakynda» Türkmenistanyň Kanuny kabul edildi. Bu Kanun Türkmenistanyň Milli Geňeşiniň Halk Maslahaty tarapyndan hem makullanyldy. «Konteýnerlere degişli gümrük Konwensiýasy» häzirki zaman öňdebaryjy tehnologiýalary we ulag tehnologiýa ulgamlaryny hem-de intermodal ulag ulgamynda konteýnerleri ulanyp, harytlary eltip bermek hadysalaryny birleşdirmäge gönükdirilen kadalary özünde jemleýär. Bu Konwensiýanyň kadalary konteýnerler gümrük serhetlerinden geçende bildirilýän talaplary, düzgünleri we amallary ýönekeýleşdirmegi göz öňünde tutýar. Şol bir wagtyň özünde, boş we ýükli konteýnerleriň ýurtlaryň gümrük çägine getirilmeginiň şertleri, olary wagtlaýyn ulanmagyň tertibi, şeýle hem gümrük möhürleri bilen halkara ulaglaryna giriş tertibi düzgünleşdirýär. Bu konwensiýanyň ähmiýeti gümrük işiniň dürli dolandyryş taraplary boýunça ýurtlaryň arasynda giňeldilen gümrük hyzmatdaşlygyny üpjün etmekden, daşary söwda akymlary baradaky maglumatlaryň alyş-çalşyny güýçlendirmekden, maglumatlar gorunyň deňleşdirilmegini gazanmakdan, gümrük tehnologiýalaryny birleşdirmek bilen gümrük taýdan resmileşdirmekden, harytlaryň gümrük serhetlerinden geçmegi üçin amallary we düzgünleri sazlaşdyrmakdan ybaratdyr.

Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe hormatly Prezidentimiziň parasatly baştutanlygynda halkara ähmiýetli ulag-üstaşyr geçelgeleriniň döredilmegi bilen howa, demir ýollar, gara ýollar arkaly we deňiz üsti bilen ýükleriň daşalmagyna döwrebap şertler artýar. Türkmenistanyň Milli Geňeşiniň Mejlisiniň VI çagyrylyşynyň 14-nji maslahatynda «Konteýner goruna geçirilen we halkara daşamalarynda ulanylýan konteýnerler üçin gümrük düzgüni hakyndaky Konwensiýa goşulmak hakynda» Türkmenistanyň Kanuny hem kabul edildi. Birleşen Milletler Guramasynyň Ýewropa Ykdysady Komissiýasynyň gümrük boýunça iş topary tarapyndan taýýarlanylan bu Konwensiýa iki bölümden ybarat bolup, onda bu Konwensiýa giriş we düşündiriş bellikleri, şeýle hem onuň maksadyny, esasy ýörelgelerini, işleýşini we mümkin amallaryny düşündirýän kadalar bar. Konwensiýada getirilen umumy düzgünler, tertipler geljekde Konwensiýanyň kadalaryna dogry düşünilmegine we takyk ýerine ýetirilmegine amatly şertleri döredýär. Resminamada daşamak üçin niýetlenen konteýnerlere bildirilýän döwrebap talaplar, ýükleri ugratmak, geçirmek hem-de tabşyrmak we kabul etmek babatda taraplaryň borçlary, wezipeleri hem-de hukuklary anyk kadalar arkaly bellenip geçilýär. Bu Konwensiýada ulanylýan ulaglaryň ähli görnüşleri üçin ulanyljak konteýnerlere täze düşünje: «deň derejeli öwezini dolmak» düşünjesi ulanylar we ol adaty wagtlaýyn kabul ediş ulgamlaryndan tapawutlylykda, öň getirilen belli bir konteýnerleriň yzyna äkidilmezligini hem-de zerur bolsa, öňki konteýnere barabar ýa-da deň derejeli konteýneri äkitmeklige mümkinçilik berýär. Bu bolsa, öz gezeginde, ýükli konteýnerleri, şol sanda konteýner goruna geçirilen boş konteýnerleri guramaçylykly dolandyrmaga, gümrük amallaryny ýeňilleşdirmäge, gümrük serhedindäki ulaglaryň hereketini düzgünleşdirmäge giň mümkinçilikleri döredýär. Ýurdumyzyň bu halkara resminamasyna goşulmagy, bu ugurda hyzmatdaşlyk gatnaşyklary döwrebap hukuk kadalaryna laýyk ýola goýmaga mümkinçilikleri has-da artdyrar.

«Türkmenistan — parahatçylygyň we ynanyşmagyň Watany» ýylynda milli kanunçylygy kämilleşdirmek işleri bilen birlikde, ýurdumyzyň halkara gatnaşyklarynyň şertnamalaýyn-hukuk binýadynyň berkidilmegini gazanmak, daşary ýurtlaryň parlamentleri, abraýly halkara guramalary bilen ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygy netijeli dowam etmek üçin döwrebap mümkinçilikleri döredip berýän hormatly Prezidentimiziň janynyň sag, mertebesiniň belent bolmagyny, il-ýurt bähbitli alyp barýan işleriniň elmydama rowaçlyklara beslenmegini arzuw edýäris.

Merdan TUWAKOW

Türkmenistanyň Milli Geňeşiniň Mejlisiniň deputaty, Halkara we parlamentara aragatnaşyklary baradaky komitetiniň başlygy.



https://www.turkmenmetbugat.gov.tm/tk/articles/31799

18.06.2021
Elektrik energiýasy ojaklara nur paýlaýar

Milli ykdysadyýetimiziň ösüşinde hem-de ilatymyzyň ýaşaýyş-durmuşynda elektrik energiýasy pudagynyň eýeleýän orny uludyr. Ýurdumyzyň dürli ýerlerinde gurlup, ulanylmaga berilýän ýokary tehnologiýaly gazturbinaly elektrik stansiýalarynyň bu ugurdaky tagallalarda möhüm ähmiýeti bar. Ak bugdaý etrabyndäki Derweze döwlet elektrik stansiýasy şeýle desgalaryň biridir. Häzirki zamanyň iň kämil tehnologiýalary bilen enjamlaşdyrylan bu elektrik stansiýasynda paýtagtymyzyň we ýurdumyzyň sebitleriniň ilatyny elektrik energiýasy bilen ygtybarly üpjün etmek boýunça guwandyryjy işler alnyp barylýar.

Gürrüňi edilýän elektrik stansiýasy kuwwatly gazturbina desgalarynyň dördüsini öz içine alýar. Olar bir gije-gündizde 12 million kilowat/sagat elektrik energiýasyny öndürmek mümkinçiligine eýedir. Bu ýerdäki gazturbinalar daşky gurşawa ýetirilýän zyýanly galyndylaryň möçberiniň azalmagyna mümkinçilik berýär.

Elektrik stansiýasynyň üznüksiz hem-de saz işleýşine dolandyryş merkezinde gözegçilik edilýär. Çylşyrymly tehnologiýa işleriniň netijesinde gaz paýlaýjy beketde tebigy gaz tehniki taýdan zerur derejä ýetirilýär we arassa süzgüçleriň üstünden ýakyjy kamera geçirilýär, şonda trubina örän ýokary derejedäki gyzgynlyga eýe bolan garyndyny herekete getirýär. Trubinalaryň aýlanyş kuwwaty olara birikdirilen generatorlar arkaly ony elektrik energiýasyna öwürýär. Bu ýerdäki tehnologiýalaryň kämilligi zyýanly galyndylaryň möçberini azaltmak üçin peýdalanylýan suwy hem-de tebigy gazy tygşytlamaga mümkinçilik berýär.

Ýeri gelende, dolandyryş binasynda elektrik bekedini dolandyrýan esasy desganyň ýerleşýändigini we onuň iň häzirki zaman kompýuter ulgamlary, tehniki serişdeleri bilen üpjün edilendigi aýratyn bellenilmäge mynasypdyr. Munuň özi bekediň hünärmenlerine gazturbina enjamlaryň we paýlaýjy gurnamalaryň sazlaşykly işine gözegçilik etmäge mümkinçilik berýär. Hormatly Prezidentimiziň energetika pudagyny ösdürmek barada öňde goýan aýdyň wezipeleriniň üstünlikli durmuşa geçirilmegine goşant goşýan döwlet elektrik stansiýasynyň ruhubelent işçi-hünärmenleriniň agzybirlikli zähmeti netijesinde öndürilýän elektrik energiýasy, esasan-da, ýurdumyzyň paýtagtynyň we Ahal welaýatynyň sarp edijilerine bökdençsiz iberilýär.

Güljahan NURYÝEWA,

Ak bugdaý etrabyndaky Derweze döwlet elektrik stansiýasynyň hojalyk bölüminiň başlygy.


https://www.turkmenmetbugat.gov.tm/tk/articles/31805

18.06.2021