Habarlar
Döwrebap tehnologiýalar — ýokary hil

Welaýatymyzyň çäginde möhüm desgalaryň 14-siniň gurluşygy gyzgalaňly dowam edýär. Şolaryň ikisini — Türkmenabat şäheriniň Azatlyk şäherçesinde lagym suwlaryny bir ýere jemlemek üçin lagym sorujy bekedi we Çärjew etrabynyň Bitik geňeşliginde ýerleşýän kuwwaty bir gije-gündizde 25 müň kub metr bolan suw arassalaýjy desgasyndan Çärjew etrabynyň ilatly nokatlaryna suw eltýän ulgamy «Ýaş türkmenler» hususy kärhanasynyň gurluşykçylary alyp barýarlar. 

                                                                   

Arkadagly Serdarymyzyň parasatly ýolbaşçylygynda ýurdumyzyň suw baýlyklaryny rejeli peýdalanmak, daşky gurşawy aýawly saklamak babatynda giň gerimli işler durmuşa geçirilýär. Munuň özi BMG-niň Durnukly ösüş maksatnamasynyň aýrylmaz bölegi bolan ekologiýa strategiýasynyň Türkmenistanda hem üstünlikli amala aşyrylýandygyny aýdyň görkezýär. Garaşsyzlyk ýyllarynda hut biziň welaýatymyzda hem agyz suwy, şeýle hem lagym ulgamynyň arassalaýjy desgalarynyň birnäçesi guruldy. Dünýä ülňülerine gabat gelýän, iň täze enjamlar we tilsimatlar bilen űpjün edilen bu döwrebap desgalar ilimize hyzmat edýär. Lagym ulgamlarynyň sazlaşykly işlemegi bolsa arassaçylygy we ynsan saglygynyň goraglylygyny üpjün edýän zerur şertleri döredýär. Şu nukdaýnazardan alanyňda, ýokarda atlary agzalan desgalaryň gurluşyklary uly ähmiýete eýe bolýar.  

                                                                   

Häzirki wagtda Türkmenabat şäheriniň Azatlyk şäherçesinde lagym suwlaryny bir ýere jemlemek üçin lagym sorujy bekediň gurluşygy tamamlaýjy tapgyrynda. Bekediň umumy tutýan meýdany 9 940 inedördül metre barabar bolup durýar. Desgada suw göteriji bekediň gurluşyk-gurnama, daşky abadanlaşdyryş işleri dowam edýär. Bu işleriň agramly bölegi ýerine ýetirildi.  

                                                                   

«Ýaş türkmenler» hususy kärhanasynyň direktory Kerim Annaýew desgalaryň ikisiniň hem ýurt Garaşsyzlygymyzyň 32 ýyllyk şanly toýuna ulanylmaga beriljekdigini aýdýar. Ol Çärjew etrabynyň Bitik geňeşliginde gurulýan suw arassalaýjy desgasyndan Çärjew etrabynyň ilatly nokatlaryna suw eltýän ulgamyň gurluşygynda hem işleriň ýokary depginde alnyp barylýandygyny sözüniň üstüne goşýar. Taslamada göz öňünde tutulyşy ýaly, suw göteriji beketleriň 4-siniň her birinde 500 kub metrlik göwrümi bolan suw howdany, 1-2-nji suw göteriji beketlerde sagatda 610 kub metr suwy beýiklige göteriji elektrohereketlendirijileriň 4-si hem-de 3-4-nji suw göteriji beketlerde sagatda 150 kub metr suwy beýiklige göterijilik kuwwaty bolan elektrohereketlendirijiler gurnalýar. Suw sorujy bekediň gurluşygynyň agramly bölegi ýerine ýetirildi. Suw howuzlarynyň diwarlarynyň demir örtgüleri goýuldy, howuzlary betonlamak işleri dowam edýär. Şeýle hem hususy kärhananyň ýolbaşçysynyň aýtmagyna görä, uly göwrümli suw geçirijileriň 14000 metri, şeýle hem kiçi göwrümli geçirijileriň 5000 metri gurnalypdyr. Bu işler soňky aralyklarda alnyp barylýar. 

                                                                   

Desgada zerur bolan tehnikalaryň 21-siniň güýjünden peýdalanylýar. Turbalary daşamaga, seplemäge, beton erginini degişli aralyklara daşamaga ýöriteleşdirilen tehnikalaryň sazlaşykly işledilmegi işleriň ilerlemegini üpjün edýär. Umuman alanyňda, 2009-njy ýylda Mämmetnur Annaýew tarapyndan esaslandyrylan «Ýaş türkmenler» hususy kärhanasy işleri ýokary hilli we gysga möhletde ýerine ýetirmekde, öňdebaryjy tehnologiýalary ulanmakda, kämil inženerçilik çözgütlerini durmuşa geçirmekde geçen ýyllarda baý tejribe gazanandygy bilen tapawutlanýar. Ýurdumyzyň möhüm gurluşyklarynyň aglabasynda bu hususy kärhananyň paýy örän uly saýylýar.  

                                                                                                           

Ilmyrat DÖWLETOW.

04.09.2023
Kuwwatly ykdysadyýet — ösüşleriň çeşmesi

Geçen ýyllarda durmuşa geçirilen giň gerimli ykdysady özgertmeler döwletiň kuwwatyny has artdyryp, halkyň ýaşaýyş-durmuş derejesini görnetin ýokarlandyrdy. Türkmenistan maksatly tapgyrlar boýunça ösüşleriň ýoluna düşdi. Durnukly ykdysady ösüş, dünýä ýurtlary bilen bu ugurda hyzmatdaşlyk, goşulyşmak arkaly ägirt uly taslamalary amala aşyrmak, ilatyň ýaşaýyş derejesini yzygiderli ýokarlandyrmak, täze obalary, şäherleri gurmak we beýleki maksatlar boýunça netijeli işler durmuşa geçirilýär. Ýurduň ykdysady we durmuş derejesini ylmy taýdan öwrenmegiň çäklerinde milli ykdysadyýetiň geçen we häzirki döwürdäki derejesine ýokary baha berilýär. Bu bolsa geljekki ösüşlerimiziň binýadynyň mäkämdigine güwä geçýär. Sebäbi ykdysadyýet halkyň ýaşaýyş-durmuş derejesiniň has öňe gitmegine itergi beriji güýç hasaplanýar. Kuwwatly ykdysadyýet islendik ýurtda durmuşyň we döwrüň esasy mazmunyny, bütin keşbini kesgitleýär.   

                                                                   

Lebap welaýatynda şäherleriň we obalaryň ilatyny ýylyň dowamynda ter gök önümler bilen üpjün edýän ýyladyşhanalar toplumy döredildi. Çärjew, Kerki, Dänew etraplaryndaky döwrebap ýyladyşhanalaryň uly toplumy öz önümini gyşyn-ýazyn ilata hödürleýär. Olarda pomidor, hyýar, burç, badam, kömelek, gök otlar we beýlekiler ýetişdirilýär. Gaplanan gök önümleriň, şireli suwlaryň, içgileriň, unaş, çörek we süýji-köke önümleriniň önümçiligi ýola goýuldy. Çärjew etrabyndaky «Altyn bürgüt» hususy kärhanasy gök önümleriň uly möçberini eksport hem edýär. Etrabyň çäginde döredilen «Tebigy ekin» daýhan hojalygynda ýeralma ýetişdirmekde baý iş tejribesi toplandy. Bu ýerde her ýylda 400 gektardan gowrak meýdanda ýeralmanyň bol hasyly ýygnalýar.  

                                                                   

Oba hojalyk ekinleriniň hasyl berijiligini ýokarlandyrmak maksady bilen, ýerleriň hususyýetçilere paýlanyp berilmegi-de ykdysady ösüşlere giň ýol açdy. «Ömür ýoly», «Nurly hasyl», «Dag topragy» ýaly daýhan hojalyklary soňky 4-5 ýylyň dowamynda bugdaýdan, gowaçadan ýokary hasyl alýarlar. Şeýle gowy görkezijileri gazanýanlaryň arasynda Dänew etrabyndaky «Gözel zemin» hojalygy-da bar. Amyderýanyň edil alkymynda diýen ýaly ýerleşýän «Gözel zemin» 2021-nji ýyldan bäri oba hojalyk önümlerini öndürmek boýunça meýilnamalaryny yzygiderli ýerine ýetirip gelýär. Daýhan hojalygynda kuwwatly tehnikalaryň 5-si bar. Bu işiň çalt we sazlaşykly alnyp barylmagyna ýardam edýär. Goşmaça tehnikalar zerur mahalynda şertnamalaýyn esasda-da işe çekilýär. Bu ýerde 550 gektar meýdanda gowaçadan, 455 gektar meýdanda bugdaýdan her ýylda bol hasyl ýygnalýar. Daýhan hojalygynda ýüpek gurçugy-da idedilýär. Netijede, her ýylda senagat üçin gymmatly çig malyň 1,7-1,8 tonna golaýy welaýatyň «kümüş çäjine» goşulýar. 

                                                                   

Welaýatda döwrüň ösen talaplaryna laýyk gelýän senagat düzümi hereket edýär. Il-ýurt bähbitli maksatnamalary durmuşa geçirmäge ägirt uly maýa serişdeleri bölünip berilýär. Kärhanalaryň hususylaşdyrylmagy bilen, olaryň bäsdeşlige ukyplylygyny ýokarlandyrmaga, senagat önümçiliginiň netijeliligini artdyrmaga, hususy telekeçiligi depginli ösdürmäge giň mümkinçilik döredi. Senagat taýdan täze önümçilikleriň sany barha artýar. Welaýatyň çäginde täze zawod-fabrikler gurulýar. Sebitdäki çig mal gorlaryny peýdalanmaga gönükdirilen işler giň gerim alýar. Kuwwatlylygy ýylda 1 million tonna önüm öndürmäge ukyply «Lebap» sement zawodynyň ikinji tapgyrynyň işe giriziljek günleri hem indi daşda däl. Işler tamamlaýjy tapgyrda. Keramiki-bezeg plitalaryny öndürmäge niýetlenilen hususy eýeçilikdäki kiçi zawodlaryň we beýleki ownukly-irili kärhanalaryň birnäçesi öz önümleri bilen ilaty begendirýär.  

                                                                   

Amala aşyrylýan işler döwletiň we jemgyýetiň iň ýokary gymmatlygy bolan adamyň has gowy ýaşamagyny üpjün edýär. Welaýatyň oba-şäherleriniň, şol sanda Türkmenabat şäheriniň tanalmaz derejede özgerýändigi, gözelleşýändigi aýdylanlary doly tassyklaýar. Şäherde owadan binalaryň hatary ýylsaýyn artýar. Döwrebap binagärlik usullarynda gurlan desgalardyr jaýlar biri-biriniň üstüni ýetirýär. Olar şäheriň gözelligine gözellik, ýaşaýjylaryň ruhuna ruh goşýar. Türkmenabat halkara howa menziline tarap uzap gidýän owadan we giň ýoluň iki ýanyndaky kottejleriň 170-si, iri panelli ýaşaýyş jaýlarynyň ýüzlerçesi, söwda merkezleridir çagalar bagy bary-ýogy sanlyja ýylyň içinde gurlup ulanmaga berildi. Munuň özi her bir maşgalany amatly, iň ýokary ülňülere laýyk gelýän öý bilen üpjün etmäge niýetlenen ýaşaýyş jaýlaryny we beýleki durmuş maksatly binalary gurmak işleriniň üstünlikli durmuşa geçirilýändigine şaýatlyk edýär. Geçen ýylyň dekabrynda geçirilen ilat ýazuwynyň jemlerine görä, welaýat boýunça ortaça bir ýaşaýja düşýän ýaşaýyş jaýynyň umumy meýdany 25,2 inedördül metre deňdir. Bu bolsa döwlet Baştutanymyzyň «Her bir maşgalany häzirki zaman öýi ýa-da jaýy bilen üpjün etmek meniň esasy aladalarymyň biri bolar» diýip aýdanlarynyň üstünlikli ýerine ýetirilýändigini aýdyň görkezýär.  

                                                                                                           

Baýram TAGANOW,

                       

Seýitnazar Seýdi adyndaky Türkmen döwlet mugallymçylyk institutynyň mugallymy.

04.09.2023
Energetikleriň ynamly gadamlary

Eziz Diýarymyzyň milli ykdysadyýetiniň ähli ulgamlarynyň elektrik energiýasy bilen üpjünçiligini ýokary derejä çykarmak ýaly gaýragoýulmasyz iş Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy döwründe öz mynasyp dowamyny tapýar. Türkmenbaşy şäheriniň golaýyndaky «Awaza» döwlet elektrik bekedinde bitirilýän işler hem diňe bir günbatar sebitiň däl, eýsem, tutuş ýurduň elektrik energiýasyna bolan islegini kanagatlandyrmakda uly ähmiýete eýedir. 

                                                                   

Dünýä syýahatçylygynyň merjenine öwrülip, türkmen ykdysadyýetiniň gudratyny dünýä äşgär eden «Awaza» milli syýahatçylyk zolagy bu gün ajaýyp şäheri ýadyňa salýar. Bu jenneti künjekde gurlup ulanmaga berilýän myhmanhanalaryň, dynç alyş merkezleriniň, sport toplumlarynyň, medeni-durmuş maksatly ymaratlaryň sany ýylsaýyn artýar. Şundan ugur alnyp gurlan adybir döwlet elektrik stansiýasy kuwwatly gaz turbinalary we beýleki zerur enjamlar bilen birkemsiz üpjün edilendir. Şunda her bir turbinanyň özbaşdak ýagdaýda bolmagy bu häzirki zaman desgasynyň häsiýetli aýratynlygydyr. Ýokary tehnologiki elektron enjamynyň dürs we ygtybarly işlemegine göwnejaý şertleri döretmek maksady bilen, bu ýerdäki önümçilik desgalarynda emeli ýagdaýdaky mikroklimat kadaly saklanylýar. Hut şonuň üçin-de bu beket halkara ülňülere we ekologiýa howpsuzlygynyň talaplaryna doly laýyk gelýändigi bilen tapawutlanýar. 

                                                                   

Hormatly Prezidentimiziň Balkan welaýatynyň energetika ulgamy barada edýän irginsiz aladalaryndan hoşal «Awaza» döwlet elektrik bekediniň hünärmenleri şu ýylyň geçen ýedi aýynda 620 million kilowat-sagada barabar elektrik toguny sarp edijilere ýetirmegiň hötdesinden geldiler. Munuň özi şu ýylyň geçen hasabat döwri üçin bellenilen meýilnamanyň 111 göterim ýerine ýetirilendigini aňladýar. 

                                                                                                           

Hojaberdi BAÝRAMOW.

10.08.2023
Guwly kölüň kenarynda

Ýurdumyzyň ykdysadyýetiniň egsilmez gorlara daýanýan himiýa senagaty geljegi uly pudaklaryň sanawynda mynasyp orun eýeleýär. Munuň şeýledigini «Türkmenhimiýa» döwlet konserniniň Türkmenbaşy etrabynyň Guwlymaýak şäherçesindäki «Guwlyduz» kärhanasynyň mysalynda hem aýdyň görmek bolýar. Baýry kärhananyň iş alyp barýan önümçilik meýdançasy diňe bir sebitde däl, eýsem, dünýäde hem duz gorunyň iň köp toplanan künjekleriniň biri hasaplanýar. Tebigy kölde senagat taýdan gaýtadan işlemek üçin gazylyp alynýan duz gatlagynyň galyňlygy üç metre çenli ýetýär. Üstki iki metre çenli çuňlukdan gazylyp alynýan duz gatlagy ýyllaryň geçmegi bilen ýene-de tebigy ýagdaýda duz örtügi bilen örtülip, öňki katdyna gelýär. Maglumatlarda Guwly köl tebigy ýatagynyň uzynlygynyň 60 kilometre, demirgazyk tarapynyň giňliginiň 3 kilometre, günorta tarapynyň giňliginiň 5 kilometre çenli uzalyp gidýändigi, onuň duz gorlarynyň umumy möçberiniň 40 million tonnadan hem geçýändigi nygtalýar. Şonuň üçin hem kärhana dürli görnüşli duz öndürmekde dünýäde öňdäki orunlaryň birini eýeleýär. Azyklyk nahar duzuny ýodlaşdyrmagyň hem bu ýerde üstünlikli ýola goýlandygy bellenilmäge mynasypdyr.  

                                                                   

Kärhananyň hünärmenleri indi birnäçe ýyl bäri döwrebap önümhananyň mümkinçiliklerini netijeli ulanyp gelýärler. Bu häzirki zaman önümçilik desgasy türkmen halkynyň Milli Lideri Gahryman Arkadagymyzyň döwlet derejesindäki aladalary bilen ýurdumyzyň hususy işewürleri tarapyndan gurlup, ulanyşa tabşyryldy. Munuň özi kärhanada her ýylda nahar duzunyň 40 müň tonnasyny, gerdejik görnüşli tehniki duzuň bolsa 2 müň 500 tonna çenlisini öndürmäge zerur bolan şertleri üpjün etdi. Döwrebap önümhana baý tebigy gorlara daýanýan pudagyň çig mal hem-de önümçilik mümkinçiliklerini doly peýdalanmak bilen, içerki bazarlarymyzy ýokary hilli ýodlaşdyrylan azyklyk nahar we tehniki duz bilen ýeterlik üpjün etmekde möhüm ähmiýete eýe boldy. Netijede, milli ykdysadyýetimiziň berkemeginde, ýurduň ilatynyň ýaşaýyş-durmuş derejesiniň yzygiderli ýokarlanmagynda alnyp barylýan döwletli tutumlarda bu pudagyň eýeleýän orny has-da pugtalandy. 

                                                                   

Kärhanada öndürilýän ýokary we birinji hilli ýodlaşdyrylan nahar duzy sarp edijileriň yzygiderli artýan isleginden peýdalanýar. Bu ýerde taýýarlanýan tehniki duz nebit önümleriniň düzümini ýokary hil ülňülerine laýyk arassalamakda giňden ulanylýar. Dokma pudagynda taýýarlanýan ýüplükleriň uzak wagtlap reňk öwüşginini saklamagynda, ýyladyş ulgamynyň işini kadaly ýola goýmakda hem tehniki duz ulanylýar. 

                                                                   

Işlemek üçin döredilýän döwrebap şert-mümkinçilikler, ýokary hilli duza durnukly artýan isleg «Guwlyduz» kärhanasynyň agzybir zähmet toparyny Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy döwrüniň belent ruhuna laýyk zähmet çekmäge borçlandyrýar. Munuň oňyn netijeleri Arkadag Serdarly bagtyýar ýaşlar ýylynyň geçen döwründe ýetilen sepgitlerde aýdyň görünýär. Kärhana tarapyndan ýylyň başyndan bäri senagat taýdan gaýtadan işlemek üçin gazylyp alnan duzuň möçberi 49 müň 185 tonna boldy. Şunlukda, meýilnama 105 göterim hötde gelindi. Umumy gaplanan azyklyk nahar duzunyň mukdary 16 müň 178 tonna ýetdi. Munuň özi göz öňünde tutulandakydan 4 müň 428 tonna köp bolup, meýilnama 138 göterim amal edilendigini aňladýar. Çykarylan däneli duzuň möçberi 43 müň 720 tonna bolup, meýilnama 105 göterim amal edildi.  

                                                                                                           

Nurmämmet Hydyrow,

                       

«Balkan».

01.08.2023
Makroykdysady syýasatyň ileri tutulýan ugurlary

Hormatly Prezidentimiziň parasatly baştutanlygynda ýurdumyzda durmuşa geçirilýän maýa goýum syýasaty milli ykdysadyýetimiziň ähli pudaklarynyň netijeliligini üpjün etmäge gönükdirilýär. Munuň şeýledigine 2023-nji ýylyň birinji ýarymynda 2022-nji ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende, maliýeleşdirmegiň ähli çeşmeleriniň hasabyna milli ykdysadyýetimizi ösdürmäge gönükdirilen maýa goýumlaryň möçberiniň 24,6 göterim artandygy we jemi içerki önümiň ösüşiniň 16 göterimine deň bolandygy, özleşdirilen düýpli maýa goýumlaryň 49,4 göteriminiň önümçilik, 50,6 göteriminiň durmuş we medeni maksatly binalaryň gurluşygyna gönükdirilendigi, Oba milli maksatnamasyna laýyklykda, ýurdumyzda degişli döwürde 1 milliard 400 million manatdan gowrak möçberde düýpli maýa goýumlaryň özleşdirilendigi hem şaýatlyk edýär. Bu barada Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň 14-nji iýulda geçirilen giňişleýin mejlisinde berlen hasabatlarda beýan edildi.  

                                                                   

Ýurdumyzda üstünlikli durmuşa geçirilýän maliýe syýasatynyň esasy maksady milli ykdysadyýetde makroykdysady deňagramlylygy üpjün etmek, maliýe ulgamynyň durnuklylygyny saklamak arkaly hojalyk işine goşulyşýan ähli taraplar üçin gyradeň iş şertlerini döretmek bilen aýrylmaz baglydyr. Karzlaryň we pul dolanyşygynyň işini sazlaşdyrmak arkaly, bazaryň düzümini hem şertlerini düzgünleşdirmek, harytlaryň we hyzmatlaryň öndürilişiniň durnukly artmagy üçin hemmetaraplaýyn amatlyklary döretmek, bahalary bellemekde kesgitli ýörelgelerden ugur almak, ilatyň iş orunlary bilen üpjünçiligini artdyrmak, daşary ykdysady gatnaşyklaryň gerimini giňeltmek ýaly çäreler bu ykdysady strategiýanyň barha rowaçlanmagyny üpjün edýär. 

                                                                   

Milli ykdysadyýetimiziň ösüşini ýokary depginlere ýetirmek ähli pudaklary sazlaşykly ösdürmegi, ýurduň salgyt-býujet ulgamyny hil taýdan kämilleşdirmegi, bazar ykdysadyýetiniň netijeli nusgasyny döretmegi, maýa goýmak üçin amatly şertleri talap edýär. Onuň ösüş zerurlyklaryndan hem-de durmuşa geçirilýän pul-karz syýasatynyň many-mazmunyndan ugur almak bilen, milli kanunçylygyň binýadynyň yzygiderli pugtalandyrylmagy hem şu maksatlara gönükdirilendir. Salgyt-býujet syýasaty ykdysady işjeňligi artdyrmak işiniň döwlet tarapyndan düzgünleşdirilmegini aňladýar. Berýän netijesi boýunça bu syýasat makroykdysady taýdan düzgünleşdirmek işiniň esasy serişdeleriniň biri bolmak bilen, döwlet gatnaşyklarynyň, salgytlarynyň, subsidiýalaryň we transfert tölegleriniň ykdysady netijeliliginiň esasy görkezijilerine düýpli täsir etmek ukybyna daýanýar. 

                                                                   

Türkmenistanda emele gelen häzirki maliýe ýagdaýy ykdysady işjeňligiň subýektleriniň durnukly ösmegine ýardam edýär we durmuş ulgamynyň ilat üçin has amatly bolmagyna netijeli täsirini ýetirýär. Salgyt salmak ulgamy ykdysadyýetiň ileri tutulýan ugurlary üçin uly ýeňillikleri göz öňünde tutýar, önüm öndürijileri eksporta niýetlenen, bäsdeşlige ukyply, ýokary hilli harytlary öndürmäge höweslendirýär, hyzmatlaryň aýry-aýry ugurlarynyň hiliniň ýokarlanmagyna hem innowasion başlangyçlaryň geriminiň giňemegine ýol açýar.  

                                                                   

Türkmenistanda bazar ykdysadyýetine geçmek tapgyrlaýyn esasda amala aşyrylýar. Munuň özi emläkleri hususy eýeçilige bermek işiniň, ilkinji nobatda, bazar şertlerine çalt uýgunlaşýan pudaklarda we ugurlarda amala aşyrylmagy bilen baglanyşyklydyr. Olara gurluşyk, söwda, hyzmatlar, oba hojalygynyň köp pudaklary degişlidir. Türkmenistanda döwlet eýeçiligini ösdürmäge we ony netijeli dolandyrmaga maksatnamalaýyn esasda çemeleşilýär. Döwlet eýeçiliginde işleýän her bir ministrlik, pudak edarasy ýa-da gaýry bir düzüm birligi boýunça gysga, orta we uzak möhletli meýilnamalardyr maksatnamalar işlenip düzülýär. Häzirki döwürde hormatly Prezidentimiziň baştutanlygynda döwlet emlägini dolandyrmak işi yzygiderli kämilleşdirilýär. Döwlet kärhanalaryny özgertmek we olaryň gurluşyny üýtgetmek ykdysadyýetiň döwlete degişli bölegini dolandyrmagy kämilleşdirmäge mümkinçilik berýär. Ýurdumyzda döwlet emlägini dolandyrmak häzirki wagtda köp görnüşleri we gurallary öz içine alýar. Olaryň giň ýaýranlarynyň hataryna paýdarlar, hojalyk jemgyýetleri, kärende toparlary, ynançly dolandyrmak ýaly görnüşler girýär. Şeýle-de bolsa, bu görnüşleriň heniz doly kämilleşdirilmedik we makroykdysady netije bermeýänleri hem bar. Şunuň bilen baglylykda, aýry-aýry kärhanalary ynançly dolandyrmaga bermek ýa-da özüni ödemeýän kärhanalary hususy eýeçilige satmak usullaryny ulanmak hem ýola goýuldy. Bu bolsa döwlete dahylsyz pudagyň girdejilerini kanunlaşdyrmagyň hasabyna döwletiň maýa goýum mümkinçiliklerini giňeldýär.  

                                                                   

Häzirki wagtda ýurdumyzyň ykdysadyýetiniň ösüşinde hususyýetçileriň tutýan paýy hem örän uly. Şeýle bolansoň, bazar gatnaşyklarynyň ykdysadyýetimiziň ähli pudaklarynda giňden ýaýbaňlanmagy esasynda, hususy eýeçilikdäki kärhanalaryň sany ýyl-ýyldan artýar, öndürilýän önümleriň we hyzmatlaryň aglaba bölegi döwlet eýeçiligine degişli bolmadyk kärhanalaryň paýyna düşýär.  

                                                                   

Türkmenistanda hususy telekeçiligiň ösmegine giň mümkinçilikleriň döredilmegi bu pudagyň düzümini kämilleşdirmäge, pudaga innowasiýalary ornaşdyrmaga, maýa goýum serişdelerini netijeli ulanmaga we zähmet bölünişigine, netijede bolsa, iş orunlaryny artdyrmaga uly itergi berdi. Hususy pudaga we döwlet üpjünçilik ulgamlaryna goýulýan maýa goýumlar yzygiderli artdyrylýar. Ortaça zähmet haklary ýokarlandyrylyp, manadyň hümmeti durnukly saklanýar. 

                                                                   

Häzirki wagtda ýurdumyzda kiçi we orta telekeçiligi ösdürmek boýunça kabul edilen maksatnama telekeçilik işini goldaýan halkara guramalaryň işi bilen utgaşdyrylyp amala aşyrylýar. Muňa mysal edip, hyzmat etmek ulgamynda işleýän telekeçiligiň işjeňliginiň ösüşini höweslendirmek üçin (auditor, konsalting, inžiniring, lizing we şulara meňzeş beýleki hyzmatlar) ýeňillikli karz bermek, salgyt salmakda has oňaýly şertleri döretmek ýaly ýeňillikleri belläp geçmek bolar. Telekeçiler üçin döredilýän ýeňillikler bolsa olaryň umumy ykdysadyýetimizde tutýan ornunyň ýyl-ýyldan artmagyna ýardam berýär. 

                                                                   

Döwlet tarapyndan ägirt uly goldawyň berilmegi, maýa goýum taslamalaryny karz serişdeleri bilen üpjün etmek ulgamynyň ösdürilmegi, döredilen hukuk binýady ýurdumyzyň ykdysadyýetiniň döwlete dahylsyz pudagynyň çalt depginler bilen ösmegini üpjün edýär. Häzirki döwürde işewürlere öz ukyplaryny doly açmak üçin ähli şertler döredilýär. Döwletimiziň senagat önümçiligini mundan beýläk-de ösdürmek üçin hususy telekeçileriň mümkinçiliklerini çekmeklige ilkinji wezipeleriň biri hökmünde garalýar. 

                                                                   

Döwletimiz telekeçilik bilen meşgul bolýan fermerlere ýerleri eýeçilige bermek, ýer eýelerini zerur bolan oba hojalyk tehnikalary bilen üpjün etmek, erkin telekeçiligiň ykdysady zolagyny ösdürmek babatda salgyt we beýleki ýeňillikleri belleýär. Ýewropanyň täzeleniş we ösüş banky, Bütindünýä banky ýaly maliýe institutlary Türkmenistanyň ykdysadyýetiniň oba hojalyk, ulag, dokma, nebit-gaz pudaklarynda kiçi hem-de orta kärhanalary döretmek, şeýle-de goldamak üçin karz ugurlaryny açdylar. 

                                                                   

Ykdysadyýetiň hususy pudagy bilen döwletiň netijeli hyzmatdaşlyk etmegine gönükdirilen, ýurdumyzyň dürli kärhanalarynyň maýa goýum işini goldamaga niýetlenen kanunçylygy kämilleşdirmek, hususy telekeçiligi ösdürmegiň pudaklaýyn ugurlarynyň gerimini giňeltmek örän möhüm wezipeleriň biridir. Bu wezipeleriň çözülmegi ykdysadyýetimiziň önümçilik pudagyna has köp möçberde maýa goýumlary çekmäge we durmuş ugurly maksatnamalary amala aşyrmaga gönükdirilýän serişdeleriň möçberlerini has-da artdyrmaga mümkinçilik döreder.  

                                                                                                           

Bazargeldi BAÝRAMOW,

                       

Aşgabat şäherindäki Mehaniki-tehnologik orta hünär okuw mekdebiniň mugallymy.

31.07.2023
Üstaşyr ulag geçelgeleri: şu günüň hem-de geljegiň ykdysady rowaçlygy

Logistika pudagy ýa-da ýükleriň üstaşyr daşalyşynyň diwersifikasiýalaşdyrylmagy bilen baglanyşykly halkara taslamalaryň netijeleri dünýä ykdysadyýetindäki ornuny barha pugtalandyrýar. Bu bolsa eksport-import amallarynyň, ykdysady ösüşe täsir edýän beýleki çeşmeleriň bu pudaga bolan garaşlylygyny has-da artdyrýar. Şeýle bolansoň, logistika pudagy dünýäniň ähli döwletlerini barha özüne çekýär. Gerimi gün-günden giňeýän bu ugurda alnyp barylýan işleriň diwersifikasiýasy alyjylaryň, satyjylaryň we araçylaryň bähbitleri nukdaýnazaryndan alanyňda-da, juda ähmiýetli bolmagynda galýar. Hormatly Prezidentimiz Serdar Berdimuhamedowyň baştutanlygynda Türkmenistanda-da bu ugra aýratyn ähmiýet berilýär. 

                                                                   

 Ykdysady we ekologik bähbitleri nazarlap 

                                                                   

Logistika pudagynda ulaglaryň görnüşleriniň utgaşmagy netijesinde amala aşyrylýan işler birnäçe topara bölünip, olaryň içinde ýükleri daşamagyň multimodal görnüşi aýratyn orun eýeleýär. 

                                                                   

Halkara telekeçilik işinde logistik hyzmatyň iň azyndan iki görnüşiniň ulanylýan, özara şertnamanyň we beýleki resminamalaryň ýeke-täk jogapkär adam tarapyndan satyjydan alyja gowşurylýan ulag hyzmatyna multimodal ulag hyzmaty diýilýär. Munuň üçin taraplar ýeke-täk şertnama gol çekýärler we geleşik onuň şertleriniň gyşarnyksyz ýerine ýetirilmegi netijesinde tamamlanýar. Şonuň üçin-de, halkara ýük daşamalaryň agramly böleginde, esasan-da, ürgün we konteýnerler bilen daşalýan ýükleri daşamakda multimodal ulag usuly has köp ulanylýar. Integrirlenen ulgam bolan multimodal ýük daşamalarda ýükler salnyp barylýan gabyndan, konteýnerinden we beýlekilerden başga birine geçirilip bilinýär. Muňa garamazdan, başlangyç nokatdan ahyrky nokada çenli ähli ýollar üçin şol bir şertnama öz güýjüni saklaýar. Bu bolsa eksportçynyň-da, importçynyň-da, araçynyň-da bähbitlerine hyzmat edýär. 

                                                                   

Umumylykda alnanda, ýükleriň multimodal usulda daşalmagy diýmek olaryň bu hyzmaty ýerine ýetirýän şol bir kärhana arkaly, hiç bir artykmaç täsire düşmezden, daşamagyň birden artyk usulynyň ulanylyp daşalmagy diýmekdir. Şunda ýükleri daşamagyň azyndan iki usulyndan peýdalanmak hökmany ýagdaýdyr. 

                                                                   

Daşky gurşawyň şertlerini, wagtyň tygşytlylygyny we bähbitleri netijeli utgaşdyrmak arkaly döredilen bu model birnäçe amatlyklara eýedir. Mysal üçin, hyzmatlar babatdaky nyrhlaryň öňünden kesgitlenýändigi sebäpli, ol maliýe bähbidini özünde jemleýär. Ýükleri ýüklemek, düşürmek we daşamak ulgamlarynyň yzygiderliligi netijesinde, ol aňsatlyk bilen gözegçilik edilip we dolandyrylyp bilinýär. Halkara bilermenleriň pikirine görä, multimodal ulag hyzmatlarynda kömürturşy gazynyň atmosfera goýberilişi 75 göterime çenli azalýar. Bu ýükleriň awtoulag ýollary arkaly daşalyşy bilen deňeşdirilende, diňe bir ykdysady däl, eýsem, ekologik taýdan-da juda ähmiýetli bolmagynda galýar. Mundan başga-da, bu usul hyzmaty howa we ýol şertlerinden täsirlenmezden ýerine ýetirmäge mümkinçilik berýär. Şonuň üçin-de, Türkmenistan multimodal ýük daşamalaryna bolan gyzyklanmasyny barha artdyryp, munuň üçin halkara derejede täze başlangyçlar bilen çykyş etmegini dowam etdirýär. 

                                                                   

 Merkezi Aziýa: şertler, mümkinçilikler, aýratynlyklar 

                                                                   

Üstaşyr ýükleriň daşalyşy babatda gümrük düzgünlerini kämilleşdirmek döwrüň derwaýys meseleleriniň birine öwrüldi. Çünki halkara bilermenleriň çaklamalaryna görä, gümrük amallaryndaky bökdençlikler sebäpli ýük ekspeditorlary haryt getirmek üçin sarp edilýän wagtyň 40 göterimini gümrük nokatlarynda ýitirýärler. Bu bolsa satyjy bilen alyjynyň, has dogrusy, öndüriji bilen sarp edijiniň arasyndaky hyzmatdaşlygyň peselmegine, bazar ykdysadyýetindäki kadalaryň bozulmagyna, haryt bolçulygy babatda bökdençlikleriň emele gelmegine, bazarda bahalaryň durnuksyzlaşmagyna esas döredýär. Şonuň üçin Türkmenistan goňşy hem-de sebit döwletleri bilen geçirilýän ýokary derejedäki gepleşiklerde, forumlarda gümrük amallaryny ýönekeýleşdirmegiň döwlet paçlarynyň bitewi nyrhyny emele getirmegiň, üstaşyr geçelgeleri diwersifikasiýalaşdyrmagyň, şunda multimodal ýük daşamalara aýratyn ähmiýet bermegiň tarapdary bolup çykyş edýär. 

                                                                   

Merkezi Aziýada sebit döwletleriniň milli hojalygynyň özara utgaşygyny, olaryň birleşmegini, ykdysady we önümçilik hyzmatdaşlygynyň giňelmegini gazanmak meselesine çözgüt tapmak bu ugurda möhüm orun eýeleýär. Şonuň üçin-de, häzirki döwürde Merkezi Aziýa ýurtlary üstaşyr ulag gatnawlarynyň mümkinçiligini mundan beýläk-de ösdürmek hem-de ulag pudagynyň milli ykdysadyýetiň düzümindäki paýyny artdyrmak meselesini çözmek üçin täze taslamalary öňe sürýärler. Şunda ýurdumyzyň bu babatdaky garaýşyna, hormatly Prezidentimiziň başlangyçlaryna aýratyn orun degişlidir. Türkmenistan ulag infrastrukturasyna häzirki zaman tehnologiýalaryny we daşary ýurt maýa goýumlaryny çekmegiň, täze, geljegi uly ulag geçelgelerini emele getirmegiň bu meseläni iş ýüzünde çözmäge kömek etjekdigine ynanýar. Çünki BMG-niň hünärmenleriniň hasaplamalaryna, şeýle-de türkmen tarapynyň çaklamalaryna görä, Merkezi Aziýa ýurtlarynyň arasynda bu ugurdaky hyzmatdaşlygyň netijeli ösdürilmegi sebitiň jemi içerki önüminiň ösüşini on ýylyň içinde azyndan iki esse artdyryp biler. Bu diňe bir sebitiň galkynmagy babatdan alanyňda-da uly üstünlikdir. Şu nukdaýnazardan seredeniňde, Aşgabat Ylalaşygynyň çäginde Russiýa — Gazagystan — Özbegistan — Türkmenistan — Eýran — Oman — Hindistan sebitleýin ulag geçelgesini döretmek bilen baglanyşykly taslama ykdysady taýdan ähmiýetlidigi, diňe bir döwletleriň ykdysady bähbitlerine däl, eýsem, parahatçylygyň pugtalandyrylmagyna hem hyzmat etjekdigi bilen tapawutlanýar. Hytaý — Gyrgyzystan — Özbegistan aralygynda demir ýol şahasyny çekmek bilen baglanyşykly taslama durmuşa geçirilenden soňra, sebitiň bu ugurdaky mümkinçilikleri has-da artar. Çünki bu ugur geljekde Hytaýdan başlap, Gyrgyzystanyň, Özbegistanyň we Türkmenistanyň üstünden geçip, Hazar deňzi arkaly Baku — Tbilisi — Kars ugry boýunça Günorta hem Gündogar Ýewropa, Ýakyn Gündogar ýurtlaryna, Ortaýer deňziniň portlaryna eltjek täze ulag geçelgesiniň bir bölegine öwrüler. Şu taslamalaryň doly durmuşa geçirilmegi yklymlaryň arasynda-da möhüm baglanyşygy emele getirer. 

                                                                   

Türkmenistan sebitiň ulag geçelgelerini ösdürmek işine Owganystany çekmegiň möhümdigini aýratyn nygtaýar. Çünki bu ugur hem halkara ulag geçelgelerini diwersifikasiýalaşdyrmakda, haryt dolanyşygyny artdyrmakda juda derwaýys bolmagynda galýar. Hormatly Prezidentimiziň öňe sürýän bu başlangyjy durmuşa geçirilen ýagdaýynda Haýratan — Mazari-Şarif demir ýoly we indi gurulmaly Mazari-Şarif — Hyrat awtoulag ýoly Demirgazyk — Günorta geçelgesiniň çäginde Eýranyň, Pakistanyň we Hindistanyň demir ýollaryna barýan täze ulag geçelgelerini döretmäge mümkinçilik berer, şeýle-de dünýä ummanyna çykmaga şert döreder. Beýleki bir tarapdan alanyňda bolsa, bu taslamalaryň durmuşa geçirilmegi Aziýa yklymynda ulag geçelgeleri bilen baglanyşykly özboluşly halkanyň emele gelmegi diýmekdir. 

                                                                   

Sebit döwletleriniň halkara ulag, şol sanda deňiz arkaly ýük daşamak ulgamyna goşulyşmagy olaryň geljekki ösüşindäki esasy şertleriň biri bolmagynda galýar. Türkmenistan munuň üçin, ilkinji nobatda, Merkezi Aziýada ulaglary ösdürmäge bitewi garaýyşlaryň we çemeleşmeleriň kemala getirilmegini, bar bolan päsgelçilikleriň aradan aýrylmagyny, wiza düzgünleriniň ýönekeýleşdirilmegini, gümrük amallarynyň, nyrh syýasatynyň sazlaşygyny gazanmagy, sebit ýurtlarynyň üstaşyr ulag infrastrukturasyny gowulandyrmagy, şonuň ýaly-da, geljegi uly ulag geçelgelerini döretmegi öňe sürýär. 

                                                                   

 Hyzmatdaşlygyň möhüm ugry 

                                                                   

Ulag-logistika pudagy Türkmenistanda Merkezi Aziýa ýurtlary bilen oňyn we özara bähbitli hyzmatdaşlygy ösdürmekde möhüm ähmiýete eýe bolmagynda galýar. Şonuň bilen birlikde-de, iri halkara bazarlary birleşdirýän iň gysga ýollaryň — gadymy Beýik Ýüpek ýolunyň häzirki zaman şertlerinde dikeldilen görnüşiniň esasy ugurlarynyň ýaşaýan sebitimizden geçýändigine ünsi çekmek zerur. Çünki sebitiň üstaşyr ulag geçelgeleri babatdaky mümkinçilikleri we geostrategik ýagdaýy — Gündogar bilen Günbataryň arasynda köpri bolup hyzmat eden Beýik Ýüpek ýolunyň merkezidigi taýdan alanyňda, onuň özüne çekijiligini has-da artdyrýar. 

                                                                   

Häzirki wagtda Merkezi Aziýa ýurtlarynyň öňünde durýan möhüm meseleleriň biri-de harytlaryň öz çäklerinden daşalmagy üçin şertleriň döredilmegidir. Bu ýerde ulag infrastrukturasyny döwrebaplaşdyrmak we logistik hyzmatlaryň mümkinçiliklerini giňeltmek esasy wezipe bolup durýar. Elbetde, bu babatda sebitiň deňze çykalgasy bolmadyk ýurtlaryny başga-da bir mesele gyzyklandyrýar. Ol hem uly depginlerde döredilýän awtoulag, demir ýollaryny öz içine alýan üstaşyr ulag geçelgeleri arkaly ýükleriň daşalyşyndaky wagtyň dowamlylygynyň hem-de tygşytlylygynyň deňiz ulaglary bilen aňsat bäsleşmäge ukyplylygyny ýokarlandyrmak mümkinçiligidir. Sebäbi gürrüňi edilýän döwletler üçin deňiz portlaryna göni çykalganyň ýokdugy harydyň özüne düşýän gymmatyny ýokarlandyrýandygy sebäpli esasy kynçylyklaryň biri bolmagynda galýar. Hünärmenleriň pikiriçe, häzirki wagtda Aziýa bilen Ýewropanyň arasyndaky yklymara ýükleriň 90 göterime golaýy deňiz arkaly daşalýar. 

                                                                   

Häzirki zaman şertleri we talaplary Türkmenistanyň hem-de sebit döwletleriniň ulag-logistika pudagyny ösdürmek ugrundaky tagallalaryna işjeňlik berýär. Şonuň üçin-de, Merkezi Aziýa döwletleri syýasy, ykdysady we beýleki meseleleriň amala aşyrylmagyna goldaw berip biljek ulag ulgamyny döretmäge çynlakaý çemeleşýärler. Bu ugurdaky giň gerimli tagallalary Gahryman Arkadagymyz turuwbaşdan ýola goýdy we öňe sürlen başlangyçlar halkara giňişlikde gyzgyn goldaw tapdy. Bu babatdaky köptaraplaýyn işler häzirki wagtda hormatly Prezidentimiziň baştutanlygynda mynasyp dowam etdirilýär. 

                                                                                                           

Ysmaýyl TAGAN.

                       

«Türkmenistan».

31.07.2023
Işler barha ilerleýär

Halk arasyndaky gürrüňlere görä, ata-babalarymyz bulutlaryň dagdyr düzlere çöküşinden çen tutup, nirede ýerasty suwly ýataklaryň bardygyny anyklap bilipdirler. Şol ýerlerde dürli çuňlukdaky guýulary gazyp, ekerançylyga ýaramly hem-de içimlik suwy alypdyrlar. Häzirki döwürde ýerasty suwly ýataklary gözläp tapmakda we ilatyň arassa agyz suwuna bolan isleglerini kanagatlandyrmakda ýörite edaradyr hünärmenler nusgalyk işleri bitirýärler. Olar Garagum sährasynyň dürli ýerlerinde bolup, geologiýa-gözleg işlerini amala aşyrýarlar.  

                                                                   

Şeýle asylly işler barada gürrüň gozgalanda, «Marygidrogeologiýa» ekspedisiýasy ýadyňa düşýär. Bu ekspedisiýanyň gidrogeologlary özleriniň toplan baý iş tejribelerini ylmyň gazananlary bilen utgaşdyryp, ýerasty suwly ýataklary ýüze çykarmakda gowy netijeler gazanýarlar. Muny bu edaranyň zähmetsöýer geologlarynyň Arkadag Serdarly bagtyýar ýaşlar ýylynyň geçen alty aýynda gazanan iş netijeleriniň mysalynda-da aýdyň görmek bolýar. Olar ýanwar — iýun aýlarynda meýilnamada görkezilen 12 300 pogonometr sütünleýin buraw işleriniň ýerine, 15 633 pogonometr burawlaýyş geçirip, meýilnamany 127,1 göterim berjaý etdiler.  

                                                                   

— Biz — geologlar döredilýän giň şertlerden, berilýän kömek-goldawlardan ruhlanyp, her bir işe döredijilikli çemeleşýäris. Munuň özi iş öndürijiligimizi artdyryp, önümçiligiň öňe gitmegine oňyn täsirini ýetirýär. Şu döwürde Mary we Lebap welaýatlarynyň çäklerinde iş alyp barmak bilen, ilata arassa agyz suwunyň täze ýataklary hödürlenildi. Häzirki wagtda bolsa hünärmenler Mary welaýatynda «Gündogar — Baýramaly», «Günbatar — Baýramaly», «Täze oba» hem-de Lebap welaýatynyň çäginde «Nazarym» meýdançalarynda ýerasty agyz suwuny gözlemek işlerini talabalaýyk ýola goýdular. Şeýle möhüm işde Annagylyç Rejebow, Şatlyk Jumaýew, Çary Söýünow, buraw ussalarymyz Kakamyrat Atajanow, Aşyr Allanazarow ýaly hünärmenlerimiz tutanýerlilik görkezýärler. Olar ýerine ýetirýän işlerinden lezzet alyp zähmet çekýärler. Şeýle öndürijilikli zähmetiň netijesinde, ümzügimiz öňe. Biz geljekde-de depginimizi gowşatman, mukaddes Garaşsyzlygymyzyň 32 ýyllyk şanly toýuna mynasyp sowgatly bararys — diýip, «Marygidrogeologiýa» ekspedisiýasynyň başlygy Amangylyç Çaryýew gürrüň berýär.   

                                                                                                           

Welmuhammet GALANDAROW.

28.07.2023
Ykdysadyýetde möhüm ugur

Tebigy baýlyklarymyzy rejeli peýdalanmak, olary gaýtadan işlemekde we eksport etmekde amatly taslamalary durmuşa geçirmegi dowam etdirmek, uglewodorod çig mal serişdeleriniň ýangyç görnüşinde eksport mümkinçiliklerini artdyrmak bilen bir hatarda, olaryň gaýtadan işlenilýän we ekologik taýdan arassa ahyrky önümleriniň möçberini ýokarlandyrmak, şeýlelikde, ýurdumyzyň eksport kuwwatyny has-da artdyrmak «Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy: Türkmenistany 2022 — 2052-nji ýyllarda durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň Milli maksatnamasynyň» esasy wezipeleriniň hataryndadyr. 

                                                                   

Maksatnama laýyklykda, ýurdumyzda gazyň çykarylýan möçberi, esasan, «Galkynyş» gaz käniniň özleşdirilmeginiň hasabyna artdyrylar. Ol «Ýaşlar» we «Garaköl» ýataklarynyň golaýynda ýerleşýär. Şolar bilen umumylykda bu käniň tebigy gaz gorlary 27,4 trillion kub metr möçberinde bahalandyrylýar. Bu gaz ýatagy tebigy gazyň daşary ýurtlara iberilýän ugurlaryny diwersifikasiýalaşdyrmaga mümkinçilik berýär. Dünýäde iri gaz gorlarynyň biri bolan bu käni senagat taýdan özleşdirmegiň ikinji, üçünji we dördünji tapgyrlarynyň çäklerinde gaz arassalaýjy desgalar toplumynyň gurluşygyny tamamlamak meýilleşdirilýär.  

                                                                   

Gaz senagatynda täze taslamalary durmuşa geçirmek döwlet syýasatynyň esasy ugurlarynyň hatarynda durýar. Ýurdumyzda uglewodorod çig malyny gaýtadan işleýän döwrebap kärhanalaryň kuwwatlylygy artdyrylýar. Şolaryň hatarynda Balkan welaýatynyň Gyýanly şäherçesindäki polimer zawodyny, Ahal welaýatyndaky tebigy gazdan benzin öndürýän zawody görkezmek bolar. Gyýanlydaky zawodda polietileniň we polipropileniň dürli görnüşleri öndürilýär. Şeýle-de ýokary dykyzlykdaky polietileniň önümçiligi ýola goýuldy. Bu önüm pes basyşda etileniň polimerizasiýasynyň reaksiýasy esasynda alynýar we berkligi, aşgarlara himiki taýdan durnuklylygy bilen tapawutlanýar. 

                                                                   

Gaz pudagynda özara baglanyşykly ulgamlaýyn işleri durmuşa geçirmek göz öňünde tutulýar. Bu işler Türkmenistan — Owganystan — Pakistan — Hindistan gaz geçirijisiniň gurluşygyny tamamlamaga, gazyň bütindünýä sanawyna goşulan gorlaryny çalt depginler bilen özleşdirmäge, Hazar deňziniň ýalpaklygynda we kenarýaka zolagynda «mawy ýangyjyň» çykarylyşyny düýpli artdyrmaga, bu babatda iri taslamalary amala aşyrmaga gönükdirilendir. Şeýle hem ýokary netijeli innowasion tehnologiýalary yzygiderli ornaşdyrmak, gaz ylmyny ösdürmek we tejribesini artdyrmak boýunça işler dowam etdiriler. Maglumat-aragatnaşyk tehnologiýalary, olaryň howpsuzlygy boýunça hünärmenleriň hünär derejesini yzygiderli ýokarlandyrmaga, sanly tehnologiýalary ornaşdyrmak we kämilleşdirmek babatda öňdebaryjy kompaniýalar bilen tejribe alyşmaga aýratyn üns berler. 

                                                                   

Nebitiň, tebigy gazyň, gaz kondensatynyň täze ýataklaryny ýüze çykarmak, möçberini artdyrmak hem-de gözleg-buraw işleriniň depginini güýçlendirmek maksady bilen, «Türkmengeologiýa» döwlet korporasiýasy tarapyndan Uzynada, Demirgazyk Goturdepe, Günorta Uzynada ýaly meýdançalarda gözleg-barlag gazuw işleri alnyp barylýar. Geljekde Demirgazyk Goturdepe, Uzynada we Altyguýy ýataklarynda täze açylan gatlaklary burawlamak işini çaltlandyrmak arkaly nebitiň çykarylyşynyň häzirki derejesini saklamak göz öňünde tutulýar. 

                                                                   

Türkmenbaşydaky nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumy tarapyndan içerki bazary ýokary hilli nebit önümleri bilen üpjün etmek we olaryň eksport ugurlaryny artdyrmak boýunça degişli işler alnyp barylýar. Toplumda öndürilýän esasy önümlere ýokary oktanly awtoulag benzinleri, uçar, yşyklandyryş we tehniki kerosin, suwuklandyrylan gaz, dizel ýangyjynyň dürli görnüşleri, tehniki çalgy ýaglary, polipropilen, elektrodly taplanan koks, ýol we gurluşyk bitumy, galyňlygy 20, 25 we 30 mikrometr bolan gaplama, konditer önümçiliginde ulanylýan polipropilen örtükleri degişlidir. «Türkmenistanyň nebitgaz senagatyny ösdürmegiň 2030-njy ýyla çenli döwür üçin Maksatnamasyna» laýyklykda, ýakyn wagtda ýurdumyzyň sebitlerinde täze gazhimiýa toplumlaryny, şol sanda pes dykyzlykly polietilen, izobutan, metanol, poliwinilasetat, suwuk hlor, natriý sulfatyny öndürmek boýunça toplumlary gurmak meýilleşdirilýär.  

                                                                   

Diýarymyzyň nebitgaz pudagynyň önümçilik kuwwatlyklarynyň mundan beýläk-de artdyrylmagy energetika howpsuzlygyny, dünýä we sebit derejesinde durnukly ykdysady ösüşi üpjün etmäge goşant goşar. 

                                                                                                           

Maýa KELOWA,

                       

Türkmen döwlet binagärlik-gurluşyk institutynyň uly mugallymy.

27.07.2023
Aýdyň maksatlar rowaçlanýar

Ykdysady kuwwatyny döwletiň, halkyň bähbidine gönükdirýän ýurduň gülläp ösüşlere beslenýändigi dünýäniň tejribesi bilen subut edilen hakykatdyr. Hormatly Prezidentimiziň 14-nji iýulda geçiren Ministrler Kabinetiniň giňişleýin mejlisinde biz bu hakykata ýene bir gezek göz ýetirdik. Milli ykdysadyýetimiziň pudaklarynda şu ýylyň alty aýynda ýerine ýetirilen işleriň netijeleri, ýurdumyzy ösdürmegiň maksatnamalarynyň durmuşa geçirilişi we ikinji ýarym ýyllyk üçin ileri tutulýan wezipeler eziz  Watanymyzyň rowaçlygyň röwşen ýolunda batly gadamlar bilen ilerleýändigini tassyklaýar. 

                                                                   

Şu ýylyň birinji ýarymynda ykdysadyýetiň ösüşini kesgitleýän esasy görkezijileriň oňyn häsiýete eýe bolmagy — jemi içerki önümiň, jemi öndürilen önümiň, bölek-satuw haryt dolanyşygynyň, daşary söwda dolanyşygynyň geçen ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende ýokarlanmagy, ortaça aýlyk zähmet hakynyň 9,9 göterim ýokarlanmagy halk hojalygynyň galkynyşyndan habar berýär. Edara-kärhanalaryň işgärleriniň zähmet haklarynyň, raýatlaryň pensiýalarynyň hem-de döwlet kömek pullarynyň, diňleýji we talyp haklarynyň doly maliýeleşdirilip, yzygiderli artdyrylmagy «Döwlet adam üçindir!» diýen baş ýörelgämizden ugur alnyp, gazanylýan her bir ösüşlerimiziň halkyň bähbidine, bolelin ýaşaýşyna gönükdirilýändigine şaýatlyk edýär. 

 Halk hojalygynyň esasy pudaklarynda gazanylan ösüşleriň we ýerine ýetirilen işleriň görkezijileri hem ykdysadyýetiň galkynýandygyndan nyşandyr. Ýylyň birinji ýarymynda ýurdumyzyň karz edaralarynyň gazanan peýdasynyň 1,7 göterim artmagy, nebitgaz, gurluşyk, senagat toplumlaryna degişli düzümlerde göz öňünde tutulan meýilnamalaryň artygy bilen ýerine ýetirilmegi bu ugurdaky işleriň netijeliligini şertlendirýär. Elektrik energiýasyny öndürmegiň depgininiň 106,7 göterime, ony eksport etmegiň ösüşiniň 107,7 göterime, ulag we aragatnaşyk toplumy boýunça ýerine ýetirilen işleriň we hyzmatlaryň depgininiň 124,8 göterime, söwda dolanyşygynyň ösüşiniň 109,5 göterime, obasenagat toplumy boýunça önümçiligiň ösüşiniň 105,2 göterime deň bolmagy hormatly Prezidentimiziň baştutanlygynda amala aşyrylýan öňdengörüjilikli ykdysady strategiýanyň ajaýyp miwesidir. Bu görkezijiler «Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy: Türkmenistany 2022 — 2052-nji ýyllarda durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň Milli maksatnamasynda», «Türkmenistanyň Prezidentiniň ýurdumyzy 2022 — 2028-nji ýyllarda durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň Maksatnamasynda», Oba milli maksatnamasynda kesgitlenilen wezipeleriň üstünlikli durmuşa geçirilmeginiň netijesinde senagat-innowasion ösüşe we sanly ulgama daýanýan kuwwatly ykdysadyýetiň döredilýändigini tassyklaýar.  

  «Akylly» şäher konsepsiýasyna laýyk gelip, halkara sylaglaryň 21-sine mynasyp bolan Arkadag şäheriniň gurulmagy ýurdumyzyň ykdysady kuwwatyny, döredijilik mümkinçiliklerini, eşretli zamanamyzyň bagtyýarlygyny Ýer ýüzüne aýan edýär. Şeýle iri taslamanyň taryh üçin örän gysga döwürde türkmen gurluşykçylary tarapyndan durmuşa geçirilmegi bolsa has-da buýsandyrýar. 

                                                                   

Hormatly Prezidentimiziň parasatly baştutanlygynda ýurdumyzy mundan beýläk-de ösdürmek ugrunda giň gerimli işler dowam etdirilýär. Diýarymyzda bäsdeşlige ukyply, daşary ýurtlardan getirilýän harytlaryň ornuny tutýan ýokary hilli önümleri öndürýän täze kärhanalar döredilýär. Ýurdumyzyň energiýa serişdelerini dünýä bazarlaryna diwersifikasiýa ýoly bilen ibermek üçin Türkmenistan — Owganystan — Pakistan — Hindistan gaz geçirijisiniň taslamasy üstünlikli durmuşa geçirilýär. Elektron senagaty döretmek, eksport mümkinçilikleri artdyrmak, iş bilen üpjünçiligi ýokarlandyrmak, pudaklara sanly tehnologiýalary ornaşdyrmak boýunça netijeli çäreler alnyp barylýar. Bularyň ählisi Arkadagly Serdarymyzyň hem-de Gahryman Arkadagymyzyň taýsyz tagallalary esasynda Garaşsyz, hemişelik Bitarap Watanymyzyň ähli babatda gülläp ösmegine we halkymyzyň bagtyýar durmuşda ýaşamagyna gönükdirilen asylly işleriň rowaçlanmagyna giň ýol açýar. 

                                                                                                           

Selimberdi HOJABERDIÝEW,

                       

Aşgabat şäheriniň Baş maliýe we ykdysadyýet müdirliginiň başlygynyň orunbasary.

                                                                   

Okgunly ösüşi äşgär edýän görkezijileriň gazanylmagyna döwletimiziň ykdysadyýeti ösdürmäge gönükdirýän maýa goýumlary hem güýçli itergi berýär. Şu ýylyň ýanwar — iýun aýlarynda maliýeleşdirmegiň ähli çeşmeleriniň hasabyna milli ykdysadyýetimizi ösdürmäge gönükdirilen maýa goýumlaryň möçberi, geçen ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende, 24,6 göterim artyp, jemi içerki önümiň 16 göterimine deň boldy. Düýpli maýa goýumlaryň 49,4 göterimi önümçilik, 50,6 göterimi bolsa durmuş we medeni maksatly desgalaryň gurluşygyna gönükdirildi. Önümçilik we durmuş-medeni maksatly desgalaryň gurluşygyna deňeçerräk möçberde maýa goýumlaryň goýberilmegi döwletimiziň ykdysady strategiýasynyň halkymyzyň bolelin durmuşyny üpjün etmegi nazara alýandygyny tassyklaýar. Halkyň hal-ýagdaýyny we durmuş derejesini ýokarlandyrmak, ýurduň adam kuwwatyny artdyrmak hem şol strategiýanyň möhüm maksatlarydyr. 

                                                                   

Gurýan döwlet gurpludyr diýen ýörelgä eýerip, iri taslamalary durmuşa geçirýän ýurdumyzda ykdysadyýetiň önümçilik kuwwatyny artdyrmaga we halkyň durmuş zerurlyklaryny üpjün etmäge gönükdirilen desgalaryň, durmuş düzümleriniň gurluşygynyň gerimi giňeýär. Paýtagtymyzda we ýurdumyzyň sebitlerinde döwrebap ýaşaýyş jaýlary, önümçilik kärhanalary, mekdeplerdir çagalar baglary, saglygy goraýyş merkezleri, sport toplumlary, ýollar we köprüler yzygiderli gurlup ulanylmaga berilýär. Muny Hökümetiň golaýda geçiren giňişleýin mejlisinde beýan edilen maglumatlar hem bütin aýdyňlygy bilen tassyklaýar. Şu ýylyň 1-nji iýulynyň ýagdaýyna görä, Oba milli maksatnamasyny durmuşa geçirmegiň çäklerinde ýurdumyzda inženerçilik ulgamlarynyň we desgalarynyň 82,3 kilometriniň, ýaşaýyş jaýlarynyň 244,4 müň inedördül metriniň, aragatnaşyk ulgamynyň 360,3 kilometriniň gurluşygy tamamlandy. Ýurdumyzyň welaýatlarynda, şäherlerinde we etraplarynda meýdany 1 million 400 müň inedördül metre barabar bolan ýaşaýyş jaýlary ulanmaga berildi. Aşgabat şäheriniň Parahat  7 we Çoganly ýaşaýyş jaý toplumlarynda, Büzmeýin etrabynda döwrebap ýaşaýyş jaýlarynyň tutuş toplumlary açyldy. Şeýle hem, ençeme medeni-durmuş, önümçilik we düzümleýin maksatly desgalaryň gurluşyklarynda işler ýokary depginlerde dowam edýär. Gahryman Arkadagymyzyň gatnaşmagynda paýtagtymyzda saglygy goraýyş ulgamyna degişli desgalaryň üçüsiniň — Halkara onkologiýa ylmy-kliniki merkeziniň, Stomatologiýa merkeziniň we Halkara pediatriýa merkeziniň düýbüniň tutulmagy hem halkymyzyň sagdyn we bagtyýar durmuşy hakyndaky aladalardan nyşandyr.

27.07.2023
Önümçilik görkezijileri ýokarlanýar

Milli ykdysadyýetimiziň ýangyç-energetika toplumynyň iri düzümleriniň biri bolan «Türkmennebit» döwlet konserniniň iň baýry ýataklarynda iş alyp barýan «Goturdepenebit» nebit-gaz çykaryş müdirliginiň hünärmenleri Arkadag Serdarly bagtyýar ýaşlar ýylyny görnükli netijelere beslemekde göreldeli işleri bitirýärler. Şu ýylyň arka atylan birinji ýarymynda nebit berýän guýulardan çykarylan «gara altynyň» umumy möçberi 534 müň tonna barabar boldy. Munuň özi, geçen ýylyň degişli döwrüniň önümçilik görkezijisi bilen deňeşdirilende, bu hazynalar mesgeninden gymmatly uglewodorod çig malynyň jemi 10 müň 125 tonnasynyň artyk alnandygyna şaýatlyk edýär. Önümçilik tabşyryklaryny artygy bilen berjaý etmekligi baş maksatlaryna öwren goturdepeli «gara altyn» ussatlarynyň geçen hasabat döwründe tutuş konsern boýunça alnan nebitiň üçden birine barabaryny taýýarlamagy başarandyklaryny aýratyn nygtamak gerek. 

                                                                   

Kuwwatly desgalardyr enjamlara başarjaň erk edýän hünärmenleriň asylly zähmeti bilen önüm berýän guýulara tehniki hyzmat öz wagtynda we döwrebap ýola goýulýar. Hut şu ýagdaýyň özem kärhanada ýokary önümçilik görkezijilerini gazanmaga mümkinçilik berýär. Müdirlik boýunça geçen alty aýda 216 million kub metre barabar ugurdaş gazlary çykarmak baradaky meýilnamanyň 107 göterime golaý berjaý edilmegi hem muny doly tassyklaýar. 

                                                                                                           

Hojaberdi BAÝRAMOW.

25.07.2023
Maýa goýum strategiýasy — ykdysady galkynyşyň derwaýys şerti

Hormatly Prezidentimiziň parasatly baştutanlygynda halkymyzyň durmuş derejesiniň ýokarlanmagyna gönükdirilen giň gerimli özgertmeler amala aşyrylyp, milli ykdysadyýetiň pudaklarynyň oňat we uzak möhletleýin ösüşine niýetlenen giň gerimli maksatnamalar üstünlikli durmuşa geçirilýär. Ýurdumyzy ähli babatda ösdürmegi nazarlaýan maksatlaryň myrat tapmagy döwlet Baştutanymyzyň çuňňur oýlanyşykly ykdysady syýasatynyň möhüm bölegi bolan maýa goýum strategiýasy bilen gönüden-göni baglanyşyklydyr. Esasy maliýe serişdelerini çekmek we olary innowasiýalaryň ösdürilmegine, ýokary goşmaça bahaly önümçiliklere, adam maýasyna gönükdirmek bu strategiýanyň wajyp wezipeleridir. 

                                                                   

Maýa goýumlar jemi içerki önümiň umumy ösüşine güýçli täsirini ýetirýär. Olaryň netijeli özleşdirilmegi ykdysadyýetiň pudaklarynda oňyn özgertmeleri üstünlikli durmuşa geçirmäge, önümçiligiň gerimini giňeltmäge, ylmy-tehniki ösüşi çaltlandyryp, täze tehnologiýalary kärhanalara ornaşdyrmaga mümkinçilik berýär. Önümçiligiň giňelmegi täze iş orunlaryny döretmäge, ilatyň iş bilen üpjünçiligini gowulandyrmaga, halkyň maddy hal-ýagdaýyny ýokarlandyrmaga ýardam edýär. Şunuň bilen birlikde, Döwlet býujetine girýän serişdeleriň artmagy bilim, ylym, saglygy goraýyş, medeniýet, ekologik abadançylyk ýaly möhüm ugurlary ösdürmäge şert döredýär. Çünki ylmy-tehniki öňegidişlik, saýlap alan ugrundan kämillige ýeten hünärmenler, ilatyň sagdynlygy we daşky gurşawyň abadanlygy islendik ýurduň durnukly ösüşi üçin zerur bolan wajyp şertlerdir. 

                                                                   

Häzirki döwürde ýurdumyzda amala aşyrylýan maýa goýum syýasaty ykdysadyýeti ählitaraplaýyn ösdürmäge mümkinçilik berýär. Watanymyzyň geografik taýdan amatly ýerleşmegi, ýurdumyzyň jemgyýetçilik-syýasy durnuklylygy, ykdysadyýetiň depginli ösmegi, kuwwatly serişde we çig mal binýadynyň bolmagy, emele gelen amatly maýa goýum ýagdaýy, iň esasysy-da, hormatly Prezidentimiziň durmuşa geçirýän döredijilikli daşary syýasaty dünýä ýurtlaryndan uly möçberli maýa goýumlary çekmegiň esasy şertleridir. Milli ykdysadyýetimize goýberilýän maýa goýumlaryň möçberiniň yzygiderli ýokarlanmagy bilen birlikde, paýtagtymyzda hem-de welaýatlarda durmuş we önümçilik maksatly desgalaryň gurluşygy artýar. 2022-nji ýylda ýurdumyzda täze iş orunlarynyň 4 müňe golaýy döredilip, maliýeleşdirmegiň ähli çeşmeleriniň hasabyna önümçilik we durmuş maksatly desgalaryň 76-sy gurlup ulanmaga berildi. Eksport harytlarynyň möçberi bolsa, 2021-nji ýyl bilen deňeşdirilende, 43,6 göterim ýokarlandy. Şeýle görkezijiler geljekki ösüşlere giň ýol açýar. 

                                                                   

Maýa goýumlaryň özleşdirilişi ýurdumyzyň ykdysadyýetiniň gysga we uzak möhletleýin ösüş ugruny kesgitleýär. «Türkmenistanyň 2023-nji ýyl üçin maýa goýum Maksatnamasyna» laýyklykda, maliýeleşdirmegiň ähli çeşmeleriniň hasabyna ýurdumyzyň ykdysadyýetine 37 milliard 400 million manat möçberde düýpli maýa goýumlary goýmak göz öňünde tutuldy. Ýurdumyz boýunça maýa goýumlaryň umumy möçberiniň 55,6 göterimi önümçilik maksatly desgalaryň, 44,4 göterimi bolsa durmuş maksatly desgalaryň gurluşygyna gönükdirildi. Şol serişdeleri özleşdirmegiň hasabyna ýylyň dowamynda ýaşaýyş jaýlarynyň 1 million 58,5 müň inedördül metrini, Türkmenistanyň Prezidentiniň ýanyndaky Döwlet gullugy akademiýasynyň binalar toplumyny, «Parahat — 7» ýaşaýyş toplumynda ýaşaýyş jaýlarynyň 23-sini, kuwwatlylygy 150 müň kub metr bolan agyz suwuny arassalaýjy desgany ulanmaga bermek, Aşgabat şäherinde 160 orunlyk Halkara pediatriýa merkeziniň, Stomatologiýa merkeziniň, 500 orunlyk Halkara onkologiýa ylmy-kliniki merkeziniň hem-de 4000 orunlyk Medeniýet merkeziniň gurluşygyna başlamak, Ahal — Balkan we Balkan — Daşoguz ýokary woltly asma elektrik geçiriji ulgamlaryny, Aşgabat — Türkmenabat ýokary tizlikli awtomobil ýolunyň Tejen — Mary bölegini, orta mekdepleriň 15-sini we çagalar baglarynyň 3-sini işe girizmek meýilleşdirildi. Şol wezipeleriň bir bölegi eýýäm berjaý edildi.  

                                                                   

Ministrler Kabinetiniň 14-nji iýulda geçirilen giňişleýin mejlisinde berlen hasabatlardan görnüşi ýaly, 2022-nji ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende, şu ýylyň birinji ýarymynyň jemleri boýunça maliýeleşdirmegiň ähli çeşmeleriniň hasabyna milli ykdysadyýetimizi ösdürmäge gönükdirilen maýa goýumlaryň möçberi 24,6 göterim artdy we jemi içerki önümiň 16 göterimine deň boldy. Özleşdirilen düýpli maýa goýumlaryň 49,4 göterimi önümçilik, 50,6 göterimi durmuş we medeni maksatly binalaryň gurluşygyna gönükdirildi.  

                                                                   

Oba milli maksatnamasyna laýyklykda, hasabat döwründe ýurdumyzda 1 milliard 400 million manatdan gowrak möçberde düýpli maýa goýumlar özleşdirildi. 2023-nji ýylyň 1-nji iýuly ýagdaýyna görä, maksatnamany durmuşa geçirmegiň çäklerinde inženerçilik ulgamlarynyň we desgalarynyň 82,3 kilometriniň, ýaşaýyş jaýlarynyň 244,4 müň inedördül metriniň, aragatnaşyk ulgamynyň 360,3 kilometriniň gurluşygy tamamlandy. Häzirki wagtda dürli medeni-durmuş, önümçilik we düzümleýin maksatly desgalaryň gurluşygynda işler dowam edýär.  

                                                                   

Soňky ýyllarda ýurdumyzda emele getirilen işewürlik gurşawy önüm öndürijileriň we maýadarlaryň özara bähbitli hyzmatdaşlygy üçin zerur bolan ähli şertleri döretmäge mümkinçilik berýär. Milli ykdysadyýetiň gaýtadan işleýän pudaklaryny döwrebaplaşdyrmak we diwersifikasiýalaşdyrmak, şeýle hem senagatyň täze ugurlaryny döretmek boýunça netijeli işler durmuşa geçirilýär. Watanymyzyň tebigy baýlyklaryň ägirt uly gorlaryna eýe bolmagy zawoddyr fabrikleri, önümçilik toplumlaryny ýokary hilli we ekologik taýdan arassa çig mal bilen üpjün etmäge şert döredýär. Şeýle şertlerde geljegi uly taslamalaryň amala aşyrylmagy milli senagatymyzy meýilnamalaýyn esasda okgunly ösdürmäge, ykdysadyýetimiziň binýadyny berkitmäge ýardam edýär.  

                                                                   

Biziň geljekki ösüşlerimiz ýaş nesliň hünär kämilligi, ukyp-başarnygy, işjeňligi bilen berk baglanyşyklydyr. Arkadag Serdarly bagtyýar ýaşlar ýylynda eziz Diýarymyzda ýaşlaryň öz mümkinçiliklerini, ukyp-başarnyklaryny durmuşa geçirmegi üçin giň şertler döredilýär. Ykdysadyýetiň sanlylaşdyrylýan döwründe ýaş nesliň bilimlerini we başarnyklaryny peýdalanmak aýratyn ähmiýete eýedir. Ýaşlar telekeçiligini ösdürmek üçin döredilýän kanunçylyk binýady we bu ugra goýberilýän maýa goýum serişdeleri işewürligiň innowasion ösüşine, önümçilige täzeçil çözgütleriň ornaşdyrylmagyna, milli önümleriň dünýä bazaryndaky bäsdeşlige ukyplylygynyň artmagyna itergi berer. 

                                                                   

Watanymyzyň gülläp ösüşi we halkymyzyň bolelin ýaşaýşy ýurdumyzyň ykdysadyýet, senagat, ylym-bilim, saglygy goraýyş, medeniýet ýaly ugurlarda bäsdeşlige ukyplylygy bilen aýrylmaz baglanyşyklydyr. Maýa goýumlaryň netijeli özleşdirilmegi we çuňňur oýlanyşykly maksatnamalaryň üstünlikli durmuşa geçirilmegi degişli ugurlarda uzak geljegi nazarlaýan ösüşi gazanmakda esasy şertlerdir.  

                                                                                                           

Selimberdi HOJABERDIÝEW,

                       

Aşgabat şäheriniň Baş maliýe we ykdysadyýet müdirliginiň başlygynyň orunbasary.

24.07.2023
Bagtyýarlygyň belent sepgitleri

Üstümizdäki ýylyň alty aýy tamamlandy. Diýmek, ýurdumyzy durmuş-ykdysady taýdan ösdürmek boýunça şu ýyl öňde goýlan jogapkärli wezipeleri ýerine ýetirmek üçin bellenilen möhletiň ýarysy yzda galdy. Eýsem, geçen döwürde nähili işlenildi, nähili netijeler gazanyldy? Şu barada hormatly Prezidentimiz Ministrler Kabinetiniň geçen anna güni geçiren giňişleýin mejlisinde jikme-jik durup geçdi. Döwlet Baştutanymyz şu ýylyň geçen alty aýynda ýurdumyzyň ykdysadyýetiniň netijeli ösdürilendigini we hasabat döwründe jemi içerki önümiň ösüşiniň 6,2 göterime barabar bolandygyny kanagatlanma bilen belledi. Şeýle oňyn netijeleriň gazanylmagyna welaýatymyzyň senagat kärhanalarynyň agzybir işgärleri hem mynasyp goşant goşdular. 

                                                                   

Has takygy, geçen hasabat döwründe welaýatymyzda öndürilen senagat önümleriniň möçberi hereket edýän nyrhlarda 10 milliard 967,2 million manada barabar boldy. 2023-nji ýylyň ýanwar ― iýun aýlarynda geçen ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende senagat önümleriniň öndürilişiniň artyş depginleri elektrik energiýasy, nah matalar, çig ýüpek, çörek we çörek önümleri we beýleki görnüşler boýunça bellenildi. Geçen alty aýda senagat kärhanalary tarapyndan sarp edijilere ugradylan senagat önümleriniň möçberi (ýylyň başyna önümleriň galyndylaryny goşmak bilen) 2 milliard 904 million manada golaý boldy, şol harytlaryň umumy möçberiniň 70,8 göterimi ýurduň daşyna ugradyldy. Şeýle-de şu ýylyň tamamlanan alty aýynda sarp ediş harytlarynyň öndürilişi 2 milliard manada golaý bolup, şonuň döwlete degişli bölegi 279,6 million manat boldy. Bu görkezijiler senagat önümçiliginde hem hususy önüm öndürijileriň paýynyň barha artýandygyna şaýatlyk edýär.  

                                                                   

Bedew batly ösüşleri üpjün etmekde, ilatyň ýaşaýşynyň täze hil derejesini gazanmakda ýurdumyzyň ýangyç-energetika pudagy örän möhüm orny eýeleýär. Garaşsyzlyk ýyllarynda bu pudak düýpli özgerişlere eýe boldy. Hut biziň welaýatymyzda hem häzirkizaman önümçilik desgalarynyň birnäçesi üstünlikli işe girizildi. Olara «Lebap» we «Watan» döwlet elektrik stansiýalary, Seýdiniň durky düýpli täzelenen ýylylyk elektrik merkezi degişlidir. Bu desgalarda diňe bir ýurdumyzyň däl, eýsem, daşary ýurtlaryň sarp edijilerini-de elektrik energiýasy bilen ygtybarly üpjün etmek wezipesiniň üstünlikli çözülmegine saldamly goşant goşulýar. Şu ýylyň geçen aýlarynda welaýatymyz boýunça öndürilen elektrik energiýasy 2,1 milliard kilowat sagada golaý boldy we geçen ýylyň degişli döwrüne görä 17,7 göterim artyş depgini üpjün edildi. 

                                                                   

Hasabat döwründe pagta süýüminiň 40,4 müň tonnasy, çig ýüpegiň 51,8 tonnasy, nah matalaryň 36,1 million manatlygy, gaplanan miweleriň we gök önümleriň 25 million 899,6 müň şertli gaby, çörek we çörek önümleriniň 98,7 müň tonnasy öndürildi hem-de bu görkezijiler boýunça geçen ýylyň degişli döwründen artyş depgini üpjün edildi.  

                                                                   

Welaýatymyzyň oba hojalyk pudagynyň işgärleri ýurdumyzyň okgunly ösmegi, ilatyň eşretli durmuşda ýaşamagy üçin zerur bolan önümleriň öndürilişini artdyrmak ugrundaky göreşiň öň hatarlarynda bolýarlar. Olar şanly ýylyň birinji ýarymyny hem gowy görkezijilere beslediler. Geçen döwürde welaýatymyzyň ähli hojalyklary boýunça gök önümleriň 47,6 müň tonnasy, azyklyk bakjanyň 15,1 müň tonnasy, miweleriň we ir-iýmişleriň 14,5 müň tonnasy, ýeralmanyň 74 müň tonnasy öndürildi. Bu netijeler hem geçen ýylyň deňeşdirilýän döwründen ýokarydyr.  

                                                                   

Lebaply maldarlar önüm bolçulygyny döretmek işiniň öň hatarlarynda bolýarlar. Olar tarapyndan häzirki wagtda iri şahly mallaryň 556,5 müň başy, dowarlaryň 2 million 932,5 müň başy, guşlaryň 4 million 258,7 müň başy, düýeleriň 5,9 müň başy, gylýallaryň hem 2,8 müň başy idedilýär. Olara göreldeli ideg etmegiň hasabyna şu ýylyň geçen alty aýynda welaýatymyzyň ähli hojalyklary boýunça etiň 68,3 müň tonnasy (diri agramda), süýdüň 303 müň tonnasy, ýumurtganyň hem 117,4 million sanysy öndürildi. Bu zerur önümleriň aglaba böleginiň hususy hojalyklarda öndürilendigi bellärliklidir.  

                                                                   

Ýurdumyzda nygmat bolçulygynyň döredilmegini gazanmakda oba adamlaryna döwletimiz tarapyndan giň goldaw, ýakyndan hemaýat berilýär. Döredilýän salgyt we beýleki ýeňillikler zähmetkeşleri has yhlasly we netijeli zähmet çekmäge ruhlandyrýar. Olar iş depginlerini birjik-de gowşatman Arkadag Serdarly bagtyýar ýaşlar ýylyny zähmet ýeňişlerine beslemegi maksat edinip, barha gaýratly zähmet çekýärler. 

                                                                   

Hawa, şanly wakalara, ýatda galyjy pursatlara baý ýylyň alty aýy üstünlikli tamamlandy. Geçen döwürde eýelenilen sepgitler, gazanylan netijeler tutuş ýyl üçin bellenilen meýilnamalaryň abraý bilen ýerine ýetiriljekdigine şaýatlyk edýär. Hormatly Prezidentimiziň Hökümet mejlisinde kesgitlän wajyp wezipeleriniň iş ýüzünde amala aşyrylmagy ata Watanymyzy gülläp ösüşlere, ilatyň ýaşaýşyny bolsa abadançylyga beslär.  

                                                                                                           

Mämmetgylyç KÜTIÝEW

21.07.2023