Täzelikler
Bank hyzmatlary kämilleşdirilýär

«Türkmenistanyň Prezidentiniň ýurdumyzy 2019 — 2025-nji ýyllarda durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň Maksatnamasyna» laýyklykda, milli ykdysadyýetimiziň ähli ugurlarynda giň gerimli işler durmuşa geçirilýär. Munuň özi ykdysadyýetiň ileri tutulýan ugurlarynyň biri bolan bank ulgamyna hem degişlidir.

Mukaddes Garaşsyzlygymyzyň 30 ýyllyk ýubileý senesiniň giňden bellenilýän ýylynda ýurdumyzyň karz edaralarynda sanly ulgamy ornaşdyrmakda alnyp barylýan döwrebap işler, ilata hödürlenýän paýnamalar we oňa eýe bolmagyň düzgünleri, olaryň ykdysadyýete ýetirýän oňaýly täsirleri barada Türkmenistanyň Merkezi bankynyň Ylmy-önümçilik geňeşiniň baş hünärmeni Ýusup TAŇRYGULYÝEW hem-de «Rysgal» paýdarlar täjirçilik bankynyň meýilnama-ykdysady iş bölüminiň esasy hünärmeni Azat GYLYÇHANOW bilen söhbetdeş bolduk. Onuň mazmunyny okyjylara ýetirmegi makul bildik.

— Söhbedimize gymmatly kagyzlar hem-de paýnama, oňa eýe bolmak hukugy, paýnama alanyň jogapkärçiligi we ykdysadyýete oňyn täsirleri baradaky gürrüňden başlaýsak!

Ýusup TAŇRYGULYÝEW:

— Gymmatly kagyzlar döwlet tarapyndan düzgünleşdirilen şertlere laýyklykda goýberilen we belli bir emläge bolan hukuklary tassyklaýan resminamadyr. Paýnama bolsa eýesiniň paýdarlar jemgyýetiniň diwidendler görnüşindäki girdejisiniň bir bölegini almaga, paýdarlar jemgyýetiniň dolandyrylmagyna gatnaşmaga we ol ýatyrylandan soň galýan emlägiň bir bölegine bolan hukugyny berkidýän gymmatly kagyz bolup durýar. Paýnamalara eýe bolmak hukugyna görä, gymmatly kagyzlar bazarynda olaryň aňsatlyk bilen birek-birege geçirilip bilinmegi maliýe serişdelerini çekmäge şert döredip, jemgyýetiň guramaçylyk-hukuk görnüşiniň özüne çekijiligini artdyrýar. Şunda paýdarlar umumy jogapkärçilik çekmeýärler we jemgyýetiň işi bilen bagly ýitgiler emele gelende, diňe özlerine degişli paýnamalaryň gymmatynyň çäklerinde jogapkärçilik çekýärler.

Gymmatly kagyzlar ykdysadyýete özüniň birnäçe oňyn täsirlerini ýetirýär. Dolanyşyga goýberilen gymmatly kagyzlary edara-kärhanalaryň we raýatlaryň arasynda ýerleşdirmek bilen, goşmaça serişdeleri çekmäge, önümçiligi döwrebaplaşdyrmak üçin zerur bolan maýa goýum binýadyny giňeltmäge mümkinçilik döreýär. Bulardan başga-da, döwlet eýeçiliginiň ýuridik şahslarynyň we paýdarlar jemgyýetleriniň paýnamalarynyň maýa goýum girdejililigi ýurduň içerki durmuş-ykdysady ýagdaýlarynyň durnuklylygyna oňyn täsirini ýetirýär, düýpli ykdysady görkezijileriň gowulanmagyna alyp barýar we korporatiw gatnaşyklaryň ösüş derejesini ýokarlandyrýar. Şeýle-de milli maliýe-ykdysady ulgamy yzygiderli kämilleşdirmäge, düýpli özgertmeleri netijeli durmuşa geçirmäge itergi berýär.

— Azat, bilşimiz ýaly, «Rysgal» paýdarlar täjirçilik banky ýurdumyzda ilkinji paýdarlar jemgyýeti hökmünde esaslandyryldy. Bu bankyň esaslandyrylyşy, çykarýan paýnamasynyň görnüşi, paýnamalary çykarmak bilen ýetilen sepgitler we geljekki meýilnamalaryňyz barada giňişleýin gürrüň beräýseňiz!

Azat GYLYÇHANOW:

— Hawa, «Rysgal» paýdarlar täjirçilik banky Türkmenistanda esaslandyryş gaznasynyň 100 göterimi ykdysadyýetiň döwlete dahylsyz böleginiň gatnaşmagynda döredilen ilkinji açyk görnüşli paýdarlar täjirçilik banky bolup durýar. Ol guramaçylyk-hukuk görnüşi boýunça paýdarlar jemgyýetidir. Ýönekeý söz bilen aýdanymyzda, paýdarlar jemgyýeti — bu esaslandyryş maýasy paýnamalaryň esaslandyryjylar tarapyndan kesgitlenen sanyna bölünen hojalyk jemgyýeti görnüşindäki edaradyr.

2011-nji ýylda «Rysgal» paýdarlar täjirçilik banky hormatly Prezidentimiziň tagallalary esasynda banklaryň iň pes esaslyk maýasyna bildirilýän talaplara laýyklykda döredildi. Şol döwürden bäri bankyň esaslyk maýasy 2013-nji ýylda 20,81 million manada, ýagny 37 göterime çenli, 2015-nji ýylda 30,0 million manada, ýagny 98 göterime çenli, 2016-njy ýylda bolsa 40 million manada, ýagny iki essä golaý ýokarlandyryldy.

2020-nji ýylda «Rysgal» paýdarlar täjirçilik bankynyň esaslyk maýasyny 60 million manada çenli ýetirmek maksady bilen, biriniň bahasy bir müň bäş ýüz manada barabar bolan, on üç müňden gowrak ýönekeý atly paýnamanyň 5-nji goýberilişi yglan edildi we bellenen tertipde hasaba alyndy. Çykarylan paýnamalaryň bir bölegi bankyň häzirki paýdarlarynyň arasynda ýerlenildi, paýnamalaryň ýerlenilmedik bölegi bolsa «Aşgabat Gazna biržasy» ýapyk görnüşli paýdarlar jemgyýetiniň guraýan söwdalaryna çykarylyp ýerlenildi. Netijede, bankyň esaslyk maýasy dördünji gezek köpelip, 60 million manada ýetirildi.

Bulardan başga-da, milli Liderimiziň daşary ýurt maýa goýumlaryny çekmek baradaky tabşyryklaryndan ugur alyp, «Rysgal» paýdarlar täjirçilik banky halkara maliýe guramalary we karz edaralary bilen hyzmatdaşlygy giňden ýola goýmak boýunça alnyp barylýan işleri has-da ýaýbaňlandyrýar.

Halkara guramalar bilen hyzmatdaşlyk etmekde bildirilýän ülňülere laýyk gelmek maksady bilen, «Rysgal» paýdarlar täjirçilik banky özüniň esaslyk maýasyny 2021-nji ýylyň dowamynda 200 million manada çenli ýetirmegi meýilleşdirýär.

— Häzirki wagtda ýurdumyzda «Türkmenistanda 2019 — 2025-nji ýyllarda sanly ykdysadyýeti ösdürmegiň Konsepsiýasy» giň gerimde amala aşyrylýar. Bu ugurda bankyňyz tarapyndan hödürlenilýän sanly hyzmatlar barada ildeşlerimize aýdyp berseňiz!

Azat GYLYÇHANOW:

— Bu ugurda biziň bankymyz hem öz müşderilerine berilýän hyzmatlaryň hil we dessinligi taýdan uly işleri amala aşyrýar.

Dünýä ýurtlarynyň ösen bank ulgamynda giňden ulanylýan QR kod (dessine tassyklanylýan kod) arkaly töleg geçirmek ulgamy işe girizildi. Bu döwrebap elektron töleg hyzmatynyň ulanyşa girizilmegi we giňden ýaýradylmagy ykdysadyýetimize oňyn täsirini ýetirer. Hususan-da, pul dolanyşygynyň tizligini has-da artdyrmaga, ykdysadyýetde telekeçilik subýektleriniň zerur nagt pul serişdeleri bilen ýeterlik derejede we öz wagtynda üpjün edilmegini nagt däl pullaryň hasabyna amala aşyrmaga getirer. Işewürlik subýektleri bilen raýatlaryň arasyndaky hasaplaşyklary ýeňilleşdirmäge, töleg terminallaryny satyn almak, şeýle-de bank kartlaryny taýýarlamak üçin çykdajylary aradan aýyrmaga, nagt pullary saklamak, daşamak, çykarmak we şuňa meňzeşler bilen bagly çykdajylary azaltmaga, nagt däl tölegleriň möçberini has-da artdyrmaga ýardam eder.

Bank tarapyndan işlenilip taýýarlanan hem-de telekeçilik işi bilen meşgullanýan taraplara giňden teklip edilýän hyzmatlaryň ýene-de biri «Elektron söwda» hyzmaty bolup durýar. Ol onlaýn söwda platformalarynda, tölegi kabul etmegi göz öňünde tutýan mobil programmalarda, şeýle-de tölegi bank kartlarynyň üsti bilen geçirmäge mümkinçilik berýän ulgamdyr. Hyzmat onlaýn platformany ýa-da mobil programmany dolandyrýan müşderiler tarapyndan birikdirilip, şol ýerde kartyň eýesi tarapyndan talap edilýän maglumatlar girizilenden soňra, onuň bank kartyndan tölegi kabul etmäge mümkinçilik berýär.

«Rysgal» paýdarlar täjirçilik banky hyzmatlarynyň hilini has-da ýokarlandyrmak maksady bilen, «Mastercard» halkara kompaniýasy bilen bilelikde galtaşyksyz (PIN kod girizmezden) töleg tehnologiýaly bank kartlarynyň 4 görnüşini, ýagny «Platinum», «Gold», «Standart» we «Maestro» görnüşlerini işe girizdi. Olar şu günki günde özüniň oňyn netijelerini berýär.

Häzirki wagtda Türkmenistanyň karz edaralarynda nagt däl hasaplaşyklaryň üsti bilen pul dolanyşygynyň netijeliligini ýokarlandyrmak, bank kartlary boýunça milli we halkara töleg ulgamynyň ýaýrawyny giňeltmek babatda hem işler alnyp barylýar. Elektron hasaplaşyk kartlarynyň, töleg terminallarynyň, bankomatlaryň sany, «Internet bank», «Mobil bank» ulgamlarynyň üsti bilen amal edilýän elektron hasaplaşyklaryň möçberi yzygiderli artdyrylýar. Şeýle hem «Cashback» bank hyzmatlaryny ornaşdyrmak boýunça ençeme işler alnyp barylýar. Bu hyzmat bank ulgamynda, internet söwdasynda giňden ulanylýar. «Cashback» bank hyzmaty — bu bank kartlary arkaly harytlar we hyzmatlar nagt däl görnüşinde satyn alnanda, kesgitlenen göterim möçberinde pul sylagy hökmünde müşderiniň bank kartlarynyň hasabyna yzyna gaýtarylýar. Hyzmat täze müşderileri çekmäge we olaryň bank kartlary arkaly has köp söwda işlerini amal etmegine mümkinçilik döredýär.

— Döwür öňümizde täze talaplary goýýar. Bu şanly baýramlara beslenip gelen «Türkmenistan — parahatçylygyň we ynanyşmagyň Watany» ýylynda hem şeýledir.

Ýusup TAŇRYGULYÝEW:

— Bilşimiz ýaly, XXI asyr — sanly ulgamlaryň giň gerimde ýaýbaňlanýan asyry. Muňa dünýä ykdysadyýetiniň barha ählumumylaşmagy aýdyň mysal bolup durýar. Ýurtlaryň geografik ýerleşişine garamazdan, sanly tehnologiýalaryň hasabyna edilýän işler dessin amala aşyrylýar. Olar bilen aýakdaş gitmek — döwrüň derwaýys talaby. Bu babatda ýurdumyzyň karz edaralary, şol sanda «Rysgal» paýdarlar täjirçilik banky hem täze-täze hyzmatlary hödürlemekde, sanly bank hyzmatlaryny we amala aşyrylýan beýleki işleri has-da ýönekeýleşdirmekde degişli çäreleri durmuşa geçirýär.

Beýik Garaşsyzlygymyzyň 30 ýyllyk ýubileýi mynasybetli ýakynda Türkmenistanyň «Türkmenbaşy» döwlet täjirçilik bankynyň we «Senagat» paýdarlar täjirçilik bankynyň täze binalary dabaraly açylyp, ulanmaga berildi. Ýurdumyzda ähli ulgamlarda döredilýän giň mümkinçilikleriň hemmesiniň halkyň iş şertlerini, hal-ýagdaýyny has-da gowulandyrmak üçin edilýän aladalardygyna şaýat bolýarys. Muňa jogap hökmünde netijeli we döredijilikli işlemek biziň esasy borjumyzdyr.

Şeýle döwrebap özgertmeleriň başynda duran Gahryman Arkadagymyzyň jany sag, belent başy aman, umumadamzat ähmiýetli işleri elmydama rowaç bolsun!

Ýazga geçiren Allanur ÇARYÝEW.

«Türkmenistan».


https://www.turkmenmetbugat.gov.tm/tk/articles/26353

21.04.2021
Kenar ýakasyndaky zähmet

Mawy deňiz, joşly tolkunlar, hyjuwly ýaşlar, «dynman işleýän tehnikalaryň sesi — «Balkan» gämi gurluşyk we abatlaýyş zawody» açyk görnüşli paýdarlar jemgyýetiniň her günki işiniň özboluşly bir aýratynlygy. Bu ýerde çekilýän zähmetiň netijesinde gazanylýan üstünlikler ýurdumyzyň senagat pudagyna uly goşantdyr. Şeýle-de bu günki senagat pudagynyň ösen mümkinçiliklerinden netijeli peýdalanýandygyny görkezmek bilen, bu kärhana daşary ýurtlarda hem uly gyzyklanma döredip başlady.

«Balkan» gämi gurluşyk we abatlaýyş zawody» açyk görnüşli paýdarlar jemgyýetiniň maksady deňziň türkmen kenarynda täze gämileri gurmak, şeýle hem dürli görnüşdäki gämilerde abatlaýyş işlerini ýerine ýetirmekdir. Mundan başga-da ol deňiz giňişliginde ýük daşaýan, ýolagçy gatnadýan gämileri, nebit we beýleki işlerde ulanylýan dürli hyzmat ediji gämileri we ýüzüji serişdeleri tehniki taýdan gözden geçirmek işlerini-de alyp barýar. Olary abatlamakda hem-de enjamlaýyn hyzmatlary ýerine ýetirmekde bu ýerde döwrebap şertler döredilendir. Senagat we hojalyk maksatly önümçilik, uly ölçegli demir listleri işlemek, bug gazanlarydyr metal gurnamalary ýasamak işleri hem hut şu ýerde alnyp barylýar.

Esasy bellemeli zatlaryň biri-de, bu ýerde zähmet çekýänleriň aglaba böleginiň ýaşlar bolmagydyr. Bu bolsa ýaş nesliň döwrebap bilim almagy we zähmet çekmegi babatda edilýän tagallalaryň guwandyryjy netijesidir. Bu ýerde zähmet çekýän ýaşlaryň kärine bolan höwesi, hyjuwy deňziň joşgunly tolkunlaryna çalymdaş. Hut şonuň üçinem zawodda üstünlik gazanylýar.

«Balkan» gämi gurluşyk we abatlaýyş zawody» açyk görnüşli paýdarlar jemgyýetiniň goşmaça hyzmatlary-da bar. Köprüler üçin dürli ölçegli demir gurnamalary we şäherlerimiziň görküne görk goşýan yşyklandyryş direglerini ýasamakda uly tejribe toplanyldy. Şonuň bilen birlikde, dürli görnüşli we ölçegli haýatlary, germewleri ýasamak, wallary ýonmak ýaly önümçilik işleri hem alnyp barylýar. Işleriň şeýle ýokary hil derejesinde alnyp barylmagyny gazanmakda we ýola goýmakda, elbetde, halkara tejribe hem içgin öwrenilýär. Daşary ýurtly hyzmatdaşlar bilen geçirilýän sanly wideoaragatnaşyk arkaly iş maslahatlarydyr söhbetdeşlikleriň netijesinde, kärhananyň hünärmenleri senagat pudagynda mynasyp orny eýelemegi we dünýä çykmagy öz öňlerinde anyk wezipe edip goýýarlar.

Hormatly Prezidentimiziň tabşyryklaryna laýyklykda, bu ýerde hem sanly ulgam, elektron resminama dolanyşygy ýola goýuldy. Şonuň esasynda balkanshipyard.com.tm elektron saýty döredildi. Gyzyklanma bildirýänler bu saýt arkaly giňişleýin we ynamdar maglumatlar goruna aralaşyp bilerler.

Döwlet Baştutanymyzyň ýurdumyzy gülledip ösdürmek ugrunda alyp barýan giň gerimli işleriniň netijesinde gazanylýan ösüşlere kärhananyň geljekki üstünlikleri bilen hem mynasyp goşant goşjakdygyna ynanýarys.

Hajymämmet ILMÄMMEDOW,

«Balkan» gämi gurluşyk we abatlaýyş zawody» açyk görnüşli paýdarlar jemgyýetiniň marketing we şertnamalar bölüminiň başlygy.


https://www.turkmenmetbugat.gov.tm/tk/articles/26351

21.04.2021
Belent sepgitlere ýetilýär

Geçen hepdäniň anna güni hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Ministrler Kabinetiniň sanly ulgam arkaly nobatdaky mejlisini geçirdi. Onda döwlet syýasatynyň wajyp meselelerine hem-de birnäçe resminamalaryň taslamalaryna garaldy. Şol taslamalaryň durmuşa geçirilmegi milli ykdysadyýetimiziň esasy pudaklarynyň mundan beýläk-de okgunly ösmegine ýardam etmelidir.

Hususan-da, hökümetiň mejlisinde halk hojalyk toplumynyň ähli pudaklaryny, şeýle hem telekeçilik ulgamyny okgunly ösdürmäge gönükdirilen wezipeleri üstünlikli ýerine ýetirmek maksady bilen görülýän anyk çäreler barada hasabat berildi. Bellenilişi ýaly, häzirki wagta çenli gelip gowşan tekliplere degişli toparyň mejlisinde bellenilen tertipde seredildi hem-de Aşgabat şäheriniň häkimligi boýunça 4 sany desgany bäsleşikli söwda arkaly hususylaşdyrmak maksadalaýyk hasaplanyldy.

Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow degişli ýolbaşçylaryň hasabatlaryny diňläp, ýurdumyzyň ykdysady kuwwatyny pugtalandyrmak üçin desgalary döwletiň garamagyndan aýyrmak boýunça amala aşyrylýan işleriň ähmiýetini belledi. Döwlet eýeçiligini dolandyrmagyň netijeliligini ýokarlandyrmak, döwlet kärhanalaryny hususylaşdyrmak we paýdarlar jemgyýetlerine öwürmek, ykdysadyýetiň düzüminde hususy eýeçiligiň paýyny artdyrmak hem-de kiçi we orta telekeçiligi ösdürmek üçin amatly şertleri döretmek maksady bilen, geljekde hem çäreler görülmelidir. Milli Liderimiz bu ugurda alnyp barylýan işleri dowam etmegi tabşyrdy.

Şeýle hem, Ministrler Kabinetiniň mejlisinde ýangyç-energetika toplumyndaky işleriň ýagdaýy, ýurdumyzyň sebitlerinde möwsümleýin oba hojalyk işleriniň barşy, «Türkmenawtoulaglary» agentligi tarapyndan daşaýjylary awtoulagda halkara gatnawlara goýbermegi düzgünleşdirmek boýunça görülýän çäreler, Döwlet haryt-çig mal biržasynyň elektron maglumatlar binýadyny döretmek we onuň elýeterliligini üpjün etmek boýunça alnyp barylýan işler, Watanymyzyň mukaddes Garaşsyzlygynyň 30 ýyllygy mynasybetli çäreleriň meýilnamasynyň durmuşa geçirilişi bilen baglanyşykly we beýleki meselelere garaldy.

Ministrler Kabinetiniň mejlisi tamamlanandan soň, milli Liderimiz Hökümet binasynyň daşyna çykdy hem-de töweregi synlady. Soňra döwlet Baştutanymyz paýtagtymyzyň şanly senesi mynasybetli täze ýolagçy awtobuslaryň gelip gowşandygyny belläp, şolaryň birine wise-premýerler bilen bilelikde mündi. Täze awtobus ýokary derejeli ilkinji ýolagçylaryny alyp, paýtagtymyzyň «Oguzkent» myhmanhanasyna tarap ýola düşdi. Ýol ugrunda döwlet Baştutanymyz şäheriň abadanlaşdyryş işleriniň geçirilişini hem-de meýilleşdirilýän köpçülikleýin arassaçylyk işleriniň alnyp barylmagynyň ähmiýetini belledi.


https://www.turkmenmetbugat.gov.tm/tk/articles/26254

20.04.2021
Ýurdumyzyň ulag-üstaşyr diplomatiýasy

Hormatly Prezidentimiziň üstünlikli alyp barýan ulag-üstaşyr diplomatiýasy esasynda, ýurdumyzyň içerki hem-de halkara ulag infrastrukturasy täze çekilýän ýollaryň hasabyna ösýär. Hormatly Prezidentimiz «Türkmenistan durnukly ösüşiň maksatlaryna ýetmegiň ýolunda» atly kitabynda: «Ulaglar ulgamy ýurduň «çylşyrymly bedeninde» özboluşly «damar ulgamynyň» wezipesini ýerine ýetirmek bilen, ol ykdysadyýetimiziň möhüm pudaklarynyň biridir» diýip belleýär. Türkmenistanyň halkara ulag gatnawlarynyň ösdürilmegi, üstaşyr geçirijilik kuwwatynyň artmagy ýurdumyzda öndürilýän, importyň ornuny tutýan ýokary hilli önümlerdir harytlaryň dünýä bazarlaryna bökdençsiz ugradylmagyny, şeýle hem üstaşyr geçýän ýükleriň barmaly nokadyna gysga wagtda barmagyny gazanmaga mümkinçilik berýär.

Türkmenistanda ýol-ulag infrastrukturasynyň ösdürilmegi ýurduň içinde we halkara derejesinde ýükleriň, ýolagçylaryň gatnawyny artdyrmaga mümkinçilik berdi. Munuň özi, Türkmenistanyň ykdysadyýetiniň dünýä ykdysady ulgamyna üstünlikli goşulmagyna giň şertleri döretdi. Ýurdumyz Ýewropa Bileleşigi bilen «Ýewropa — Kawkaz — Aziýa» (TRASEKA) ulag geçelgesini döretmekde hyzmatdaşlyk boýunça maksatnamany, Merkezi Aziýada Sebitara Ykdysady Hyzmatdaşlyk maksatnamasyny, Merkezi Aziýanyň ykdysadyýetleri üçin BMG-niň ýörite maksatnamasyny we beýleki halkara maksatnamalaryny amala aşyrmaga gatnaşýar.

Şu we beýleki iri maksatnamalary durmuşa geçirmekde Türkmenistan diňe bir gatnaşyjy bolmak bilen çäklenmän, eýsem bu ugurda başlangyçlar, teklipler bilen çykyş edýän ýurt hökmünde özüni bütin dünýäde tanadýar. Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasy tarapyndan 2014-nji ýylda «Durnukly ösüş üçin halkara hyzmatdaşlygyny üpjün etmekde ulag-üstaşyr geçelgeleriniň orny» atly Kararnamanyň, 2015-nji ýylda ulag-üstaşyr geçelgeleri döretmek bilen baglanyşykly Kararnamanyň, 2017-nji ýylda «Durnukly ösüş boýunça maksatlara ýetmek üçin ulaglaryň ähli görnüşleriniň arasyndaky gatnaşyklary berkitmek» atly Kararnamanyň kabul edilmegi gönüden-göni Türkmenistanyň başlangyçlarynyň netijeleridir.

Şeýlelikde, bu gün dünýäde ykrar edilen milli Liderimiziň başda durmagynda, Türkmenistanyň alyp barýan ulag-üstaşyr diplomatiýasy ýurduň içinde we halkara derejesinde gurlup ulanylmaga berlen we gurluşygy ýokary depginlerde alnyp barylýan köprüler, demir ýol şahalary, ýokary tizlikli awtomobil ýollary, döredilýän howa we deňiz ýollary arkaly üstünlikli amala aşyrylýar. Şol bir wagtda ýurdumyzda ilatyň ýaşaýyş-durmuşynyň yzygiderli ösmegine giň mümkinçilikleri döretmek bilen birlikde, sebitiň ýurtlarynyň ykdysady ýagdaýynyň has-da gowulanmagyna ýardam berýär.

Şemşat KLIÇOWA,

Türkmen döwlet binagärlik-gurluşyk institutynyň mugallymy.


https://www.turkmenmetbugat.gov.tm/tk/articles/26162

19.04.2021
Se­na­gat pu­da­gy­nyň bat­ly ga­dam­la­ry

Hormatly Prezidentimiziň parasatly baştutanlygynda milli ykdysadyýetimiziň ähli ulgamlary, şol sanda senagat pudagy diwersifikasiýalaşdyrylyp ösdürilýär. Ýurtda senagat önümçiligini kämilleşdirmek, azyk bolçulygyny döretmek, kiçi we orta telekeçiligi ösdürmek, hususy telekeçilere amatly mümkinçilikleri döretmek babatda möhüm çäreler durmuşa geçirilýär. Kärhanalaryň maýa goýum işini goldamaga niýetlenen kanunçylygy kämilleşdirmek, hususy telekeçiligi ösdürmegiň pudaklaýyn ugurlarynyň gerimini giňeltmek möhüm wezipeleriň hatarynda durýar. Bu bolsa milli ykdysadyýetiň senagat pudagyna has köp möçberde maýa goýumlaryny çekmäge we durmuş maksatnamalaryny amala aşyrmaga gönükdirilýän serişdeleriň möçberlerini has-da artdyrmaga mümkinçilik döredýär.

Gahryman Arkadagymyzyň beýik başlangyçlary bilen işlenilip taýýarlanan we üstünlikli amala aşyrylýan Maksatnamalarymyz ýurdumyzyň durmuş-ykdysady ösüşine, ilkinji nobatda-da, senagat taýdan düýpli özgerişliklere badalga berdi. Senagatlaşma syýasatynyň baş maksady ýurdumyzda bäsdeşlige ukyply, ylmyň we tehnikanyň iň täze gazananlaryny özünde jemleýän senagat kärhanalaryny döretmekden ybaratdyr. Şonuň üçin ýurdumyzyň dürli künjeklerinde himiýa, nebithimiýa, elektrik energetika we gurluşyk materiallary senagatynyň iri kärhanalary gurlup, olaryň onlarçasy hususy eýeçilige berildi.

Ýurtda senagat pudagynyň önümleriniň möçberi ýylsaýyn artýar. 2019-njy ýylda ähli hojalyk subýektlerini we resmi däl bölegi hasaba almak bilen, pudagyň önüm öndürmek meýilnamasy 2016-njy ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende 112 göterim, 2018-nji ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende bolsa 106 göterimden gowrak ýerine ýetirildi.

2020-nji ýyl senagat önümçiliginde önüm öndürmegiň, işleri we hyzmatlary ýerine ýetirmegiň meýilnamasy 128,3 göterime barabar boldy.

Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe ýurdumyzda dokma senagatyny ösdürmäge gönükdirilen maksatnamalaýyn işler amala aşyrylýar. Önümçilik kuwwatlyklaryny döwrebaplaşdyrmak maksady bilen, 2020-nji ýylda Mary welaýatynyň Türkmengala, Sakarçäge pagta egriji kärhanalarynda döwrebap enjamlar ornaşdyryldy. Garaşsyzlygymyzyň şanly 30 ýyllygynyň giňden bellenilýän ýylynda bolsa Tagtabazar pagta egriji kärhanasynda döwrebaplaşdyryş işlerini geçirmek, Daşogzuň «Serdar» pagta egriji fabriginde hem-de Baýramaly dokma toplumynda täze önümçilikleri döretmek we kuwwatlyklary artdyrmak boýunça işleri durmuşa geçirmek göz öňünde tutulýar.

Dokma senagaty pudagynyň önümçilik binýady hem döwrebap ýagdaýa getirilýär. Ýokary tehnologiýaly kärhanalaryň döredilmegine uly möçberde maýa goýumlary gönükdirilýär. Şonuň netijesinde, içerki we daşarky bazarlara dürli görnüşli önümleri çykarmak işleri ýola goýulýar.

Şeýle hem ýurdumyzda önümçilik kärhanalarynyň kuwwatlyklaryny netijeli ulanmak arkaly ýokary hilli azyk önümlerini öndürmek, olary talabalaýyk saklamak hem-de bu önümler bilen içerki sarp edijilerimizi üpjün etmek boýunça zerur işler geçirilýär. Oba hojalyk önümlerini gaýtadan işleýän önümçilikler, gara mallaryň we guşçulyk toplumlary, ýyladyşhanalar, azyk önümlerini uzak möhletleýin saklaýan sowadyjy ammarlar gurulýar.

Milli Liderimiziň: «Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe ykdysadyýetimiziň ähli pudaklaryny ösdürmek, ýurdumyzy senagat taýdan ösen döwlete öwürmek boýunça giň gerimli işler amala aşyrylýar» diýip, belläp geçişi ýaly, ykdysadyýetde badalga berilýän tutumlar raýatlarymyzyň ýaşaýyş-durmuş derejesini has-da gowulandyrmak, ata Watanymyzy mundan beýläk-de gülledip ösdürmek baradaky maksatdan ugur alýar. «Türkmenistanyň Prezidentiniň ýurdumyzy 2019 — 2025-nji ýyllarda durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň Maksatnamasyna» laýyklykda alnyp barylýan işleriň çäklerinde ýurdumyzyň ykdysady mümkinçiliklerini artdyrmak bilen, pudaklaryň sazlaşykly ösüşini gazanmak şol işleriň özenini düzýär. Öndürilýän önümleriň, harytlaryň möçberini ýokarlandyrmak, olaryň halkara hil derejesinde bolmagyny üpjün etmek aýratyn üns merkezinde saklanylýar.

Milli Liderimiziň başlangyçlary bilen «Türkmenistanyň 2020 — 2025-nji ýyllar üçin daşary ykdysady işiniň ösüşiniň Maksatnamasyna» laýyklykda maýa goýumlaryny çekmek, eksport ugurly hem-de daşary ýurtlardan getirilýän harytlaryň ornuny tutýan önümleri öndürýän önümçilikleri höweslendirmek, ýurtda oňaýly işewür ýagdaýy döretmek, Türkmenistanyň halkara karz derejesini kesgitlemek boýunça toplumlaýyn çäreler yzygiderli alnyp barylýar.

Milli önüm öndürijilere berilýän goldawyň netijesinde halkyň isleglerini kanagatlandyrýan ýokary hilli önümleriň we hyzmatlaryň sany yzygiderli artdyrylýar. Bu bolsa öz gezeginde ilatyň girdejilerini we durmuş taýdan üpjünçiligini ýokarlandyrmaga, import edilýän harytlaryň ýerli önümler bilen öwezini çalyşmaga we eksport edilýän harytlaryň görnüşlerini köpeltmäge ýardam berýär.

Berkarar ýurdumyzda ylmyň iň soňky gazananlarynyň ykdysadyýete ornaşdyrylmagy, senagatda innowasion ugruň ileri tutulmagy onuň ösüşiniň ygtybarly guralyna öwrüldi. Şunuň bilen baglylykda önümçilik ulgamyna maýa goýum serişdeleriniň gönükdirilmegi bilen, dünýä bazarynda köp isleg bildirilýän önümleri we harytlary öndürýän täze önümçilik kärhanalary gurlup, ulanylmaga berilýär. Muňa mysal hökmünde Türkmenbaşy etrabynyň Garabogaz şäherindäki «Garabogaz-karbamid» zawodyny, Gyýanly şäherçesindäki gazhimiýa toplumyny, Ahal welaýatyndaky tebigy gazdan benzin öndürýän zawody görkezmek bolar. Şunuň bilen birlikde medeni-durmuş maksatly desgalaryň, binalaryň hatary hem artýar.

«Türkmenistanda 2019 — 2025-nji ýyllarda sanly ykdysadyýeti ösdürmegiň Konsepsiýasyna» laýyklykda milli ykdysadyýeti diwersifikasiýa ýoly bilen ösdürmek, milli ykdysadyýete sanly ulgamy ornaşdyrmak boýunça öňdebaryjy döwletleriň derejesine ýetirmek, elektron senagatyny ösdürmek, adamyň aň-bilim maýasyna, işewürlige we maglumat-aragatnaşyk tehnologiýalarynyň soňky gazananlaryna esaslanýan ösen ykdysadyýeti kemala getirmek, innowasion, ýokary tehnologiýaly, bäsleşlige ukyply ykdysadyýeti ösdürmek ýaly wezipeler hem durmuşa geçirilýär. Şunuň bilen baglylykda, hormatly Prezidentimiziň ýurdumyzyň ykdysadyýetiniň ähli pudaklaryna sanly ulgamy ornaşdyrmak bilen bagly meseleleri çözmegiň döwlet syýasatynyň möhüm ugurlarynyň biridigini aýratyn bellemegi onuň ähmiýetiniň uludygyny görkezýär.

Häzirki wagtda milli ykdysadyýetiň pudaklaryny gurluş taýdan üýtgedip guramak, senagatlaşdyrmak, innowasiýalar hem-de hususy telekeçiligiň ornuny ýokarlandyrmak bilen baglanyşykly uzak möhletli strategik wezipeleri ýerine ýetirmek maksady bilen, bellenilen sepgitlere ýetmek üçin maliýeleşdirmegiň ýeňillikli şertleri hem döredildi. Bu bolsa öz gezeginde maliýeleşdirmegiň, karzlaşdyrmagyň möçberiniň artmagyny, şol sanda eýeçiligiň döwlete dahylsyz görnüşi bolan karz alyjy kärhanalaryň sanynyň köpelmegini üpjün etdi. Karz alyjylaryň, goýumçylaryň bähbitleriniň goralmagyny üpjün etmek, bank ulgamynyň, ilatyň we guramalaryň pul serişdelerini jemlemek boýunça işiniň netijeliligini ýokarlandyrmak, şol serişdeleri karzlara hem-de maýa goýumlara öwürmek, edilýän hyzmatlary giňeltmek, hyzmatlaryň täze görnüşlerini ornaşdyrmak we ykdysadyýetiň ösüşine ýardam etmek ýurdumyzyň bank ulgamynyň ileri tutulýan wezipeler bolup durýar.

«Türkmenistan — parahatçylygyň we ynanyşmagyň Watany» ýylynda Garaşsyz, hemişelik Bitarap Türkmenistanyň halkara derejesindäki abraýyny has-da belende galdyrmak, halkymyzyň asuda, abadan, bolelin we bagtyýar durmuşyny üpjün etmek ugrunda ýadawsyz tagallalary edýän Gahryman Arkadagymyzyň jany sag, ömri uzak bolsun! Il-ýurt bähbitli, döwlet ähmiýetli tutumly işleri hemişe rowaç alsyn!

Mähriban MUHAMMETGULYÝEWA,

Türkmen döwlet ykdysadyýet we dolandyryş institutynyň 1-nji ýyl magistranty.


https://www.turkmenmetbugat.gov.tm/tk/articles/26114

17.04.2021
Döwrebap ýy­la­dyş­ha­na top­lum­la­ry

Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe milli Liderimiziň parasatly ýolbaşçylygynda «Türkmenistan — parahatçylygyň we ynanyşmagyň Watany» ýylymyzyň uly üstünliklere we taryhy wakalara beslenmegi halkymyzyň göwün guşuny ganatlandyrýar. 25-nji martda hormatly Prezidentimiziň Ahal welaýatynyň Kaka etrabynda gurlan döwrebap ýyladyşhana toplumynyň açylyş dabarasyna gatnaşmagy şol möhüm taryhy wakalaryň üstüni ýetirdi. Şeýle hem sanly ulgam arkaly Ahal welaýatynyň Ak bugdaý etrabynda, Balkan welaýatynyň Türkmenbaşy şäherinde, Daşoguz welaýatynyň Görogly, Lebap welaýatynyň Çärjew, Mary welaýatynyň Sakarçäge etraplarynda gurlan täze ýyladyşhanalaryň açylyşyna ak pata berdi. Olaryň umumy meýdany 35 gektara barabardyr. Ýylda 8 müň 750 tonna gök önümleri öndürmäge niýetlenen bu ýyladyşhanalar häzirki zaman tehnologiýalary we suw tygşytlaýjy ulgamlar bilen enjamlaşdyryldy. Olaryň işe girizilmegi bilen 400-e golaý täze iş ornunyň döredilendigini nygtamak guwandyryjydyr. Ähli ýyladyşhanalaryň ýolbaşçylarynyň döwlet Baştutanymyzdan täze oba hojalyk tehnikalaryny — dünýä meşhur «John Deere» traktorlaryny sowgat alandygyny hem bellemek gerek.

Milli Liderimiz täze ýyladyşhana toplumlarynyň açylyş dabarasynda çykyş edip, Türkmenistanda azyk bolçulygyny pugtalandyrmaga, oba hojalygyndaky özgertmeleri kämilleşdirmäge, bu ugurdaky işleri döwrebap usullar bilen guramaga, pudaga hususy haryt öndürijileri giňden çekmäge gönükdirilen maksatnamalaýyn çäreleriň durmuşa geçirilýändigini nygtady. Hususy haryt öndürijilere oba hojalyk ekinlerini ösdürip ýetişdirmek üçin ýörite ýer gaznalary döredilýär.

Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň agzalary döwlet tarapyndan berilýän goldawlardan netijeli peýdalanyp, 400 gektardan gowrak meýdanda ýyladyşhanalary gurup, gysga möhletlerde ulanyşa tabşyrdylar. Bu bolsa gök önümleriň importyny ep-esli azaltmaga hem-de degişli önümleriň eksportyny artdyrmaga mümkinçilik berdi. Hormatly Prezidentimiz önümçiligi dolandyrmak işini sanlylaşdyrmagyň möhümdigini aýdyp, sanly ulgamlary we tehnologiýalary ornaşdyrmagyň hasabyna ýurdumyzyň oba hojalyk önümlerini öndürijileriniň arasynda onlaýn aragatnaşygy ýola goýmalydygyny, Senagatçylar we telekeçiler birleşmesinde ýyladyşhana hojalyklary boýunça merkezleşdirilen maglumatlar binýadyny döretmelidigini nygtady.

Bitarap döwletimizde milli Maksatnamalaryň çäklerinde ykdysadyýetiň sazlaşykly ösmegi, durmuş düzüminiň toplumlaýyn döwrebaplaşdyrylmagy hem-de bu ugurda amal edilýän uly işler bilen bagly alnyp barylýan öňdengörüjilikli, oýlanyşykly we iňňän sagdyn syýasat ýurdumyzyň giň möçberli ösüşleriniň hil taýdan ýokary derejä çykmagynda wajyp orun eýeleýär. Beýik Garaşsyzlygymyzyň şanly 30 ýyllyk toýunyň toýlanylýan «Türkmenistan — parahatçylygyň we ynanyşmagyň Watany» ýylymyzda bolup geçýän möhüm wakalar, şol sanda ýurdumyzyň çar künjeginde döwrebap ýyladyşhana toplumlarynyň dabaraly açylyp ulanylmaga berilmegi hem bu hakykaty bütin aýdyňlygy bilen şöhlelendirýär.

«Di­ýar».


https://www.turkmenmetbugat.gov.tm/tk/articles/26116

17.04.2021
Ýurdumyzyň energiýa kuwwatlyklary

Gahryman Arkadagymyzyň saýasynda ýurdumyzda binýady berkden tutulýan beýik işler halkymyzyň abadan ýaşaýşyna, Garaşsyz Türkmenistan döwletimiziň dünýä ýurtlary, abraýly halkara guramalary bilen özara bähbitli gatnaşyklaryny berkitmäge gönükdirilendir.

Hormatly Prezidentimiz 31-nji martda türki dilli döwletleriň hyzmatdaşlyk geňeşiniň sanly ulgam arkaly geçirilen resmi däl maslahatyna hormatly myhman hökmünde gatnaşmak bilen, Türkmenistanyň halkara syýasatynyň gün tertibine girýän derwaýys meseleler boýunça möhüm başlangyçlary öňe sürýändigini belledi. Bu başlangyçlar, hususan-da, ählumumy howpsuzlygyň gazanylmagy, energiýa howpsuzlygynyň üpjün edilmegi, ulag pudagynyň ösdürilmegi, daşky gurşawyň goralmagy, söwda-ykdysady gatnaşyklaryň güýçlendirilmegi ýaly meseleleri we beýlekileri öz içine alýar. Gahryman Arkadagymyz bular barada aýtmak bilen, Türkmenistanyň dünýä derejesindäki bu teklipleri iş ýüzünde amala aşyrmaga örän çynlakaý çemeleşýändigini belledi.

Mälim bolşy ýaly, Türkmenistan dünýäniň energiýa serişdeleriniň deňhukukly we adalatly peýdalanmagyň zerurlygy baradaky düşünjeden ugur almak bilen, bu serişdeleriň dünýä bazarlaryna iberilmeginde degişli taraplaryň ählisiniň bähbitlerini göz öňünde tutýan ygtybarly we durnukly ulgamyň döredilmegi ugrunda çykyş edýär. Bu ugurda Türkmenistanyň öňe süren teklipleri esasynda Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasynyň Kararnamalaryň üçüsini kabul edendigini ýatlap geçmek bolar. Olardan «Energiýa serişdeleriniň ygtybarly we durnukly üstaşyr geçirilmegi hem-de durnukly ösüşi we halkara hyzmatdaşlygy üpjün etmekde onuň hyzmaty» atly kararnamanyň ähmiýetini aýratyn bellemek bolar.

Häzirki döwürde ýurdumyzyň elektrik energiýa ulgamy uly ösüşleri başdan geçirýär. Ýurdumyzyň welaýatlarynda elektrik energiýasyny öndüriji we paýlaýjy beketleriň gurulmagy ýurdumyzyň energiýa döwletine durnukly öwrülmegine, elektrik energiýasyny iberiji döwlet hökmünde abraýynyň barha artmagyna mümkinçilik berýär.

Ýurdumyzy halkara ykdysady gatnaşyklary ulgamyna goşmak ugrunda yzygiderli tagallalary durmuşa geçirýän Gahryman Arkadagymyzyň janynyň sag, işleriniň rowaç bolmagyny arzuw edýäris!

Kemal KERIMI,

Türkmen döwlet ykdysadyýet we dolandyryş institutynyň mugallymy.


https://www.turkmenmetbugat.gov.tm/tk/articles/26051

16.04.2021
Kämil kanunlara daýanyp

Her bir kanun esasynda ýörelen dogry ýol kämillige alyp barýar. Kanunçylygyň höküm sürýän ýurdunda adalatyň dabaralanýandygyna, halallygyň, agzybirligiň, abadançylygyň höküm sürýändigine aýdyň göz ýetirmek bolýar. Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe ýurdumyzda geçirilýän düýpli özgertmeler demokratiýany, milli kanunçylygy mundan beýläk-de ösdürmekde, adalat jemgyýetiniň binýadyny berkitmekde öz miwesini berýär. Gahryman Arkadagymyz ýurtda kanunlaryň, tertip-düzgüniň ähli raýatlar, guramalar, edaralar tarapyndan doly hem dogry berjaý edilmeginiň degişli edaralar tarapyndan berk gözegçilikde saklanmagyny talap edýär.

2018-nji ýylyň 5-nji ýanwarynda Türkmenistanyň Mejlisiniň deputatlary tarapyndan «Telewideniýe we radiogepleşikler hakynda» Türkmenistanyň Kanuny ara alnyp maslahatlaşylanda, gyzyklanma bildirilýän pikir alyşmalar boldy. Aýratyn-da, häzirki döwürde köpçülikleýin habar beriş serişdelerine, teleradiogepleşiklere möhüm orun degişlidigi bellenildi. Bu kanun 53 maddadan ybarat bolup, ol resmi taýdan çap edilen gününden, ýagny 2018-nji ýylyň 13-nji ýanwaryndan, hormatly Prezidentimiz tarapyndan, gol çekilenden soň güýje girdi. 2018-nji ýylyň 9-njy iýunynda geçirilen Türkmenistanyň Mejlisiniň altynjy çagyrylyşynyň ikinji maslahatynda hormatly Prezidentimiziň syýasatynyň ileri tutulýan ugurlaryna hem-de ýurdumyzyň kanunçylyk-hukuk binýadyny döwrebaplaşdyrmak boýunça toplumlaýyn maksatnama laýyklykda işlenilip taýýarlanylan täze kanunlaryň we kadalaşdyryjy hukuk namalaryň birnäçesi kabul edildi. Şol sanda «Türkmenistanyň ulag syýasatynyň esaslary hakynda», «Oba hojalygyny ösdürmegi döwlet tarapyndan düzgünleşdirmek hakynda» Türkmenistanyň Kanunlary hem-de Türkmenistanyň mejlisiniň 2018-nji ýyl üçin hem-de 2018 — 2022-nji ýyllar üçin kanun çykaryjylyk işiniň meýilnamalary kabul edildi. 2018-nji ýylyň 20-nji oktýabrynda Türkmenistanyň Mejlisiniň altynjy çagyrylyşynyň üçünji maslahatynda hormatly Prezidentimiziň parasatly içeri we daşary syýasatynyň ileri tutulýan ugurlaryna, Konstitusiýamyzyň täze redaksiýasyna we ýurdumyzyň kanunçylyk-hukuk binýadyny kämilleşdirmek boýunça toplumlaýyn maksatnama laýyklykda işlenip taýýarlanylan birnäçe kanunlar we kadalaşdyryjy hukuk namalary kabul edildi.

Durmuş syýasatyny amala aşyrmakda türkmenistanlylaryň döwrebap, ýokary amatly ýaşaýyş jaýlaryny edinmeklerine hemmetaraplaýyn goldaw bermäge aýratyn üns berilýär. Bu meseleler milli Liderimiziň üns merkezinde durýar. Häzirki wagtda ýaşaýyş jaý gurluşygy ýurdumyzda uly ösüşlere eýe boldy. Ýaşaýyş toplumlary gurlanda ähli zerur bolan durmuş-ykdysady düzüm — dükanlar, söwda nokatlary, çagalar we sport meýdançalary hem bilelikde bina edilýär. Halkymyzyň girdejisiniň artmagyny, hal-ýagdaýynyň ýokarlanmagyny, şeýle hem maliýe taýdan goldaw bermek üçin durmuşa geçirilýän çäreleri hasaba almak bilen, täze taryhy eýýamda ilatyň aglaba böleginiň paýtagtymyzda dikeldilýän ýokary amatlykly ýaşaýyş jaýlaryny edinmäge mümkinçilikleri bardyr. Ilatyň ýaşaýyş jaý bilen üpjünçiligini gowulandyrmak maksady bilen ilkibaşda 10 göterimini tölemek şerti bilen, 30 ýyl möhlete çenli ýylda bir göterimine uzakmöhletleýin karzlar berilýär. Ýeňillikli döwür 5 ýyla çenli saklanýar we bu döwürde karz boýunça esasy bergi tölenmän, karz üçin göterim tölenýär.

Milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedow tarapyndan yzygiderli durmuşa geçirilýän döwlet syýasatynyň esasy ugurlarynyň hatarynda türkmen obasyny toplumlaýyn döwrebaplaşdyrmak babatda bitirilen beýik işler mähriban halkymyzyň buýsanjyny goşalandyrdy. Şunuň bilen baglylykda ýurdumyzyň obasenagat toplumynyň ösüşiniň gönüden-göni oba adamlarynyň ýaşaýyş hem-de öndürijilikli zähmet çekmekleri üçin zerur bolan amatly şertleri döretmek bilen baglydygy aýratyn guwandyryjydyr.

Goý, ata Watanymyzy beýik ösüşleriň ýoly bilen öňe alyp barýan hormatly Arkadagymyzyň jany sag, ömri uzak bolsun!

Orazmyrat GURBANOW,

Berkararlyk etrabynyň prokuraturasynyň sülçüsi, 3-nji derejeli ýurist


https://www.turkmenmetbugat.gov.tm/tk/articles/25928

15.04.2021
Adyň alyslarda aýdym, Aşgabat

Türkmenistanyň Prezidenti
Gurbanguly Berdimuhamedow:


— Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe Aşgabady ösdürmek boýunça köp işler edildi. Özboluşly binalar, has oňaýly ýaşaýyş jaýlary, oklaw ýaly köçelerdir şaýollar, gözel seýilgähler, ajaýyp ýadygärlik toplumlary baş şäherimiziň görküne-görk goşýar. Ony Gündogaryň merjen şäherine öwürýär. Şeýle bolansoň, paýtagtymyzyň täsin binagärlik görnüşli desgalarynyň 11-si Ginnesiň rekordlar kitabyna girizildi.

6. Paýtagtymyzyň Halkara howa menzili «Iň uly haly göli» diýen ada eýe bolan binagärlik aýratynlygy üçin Ginnesiň Bütindünýä rekordlar kitabyna girizildi.

Redaksiýamyz ak mermerli paýtagtymyzyň Ginnesiň Bütindünýä rekordlar kitabyna girizilen binagärlik-çeperçilik we beýleki desgalaryna bagyşlanan makalalary çap etmegi dowam edýär. Şu makala bolsa 2016-njy ýylyň 17-nji sentýabrynda Türkmenistanyň Garaşsyzlygynyň 25 ýyllyk baýramynyň öňüsyrasynda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň hem-de köpsanly daşary ýurtly myhmanlaryň gatnaşmagynda bolup geçen taryhy waka bagyşlanýar.


Gürrüň Aşgabadyň täze Halkara howa menziliniň — ýurdumyzyň baş «howa derwezesiniň» açylyş dabarasy barada barýar. Bu waka milli Liderimiziň Türkmenistany Aziýa yklymynyň iri ulag-logistika merkezleriniň birine öwürmek baradaky başlangyjynyň durmuşa geçirilmeginiň ýolunda ýene bir möhüm ädim boldy. Elbetde, munuň özi ýurdumyzyň ägirt uly ykdysady kuwwatyndan netijeli peýdalanmak üçin täze mümkinçilikleri döretdi. Watanymyzyň kuwwaty hormatly Arkadagymyzyň öňdengörüjilikli syýasaty, baý tebigy serişdeleri, ýurdumyzyň sebitde geografik taýdan amatly ýerleşmegi bilen şertlendirilendir.

Indi bu gün, şol dabaradan bäş ýyl geçenden soň, biz Aşgabadyň Halkara howa menziliniň döwrebap ulag-üstaşyr düzüminiň kemala gelmeginiň möhüm ulgamyna öwrülendigini, Aziýanyň we Ýewropanyň ýurtlarynyň arasyndaky ykdysady we söwda hyzmatdaşlygyny hil taýdan täze derejä çykarmak üçin şertleri döredendigini, Ýewraziýa giňişliginde ulag gatnawlaryny ýygjamlaşdyrmak üçin ägirt uly mümkinçilikleri açandygyny ynamly aýdyp bileris.

Merkezi Aziýadaky iri toplum tehnologik üpjünçilik babatda dünýäde öňdäki orunlaryň birini eýeleýär. Onuň umumy meýdany 1200 gektara barabardyr we özüne 100-den gowrak desgany, şol sanda 48 esasy desgany birleşdirýär. Şolaryň hatarynda esasy we ikinji ýolagçylar terminaly, ýük terminaly, howa gämilerine tehniki taýdan hyzmat edýän angarlar toplumy, okuw we lukmançylyk merkezleri hem-de beýleki köpsanly desgalar bar.

Ýylda 14 million ýolagça hyzmat etmäge ukyply esasy terminalyň bäş gatly binasynyň umumy meýdany 190 müň inedördül metrden gowrakdyr. Ýolagçylaryň 3 milliondan gowragyny kabul etmek üçin niýetlenen ikinji terminal bilen birlikde döwrebap howa menzili ýylda jemi 17 million adama ýa-da sagatda 2 müňe golaý ýolagça hyzmat etmäge mümkinçilik berýär. Ýük terminaly arkaly 200 müň tonna ýük geçirilip bilner. Howa menzilinde ähli zerur düzüme eýe bolan uçuş-gonuş zolaklarynyň ikisi bar. Olaryň uzynlygy 3 müň 800 metre barabardyr. Howa hereketini dolandyryş gullugy iň häzirki zaman nawigasiýa enjamlary bilen üpjün edildi. Howa menzili islendik görnüşdäki uçarlary kabul edip bilýär we olara dünýä derejesinde hyzmatlary üpjün edýär.

Halkara howa menziliniň açylyş dabarasynda Ginnesiň Bütindünýä rekordlar kitabynyň resmi wekili Jek Brokbenk çykyş edip, döwlet Baştutanymyzy we ähli türkmenistanlylary eziz Watanymyzyň mukaddes Garaşsyzlygynyň 25 ýyllygy bilen tüýs ýürekden gutlady. Ol özüniň saparynyň maksady barada aýdyp, Kitap üçin maglumatlary ýygnamak bilen meşgullanýan «Guinness World Records» kompaniýasynyň dünýäde rekordlary, täsin we haýran galdyryjy ýagdaýlary hem-de wakalary bellige almak ulgamynda örän jogapkärli we abraýly guramadygyny belledi.

Paýtagtymyzyň Halkara howa menzili «Iň uly haly göli» diýen ada eýe bolan binagärlik aýratynlygy üçin Ginnesiň Bütindünýä rekordlar kitabyna girizilmäge teklip edildi. Bu teklip jikme-jik öwrenildi hem-de ähli zerur geňeşmelerden soň degişli çözgüt kabul edildi.

Jek Brokbenk esasy ýolagçy terminalyndaky iň uly haly gölüniň şekili (705 inedördül metr) arkaly Aşgabadyň Halkara howa menziliniň Ginnesiň Bütindünýä rekordlar kitabyna girizilýändigini aýdyp, türkmen tarapynyň wekiline bu ýagdaýy tassyklaýan güwänamany gowşurdy.

Şunuň bilen baglylykda, Türkmenistanda halynyň milli nyşanlaryň biri hökmünde ykrar edilendigini, döwlet gymmatlygy hökmünde garalýandygyny bellemek gerek. Galyberse-de, her ýylyň maý aýynyň soňky ýekşenbesinde ýurdumyzda Türkmen halysynyň baýramynyň bellenilýändigini nygtamalydyrys.

Soňra açylyş dabarasynda «International Property Awards»-yň prezidenti we «International Property & Travel» kompaniýasyny esaslandyryjy Stýuart Şild çykyş edip, türkmen Lideriniň başlangyjy boýunça gurlan hem-de täsin binagärlik keşbine eýe bolan Aşgabat Halkara howa menziliniň dünýädäki iň owadan howa menzilleriniň hataryna girjekdigine we gürrüňsiz, amatlylyk babatda hem-de ýolagçylara hyzmat etmegiň derejesi boýunça mynasyp orun eýelejekdigine ynam bildirdi.

S.Şild «International Property & Travel» gozgalmaýan emläk we syýahatlar baradaky halkara neşiriniň bu täsin desgany «Construction Excellence Award» sylagy bilen sylaglamak baradaky çözgüdini habar berdi. Şol kompaniýa bu iri hem-de çylşyrymly desganyň taslamasynyň düzülişiniň hem-de gurluşygynyň hiline, onuň binagärlik konsepsiýasyna ýokary baha berýär.

Soňra «Business Initiative Directions» (BID) kompaniýasynyň baş dolandyryjy direktory Frank Kalwino çykyş edip Aşgabadyň täze Halkara howa menziliniň «International Star Award for Quality» ýokary baýragyna mynasyp bolandygyny belledi. Myhman bütin dünýäde hiliň medeniýetini ilerletmek hem-de bu ulgamdaky hyzmatlary ykrar etmek bilen meşgullanýan halkara gurama wekilçilik etdi.

Şunlukda, ol Aşgabadyň Halkara howa menziliniň halkara hil baýragyna mynasyp bolan esasy aýratynlyklaryny häsiýetlendirdi. Munuň özi täze desganyň uçmak üçin ganatlaryny ýaýyp duran laçynyň görnüşindäki täsin şekili bilen baglanyşyklydyr. Bu görnüş eziz Watanymyzyň gazanýan üstünlikleriniň, abadançylygynyň we ägirt uly kuwwatynyň halkara bileleşigi tarapyndan ykrar edilýändigini alamatlandyrýar.

Gazetimiziň geljekki sanlarynda «Adyň alyslarda aýdym, Aşgabat» atly makalalar toplumynda Aşgabadyň baş Olimpiýa stadionyndaky ahalteke bedewiniň şekili barada gürrüň berler. Bu desga dünýäde ahalteke bedewiniň iň uly binagärlik şekili hökmünde Ginnesiň Bütindünýä rekordlar kitabynda mynasyp orun aldy.


Jumanazar GARAJAÝEW,

«Aşgabat» gazetiniň syýasy synçysy.

Türkmenistanyň Prezidenti
Gurbanguly Berdimuhamedow:

— Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe Aşgabady ösdürmek boýunça köp işler edildi. Özboluşly binalar, has oňaýly ýaşaýyş jaýlary, oklaw ýaly köçelerdir şaýollar, gözel seýilgähler, ajaýyp ýadygärlik toplumlary baş şäherimiziň görküne-görk goşýar. Ony Gündogaryň merjen şäherine öwürýär. Şeýle bolansoň, paýtagtymyzyň täsin binagärlik görnüşli desgalarynyň 11-si Ginnesiň rekordlar kitabyna girizildi.

6. Paýtagtymyzyň Halkara howa menzili «Iň uly haly göli» diýen ada eýe bolan binagärlik aýratynlygy üçin Ginnesiň Bütindünýä rekordlar kitabyna girizildi.

Redaksiýamyz ak mermerli paýtagtymyzyň Ginnesiň Bütindünýä rekordlar kitabyna girizilen binagärlik-çeperçilik we beýleki desgalaryna bagyşlanan makalalary çap etmegi dowam edýär. Şu makala bolsa 2016-njy ýylyň 17-nji sentýabrynda Türkmenistanyň Garaşsyzlygynyň 25 ýyllyk baýramynyň öňüsyrasynda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň hem-de köpsanly daşary ýurtly myhmanlaryň gatnaşmagynda bolup geçen taryhy waka bagyşlanýar.

Gürrüň Aşgabadyň täze Halkara howa menziliniň — ýurdumyzyň baş «howa derwezesiniň» açylyş dabarasy barada barýar. Bu waka milli Liderimiziň Türkmenistany Aziýa yklymynyň iri ulag-logistika merkezleriniň birine öwürmek baradaky başlangyjynyň durmuşa geçirilmeginiň ýolunda ýene bir möhüm ädim boldy. Elbetde, munuň özi ýurdumyzyň ägirt uly ykdysady kuwwatyndan netijeli peýdalanmak üçin täze mümkinçilikleri döretdi. Watanymyzyň kuwwaty hormatly Arkadagymyzyň öňdengörüjilikli syýasaty, baý tebigy serişdeleri, ýurdumyzyň sebitde geografik taýdan amatly ýerleşmegi bilen şertlendirilendir.

Indi bu gün, şol dabaradan bäş ýyl geçenden soň, biz Aşgabadyň Halkara howa menziliniň döwrebap ulag-üstaşyr düzüminiň kemala gelmeginiň möhüm ulgamyna öwrülendigini, Aziýanyň we Ýewropanyň ýurtlarynyň arasyndaky ykdysady we söwda hyzmatdaşlygyny hil taýdan täze derejä çykarmak üçin şertleri döredendigini, Ýewraziýa giňişliginde ulag gatnawlaryny ýygjamlaşdyrmak üçin ägirt uly mümkinçilikleri açandygyny ynamly aýdyp bileris.

Merkezi Aziýadaky iri toplum tehnologik üpjünçilik babatda dünýäde öňdäki orunlaryň birini eýeleýär. Onuň umumy meýdany 1200 gektara barabardyr we özüne 100-den gowrak desgany, şol sanda 48 esasy desgany birleşdirýär. Şolaryň hatarynda esasy we ikinji ýolagçylar terminaly, ýük terminaly, howa gämilerine tehniki taýdan hyzmat edýän angarlar toplumy, okuw we lukmançylyk merkezleri hem-de beýleki köpsanly desgalar bar.

Ýylda 14 million ýolagça hyzmat etmäge ukyply esasy terminalyň bäş gatly binasynyň umumy meýdany 190 müň inedördül metrden gowrakdyr. Ýolagçylaryň 3 milliondan gowragyny kabul etmek üçin niýetlenen ikinji terminal bilen birlikde döwrebap howa menzili ýylda jemi 17 million adama ýa-da sagatda 2 müňe golaý ýolagça hyzmat etmäge mümkinçilik berýär. Ýük terminaly arkaly 200 müň tonna ýük geçirilip bilner. Howa menzilinde ähli zerur düzüme eýe bolan uçuş-gonuş zolaklarynyň ikisi bar. Olaryň uzynlygy 3 müň 800 metre barabardyr. Howa hereketini dolandyryş gullugy iň häzirki zaman nawigasiýa enjamlary bilen üpjün edildi. Howa menzili islendik görnüşdäki uçarlary kabul edip bilýär we olara dünýä derejesinde hyzmatlary üpjün edýär.

Halkara howa menziliniň açylyş dabarasynda Ginnesiň Bütindünýä rekordlar kitabynyň resmi wekili Jek Brokbenk çykyş edip, döwlet Baştutanymyzy we ähli türkmenistanlylary eziz Watanymyzyň mukaddes Garaşsyzlygynyň 25 ýyllygy bilen tüýs ýürekden gutlady. Ol özüniň saparynyň maksady barada aýdyp, Kitap üçin maglumatlary ýygnamak bilen meşgullanýan «Guinness World Records» kompaniýasynyň dünýäde rekordlary, täsin we haýran galdyryjy ýagdaýlary hem-de wakalary bellige almak ulgamynda örän jogapkärli we abraýly guramadygyny belledi.

Paýtagtymyzyň Halkara howa menzili «Iň uly haly göli» diýen ada eýe bolan binagärlik aýratynlygy üçin Ginnesiň Bütindünýä rekordlar kitabyna girizilmäge teklip edildi. Bu teklip jikme-jik öwrenildi hem-de ähli zerur geňeşmelerden soň degişli çözgüt kabul edildi.

Jek Brokbenk esasy ýolagçy terminalyndaky iň uly haly gölüniň şekili (705 inedördül metr) arkaly Aşgabadyň Halkara howa menziliniň Ginnesiň Bütindünýä rekordlar kitabyna girizilýändigini aýdyp, türkmen tarapynyň wekiline bu ýagdaýy tassyklaýan güwänamany gowşurdy.

Şunuň bilen baglylykda, Türkmenistanda halynyň milli nyşanlaryň biri hökmünde ykrar edilendigini, döwlet gymmatlygy hökmünde garalýandygyny bellemek gerek. Galyberse-de, her ýylyň maý aýynyň soňky ýekşenbesinde ýurdumyzda Türkmen halysynyň baýramynyň bellenilýändigini nygtamalydyrys.

Soňra açylyş dabarasynda «International Property Awards»-yň prezidenti we «International Property & Travel» kompaniýasyny esaslandyryjy Stýuart Şild çykyş edip, türkmen Lideriniň başlangyjy boýunça gurlan hem-de täsin binagärlik keşbine eýe bolan Aşgabat Halkara howa menziliniň dünýädäki iň owadan howa menzilleriniň hataryna girjekdigine we gürrüňsiz, amatlylyk babatda hem-de ýolagçylara hyzmat etmegiň derejesi boýunça mynasyp orun eýelejekdigine ynam bildirdi.

S.Şild «International Property & Travel» gozgalmaýan emläk we syýahatlar baradaky halkara neşiriniň bu täsin desgany «Construction Excellence Award» sylagy bilen sylaglamak baradaky çözgüdini habar berdi. Şol kompaniýa bu iri hem-de çylşyrymly desganyň taslamasynyň düzülişiniň hem-de gurluşygynyň hiline, onuň binagärlik konsepsiýasyna ýokary baha berýär.

Soňra «Business Initiative Directions» (BID) kompaniýasynyň baş dolandyryjy direktory Frank Kalwino çykyş edip Aşgabadyň täze Halkara howa menziliniň «International Star Award for Quality» ýokary baýragyna mynasyp bolandygyny belledi. Myhman bütin dünýäde hiliň medeniýetini ilerletmek hem-de bu ulgamdaky hyzmatlary ykrar etmek bilen meşgullanýan halkara gurama wekilçilik etdi.

Şunlukda, ol Aşgabadyň Halkara howa menziliniň halkara hil baýragyna mynasyp bolan esasy aýratynlyklaryny häsiýetlendirdi. Munuň özi täze desganyň uçmak üçin ganatlaryny ýaýyp duran laçynyň görnüşindäki täsin şekili bilen baglanyşyklydyr. Bu görnüş eziz Watanymyzyň gazanýan üstünlikleriniň, abadançylygynyň we ägirt uly kuwwatynyň halkara bileleşigi tarapyndan ykrar edilýändigini alamatlandyrýar.

Gazetimiziň geljekki sanlarynda «Adyň alyslarda aýdym, Aşgabat» atly makalalar toplumynda Aşgabadyň baş Olimpiýa stadionyndaky ahalteke bedewiniň şekili barada gürrüň berler. Bu desga dünýäde ahalteke bedewiniň iň uly binagärlik şekili hökmünde Ginnesiň Bütindünýä rekordlar kitabynda mynasyp orun aldy.


Jumanazar GARAJAÝEW,

«Aşgabat» gazetiniň syýasy synçysy.


https://www.turkmenmetbugat.gov.tm/tk/articles/25924

15.04.2021
Oba hojalygy we telekeçilik: tutumy uly özgertmeler

Ykdysadyýetiň iň gadymy pudagy bolan oba hojalygynda telekeçiligiň orny hemişe kesgitleýji häsiýete eýe bolupdyr. Ýaşy 10 — 12 müň ýyl hasaplanýan oba hojalygy, dogrusy, telekeçiligiň döremegine getiren pudakdyr. Hawa, adama tebigatyň taýýar zatlaryny awlamak we meýdandan ýygnamak arkaly güzeran aýlamak çetin bolup ugran zamanyndan başlap, maldarçylyk we ekerançylyk pudaklarynyň döremegine zerurlyk ýüze çykýar. Öndüren azygynyň artykmajyny başga bir gerekli zat bilen çalyşmak arkaly başlanan söwda — telekeçiligiň iň ilki dörän ugry bolýar.

Taryhda juda uzaga çeken bu ýagdaý bazar gatnaşyklarynyň ösmegine hem zerurlyk, hem şert bolup çykyş edýär. Şeýdibem, bu ýagdaýyň hut telekeçiligiň pelsepesi bolup galandygy aýdylsa, ýalňyş bolmasa gerek. Çünki hatda ýekebara maşgala hem hususyýetçi hökmünde söwda gatnaşyklaryna barha işjeň girip, maşgalasynyň çäginde telekeçä öwrülýär gidiberýär. Diňe meýilnamaly ykdysadyýetiň taryhy jähetden az salym agalyk eden ýurtlarynda bu tebigylyk bozulýar. Indi bolsa şeýle ýurtlaryň hemmesinde diýen ýaly, bazar gatnaşyklarynyň artykmaçlygyna dogry düşünilip, telekeçilik taryhy ornuny dikeldip, häzir bu bähbitli filosofiýa doly güýjünde öz pragmatiki ýoly bilen tutuş dünýäni ösüşlerden-ösüşlere iterýän zeruryýetlige öwrüldi.

Dünýäniň iň öňdebaryjy usullaryny çelgi-ýörelge edinýän Garaşsyz hem Bitarap Türkmenistanda 30 ýyl içinde, ylaýta-da, Berkarar döwletiň bagtyýarlyk döwründe bu ugurda uludan-uly ösüşler gazanyldy. Hut şu döwürde dörän bu ulgam oba hojalygyna örňeşip barýar. Şunda telekeçileriň ilkinji, düýpli işleriniň biri döwrebap ýyladyşhanalary gurup ulanmagy boldy.

ÝYLADYŞHANALAR BOSSANY

Hormatly Prezidentimiziň 25-nji martda Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň agzasy — “Oguz ýol” hojalyk jemgyýeti tarapyndan Ahal welaýatynyň Kaka etrabynda gurlan döwrebap ýylady şhana toplumynyň açylyş dabarasyna gatnaşyp, sanly ulgam arkaly ýurdumyzyň ähli welaýatlarynda şular ýaly täze bina edilen ýyladyşhanalaryň işine ak pata bermegi bilen, bu ugurda bize ýene-de iňňän gowy hem ýakymly zatlar aýan boldy.

Hawa, ýyladyşhanalaryň esasy artykmaçlygy onda adama zerur witaminlere bol gök we miwe önümleriniň aýny çagy — gyşdyr alabaharda ýetişdirilýändigi bolsa gerek. Ýöne bu bary däl. Mälim bolşy ýaly, oba hojalyk önümçiligi suwarymly ýerleriň galaba bölegini tutýar. Diýmek, biri-birinden gymmatly, dogrusy, mukaddeslik derejesindäki baýlyklaryň has netijeli peýdalanylmagy ýyladyşhanalaryň ýene bir tapylgysyz artykmaçlygydyr. Hasyllylygy birküç däl-de, hakyt 10 esseläp ýokary bolýan bu desgalaryň 1 gektaryndaky hasyly açyk meýdandan aljak bolsaň, 10 gektar ýer gerek.

Onsoňam, tutuş Ýer ýüzünde bolup geçýän we barha depginleşýän urbanizasiýa hadysasy — ilatyň obalardan diňe bir uly şäherlere göçüp barmagy netijesinde bolman, gaýtam, gadymy obalaryň şäherleşmegi — şähere öwrülmegi ýaly ýagdaýlar bilen üsti ýetirilýär. Şeýdibem, ýurduň sebitleriniň ähli ýerlerinde ilatyň giň-endigan ýaýramagyna oňyn şert döreýär. Hawa, döwrebap ýyladyşhanalar, sebitlerde yzygiderli gurulýan we işe girizilýän gaýry möhüm önümçilik we medeni-durmuş desgalar bilen bir hatarda, oba ilatynyň hünär derejesiniň şäherlerdäki ýaly kämilleşip, daýhanlaryň aň-düşünjeleriniň ýokarlanmagyna getirýär. Ilat, ylaýta-da, ýaş ösdürimler hut şular ýaly şertlerde işlemäge höwesli.

Ýene bir möhüm zat, ýyladyşhanalaryň telekeçileriň serişdeleriniň hasabyna gurulmagy we ulanylmagy önümçilikde hususyýetçiligiň paýyny artdyrmak wezipesine laýyk gelýär. Munuň özi ösen bazar ykdysadyýetiniň esasy şerti ahyryn! Şu ýerde biziň «gyşy ýazy küýsetmeýär» diýilýän howa şertlerimizde ýyladyşhanalarda önüm ýetişdirmegiň daşarky bazarlarda barha ýitileşýän bäsdeşlikde rüstem geljek şertleriniň bardygyny belläp geçen ýagşy: bu desgalardaky esasy çykdajylaryň biri — energiýanyň ýurduň özünde öndürilýändigi üçin bahasynyň bizde has pesdigi, ylaýta-da, onuň has az sarp bolýandygydyr. Netije eýýäm belli: geçen ýylyň eksporty öňňilkiden 70 göterim köp. Internet maglumatlarynda getirilişi ýaly, ýyladyşhanalaryň pomidor önümçiligi bu ugurda iň düşewüntlisi. Bu ýagdaý biziň telekeçilerimiziň işinde hem öz beýanyny tapýar. Diňe “Ýigit” hojalyk jemgyýetinde pomidoryň 15 görnüşi ýetişdirilip, meýdany 34 gektardan gowrak ýyladyşhanada 450 adama iş orny bar. Bu ýerde ýene bir gowulyk görünýär: oba ýerlerindäki möwsümleýin işe derek indi ýylboýy eklenç-gazanç getirýän, özem hemmä, şol sanda ýaşlara gyzykly hem medeniýeti ýokary önümçilik barha giň gerimde ösdürilýär.

Şeýlelikde, ýurdumyzda jemi meýdany eýýäm 400 gektardan aňry geçen, bu gözel, täze lälezarlygy biz ähli ýana gowulygyň buşlukçysy diýip, kalbymyzda bireýýäm ykraryny tapan ýaýrawynyň has giň boljagyna öňünden begenýäris.

ÝER GURPLY — MAL GURAT

Telekeçileriň maldarçylyk bilen ymykly meşgullanyp, indi hatda garaşylanyndan-da has oňat netijeleri gazanýanlary hem az däl. Munuň bir mysalyny hormatly Prezidentimiziň «Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň önümçilik we durmuş maksatly döwrebap binalaryny we desgalaryny gurmak hem-de bolanlarynyň durkuny täzelemek hakynda» Karary esasynda gurlan we 2014-nji ýylyň 25-nji iýunynda milli Liderimiziň hut özüniň gatnaşmagynda uly dabara bilen açylan «Sahabatly» hojalyk jemgyýetiniň maldarçylyk toplumynda hem görmek bolýar.

Garaşsyzlyk ýyllaryndan ozal, «Bu ýerlerden ibaly ekin-hasyl almarsyň» diýlip, birgiden giň, tekiz düzdügine garamazdan, ugry kän bir indelmedik şorsawlygyň gerşinde dörän we töweregi gurşan häzirki nurana görnüş uly ýoly syryp barýarkaňam mese-mälim welin, Garagum derýasynyň 818-nji kilometrligindäki köprüden gaýrak sowlaýsaň-a, ynsan eli bilen döredilen lälezarlyklar ýaýlasy «Be-e, hakyt şypahanalyga, dynç alşa jaý ýerler eken» diýdirýär. Garadaşaýak we Babarap obalarynyň ara-gaýrasynda, emeli derýanyň diňe sag kenaryny däl, alys-aňrylaryny gurşan gök zolagyň bu gündogar çeti bolsa seni ýolugruna we baran edaraň alnyndaky çynardyr şatuduň, sosnadyr tuýanyň goýy-goýry saýasy bilen garşylaýar. Şeýdibem, ykdysadyýet, ekologiýa we estetika ýaly, göräýmäge biri-birine az dahylly düşünjeler birleşýär, sazlaşýar gidiberýär.

Şunda biziň gözümiz öwrenişen daragtymyz — şatuduň has boldumly, aýratyn başyna gören ýaly ösmegi ýakyn geçmiş bilen deňeşdirmeleri sere getirdi. Ýüpek gurçugyny tutýarkak, olaryň obalarda gytlygyndan ýaňa, Aşgabat, Arçabil ýaly ýerlerden hem tut gözlänimiz sebäplidir-dä, muňa şol mahallardan başlap, üşük-üntüşik eden zadymyz — tut ýapraklarynyň aýaňy ýapýanlaryna-da seýrek duşan kişi hökmünde, hakyt ýüzüňi doly örtjek, ýaprakly tutlar, ine, şu ýerde ýaşuly çagymyz birinji gezek duşdy. Bägüllerdir güller bilen örtülen bu gunduz binalar we gelşikli howly mallar üçin gurlan diýseň, ozalky döwri görenleriň ynanmasy kyn bolar. Ýöne bu dus-dury we goýry ýaşyllyga çümüberen ymaratlar — «Sahabatly» hojalyk jemgyýetiniň maldarçylyk toplumy. Gurlanyna bary-ýogy 6 ýyl bolan bu häzirki zaman binalary, ylla, ozaldan oturan ýaly: jaýlaryň durky ýaşyl gurşawa, gurşaw — binalara ýaraşyp dur.

...Mülk ýeriniň özi 650 gektarlyk bu hojalyk jemgyýetiniň 370 gektary ekin dolanyşygynda. Munuň üstesine-de, geçen möwsümde Anzarowyň adyna alnan kärende ýeriň 500 gektarynda pagta ekilse, 750 gektarlyk ýerde bugdaý ekilipdir. Işiň möçberi we köpugurlylygy depginliligi hem gerimliligi talap edýär. Dogrusy, şunça meýdandaky işleri ozallar bir kärendeçi däl-de, tutuş edara boýun alýardy. Onsoňam, süýt ýaly ynjyk zatdan önümleriň 19 görnüşini täzeligi bilen ilata ýetirmek hem hele-müçük iş däl. Aslynda, maldaryň işi belli bir möwsüm ýa-da günüň belli bir wagty bilen çäklenmeýär. Mala gije-gündizläp we arly ýyllap ideg zerur. Onsoňam, süýt berýän mallary her 5-6 ýyldan çalşyp durmaly. Şunda has önümli tohumy ýitirmän saklamagyň alada-tagallasy hemişelik iş. Galyberse-de, mallaryň süýdi iň köp berýän mahaly hem biziň çakymyzdan has az ekeni: gölelän we owlaklan badyna, has laýygy, ilkinji 100 gün. Diýmek, garran maly saklamak amatly däl. Ýaşlaryny-da ýylboýy sagyp ýörmek ýa-da süýdüň hili haýsy döwür has gowy — geljekde göz öňünde tutuljak, diýmek, ylmy-amaly jähetden öwreneniňe degýän mesele.

Hawa, bu ýerde indi töwerege-de ýaýraberen, derwaýyslygy barha artýan tejribe toplanyldy: maldarçylyk daýhançylyk bilen utgaşykly alnyp barylýar. Bu, aslynda, tebigy bolaýmaly ýagdaý, onsoň netije hem oňat: geçen möwsümde ýyglan 3 müň tonna barabar ak bugdaýyň hasyllylygy 40 sentnere ýakyn. Iýmlik ekilen, süledir bugdaý tohumlaryny çakyşdyrylyp alnan gara bugdaýyň hasyllylygy bolsa 60 — 70 sentner. Dänelik we siloslyk mekgejöweni hem-de soýadyr ýorunjany ekmek öň ýola düşen iş. Ot-iýmlik ekinleriň artykmajyny ýerlemek hem mesele däl: ýurduň dürli sebitlerinden üstüňe gelip alyp durlar.

BAHAR REPORTAŽY

Gökdepeden günbatara çykybereniňde, ulagyň ýaňy bir doly bat alyp başlan mahaly, ýoluň gaýrasynda agyl-bassyrmadaky düýeler seniň ünsüňi çeker. Uly ýoluň ýakasynda ýaşyl baga bürenip oturan «Gala» kafesinde düşläp geçýänlere hödürlenýän çal, ine, şol düýeleriňki eken. Muny düýe agylynyň öňündäki ak jaýdan çykan çalçy gelin bilen bolan gürrüňdeşlikden bilip galdym. Aýsona Akmyradowa indi iki ýyl bäri şu ýerde, ýerli adamlaryň aýdyşy ýaly, çal tutýandygyny aýtdy. Ýolagçylaryň, ylaýta-da, uzak ýola barýan uly awtoulaglaryň sürüjileriniň düşelgesine öwrülen bu kafe — hut telekeçileriň hyzmat täzeligi. Bu ýolugra gabat gelen täzelik bolsa, maňa Bäherdende has gowy maglumatlar garaşýan eken. Etrap häkimliginiň oba hojalygynda özgertmeleriň we döwrebap usullaryň ornaşdyrylmagy bölüminiň müdiri Ýusup Myradow bilen gysga söhbedimizde köp zatlary bilip galdym. Bölümiň täze adyndan başlap, telekeçileriň şeýle möhüm işlere ymykly girişmegini üpjün edýän strategik ugurlar — gallaçylykda we pagtaçylykda uzak möhletleýin berilýän kärende ýerlerinde ur-tut işe başlan we uly tamalar edilýän işewürleriň juda kändigini, olaryň birnäçesiniň bolsa eýýäm adynyň gazetde tutulmagyny zerur hasaplan Ýusup säginmezden, şeýle sanawy kagyza geçirdi. Daşgeldi Çakanow, Altymyrat Gowşakow we Ýaran Satlykow dagy sanawyň başynda getirilenler. Şeýle telekeçileriň ýurdumyzyň islendik etrabynda az däldiginden çen tutup, tutuş oba hojalygynda, ylaýta-da, bu ugurlarda ösen bazar gatnaşyklarynyň doly we dogry girizilmegi bilen, ýakyn wagtlarda uly sepgitlere ýetiljekdigini duýsa bolýar. Şeýlelikde, oba hojalygyndaky diwersifikasiýa hem ýekebara kärendeçilere, hem daýhan hojalyklarydyr birleşiklerine, şol sanda döwlete deň bähbitli ýoly-täri tapar. Çünki telekeçiler öz zandy-tebigatyna görä, işine ussat daýhandyr maldarlary tapyp, işiň iň arzan, bähbitli we tiz-dessin bolýan täzeden-täze usullaryny bu pudakda hem giňden ornaşdyrarlar.

Hakberdi AMANMYRADOW.«Türkmenistan».


https://www.turkmenmetbugat.gov.tm/tk/newspapers/2/articles/25824

14.04.2021
Ösüş depgini ýokarlanýar
14.04.2021
Bank ulgamynyň täze döwrebap binalary

Düýn hormatly Prezidentimiz «Türkmenbaşy» döwlet täjirçilik bankynyň hem-de «Senagat» paýdarlar täjirçilik bankynyň açylyş dabaralaryna gatnaşdy

Apreliň hoştap howaly säherinde paýtagtymyzyň günorta böleginden uzap gidýän Çandybil şaýolunyň ugry köp adamly boldy. Bu ýerde gurlan «Türkmenbaşy» döwlet täjirçilik we «Senagat» paýdarlar täjirçilik banklarynyň täze binalarynyň açylyş dabarasyna ýurdumyzyň ýolbaşçy düzümi, köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň wekilleri gatnaşdylar. Milli Liderimiziň toý bagyny kesmegi bilen, medeniýet we sungat ussatlarynyň çykyşlary dabaranyň şowhunyny al-asmana göterdi.


BEÝIK BINALAR GÖRNER

Dabaranyň geçýän ýerinde guralan telärler gadymy gaznahanalardyr zikgehanalary ýatladyp, Beýik Ýüpek ýolunyň geçmişi ýaly alyslara uzap gidýän täjirçiligiň hem-de gaznaçylaryň taryhy pursatlaryny hakydaňa salýar. Rawy täjiriň gürrüň berip başlamagy bilen, hakykatdan hem, uzak geçmişe gaýybana syýahata ugraýarsyň. Sungat ussatlary — zehinli artistler, Nusaý gözelleridir tansçy ýigitler bu pursatlary tüýs jüpüne düşürip janlandyrypdyrlar.

Geçmiş sazynyň häzirki zamanyň belent owazlary bilen sazlaşmagy netijesinde, hormatly Prezidentimiziň bank ulgamyny kämilleşdirmek babatda alyp barýan beýik işlerini çeper suratlandyrýan görnüşler dabara aýratyn many çaýýar. Sebäbi 2018-nji ýylyň martynda badalga berlip, gurluşygy «Bouygues Batiment International» fransuz kompaniýasyna ynanylan bu iri desgalar döwlet Baştutanymyzyň milli ykdysadyýetimizi durnukly ösdürmekde, hususan-da, bank ulgamynyň işini kämilleşdirmekde alyp barýan nusgalyk işleriniň nobatdaky subutnamasy boldy.

Gurluşyklaryň ýokary hil derejesiniň üpjün edilendigini hem-de desgalaryň bellenen möhletde ulanylmaga tabşyrylandygyny bellemelidiris. Desgalarda milli binagärlik nusgalaryna, ýörelgelerine aýratyn üns berlip, yşyklandyryş işleri we zerurlyklar bildirilýän talaplara laýyk ýerine ýetirilipdir.

Paýtagtymyzyň ajaýyp binagärlik keşbine özboluşly görk goşan desgalary synlap durşuňa, Magtymguly Pyragynyň: «Seýl edeliň bu jahana, // Jahanda näler görüner. // Isgender, Jemşit saldyran // Beýik binalar görüner» diýen setirlerini gaýtalaýarsyň.

ÝURDUMYZDA ILKINJILERIŇ BIRI

Taryhy maglumatlara ser salsaň, «Türkmenbaşy» döwlet täjirçilik banky ýurdumyzda döredilen ilkinji banklaryň biri bolup, ol bir asyra golaý wagt bäri müşderilere ýokary hilli bank hyzmatlaryny hödürläp gelýär. Dürli ýyllarda dürlüçe atlandyrylan bank tarapyndan bank hasabyny açmazdan, milli pulda «Ýyldyrym», daşary ýurt walýutasynda «Western Union» pul geçirimlerini amala aşyryp bolýar.

«Senagat» paýdarlar täjirçilik banky hem ýurdumyzda ilkinji täjirçilik banklaryň biri hasaplanýar. Hususy ulgama ýakyndan goldaw bermegi, önümçilikleri giňeltmegi baş wezipe edip goýan bank häzirki wagtda müşderileriň (fiziki we ýuridiki taraplaryň) hasaplaryny açýar, alyp barýar, goýumlaryň we karz hyzmatlarynyň dürli görnüşlerini hödürleýär.

Sanly ulgama geçmek ykdysadyýetimiziň milli nusgasyny ösdürmegiň möhüm tapgyrydyr. Şundan ugur alyp, ençeme şahamçalary we bank gulluklaryny özüne birikdirýän bu banklaryň täze desgalarynda ýerine ýetirilýän amallar, hödürlenýän hyzmatlar bilen baglanyşykly ähli amatlyklar göz öňünde tutulypdyr. Hasaplaşyk amallary nokatlarynda, girdeji we çykdajy kassalarynda gysga wagtyň içinde ýerli hem-de halkara bank amallaryny ýokary derejede ýerine ýetirmek mümkin.

KÄMIL AMALLAR WE HYZMATLAR

Ýerine ýetirilýän amalyň kämilligi onuň hili hem-de tizligi bilen kesgitlenýär. Bu babatda pul-karz, maýa goýum, bank kepilligi syýasatyny durmuşa üstünlikli ornaşdyryp gelýän «Türkmenbaşy» döwlet täjirçilik we «Senagat» paýdarlar täjirçilik banklary müşderileriň ösen isleglerini kanagatlandyryp gelýär. Ýokarda hem belleýşimiz ýaly, bu banklar tarapyndan hödürlenýän karz, kepillik, goýum, sanly bank hyzmatlary muny aýdyňlygy bilen tassyklaýar.

«Türkmenbaşy» döwlet täjirçilik bankynyň ýokary derejeli innowasion tehnologiýalar bilen enjamlaşdyrylan täze edara binasynda internet ulgamy arkaly bank hasaplaryny görmek, elektron töleg tabşyryklaryny taýýarlamak, smart töleg terminallary arkaly galtaşyksyz usulda bank töleglerini ýerine ýetirmek, «Onlaýn kabulhana» ýaly döwrebap mümkinçilikler döredilipdir.

«Senagat» paýdarlar täjirçilik bankynyň täze binasynda hem häzirki zaman bankomatlarynyň birnäçesi ornaşdyrylyp, olar arkaly nagt pul serişdelerini kabul edip, nagt däl görnüşli amallary ýerine ýetirip bolýar. Bu ýerde müşderileriň gymmatlyklaryny aýawly saklamak maksady bilen, ýörite depozitariýa gutujyklary ornaşdyrylypdyr. Bank tarapyndan «Elektron söwda» hyzmatynyň hödürlenýändigini bellemek hem ýerliklidir.

Görnüşi ýaly, bank ulgamynyň täze döwrebap binalary, ilkinji nobatda, milli ykdysadyýetimizi okgunly ösdürmäge, raýatlarymyzyň sosial-durmuş goraglylygyny üpjün etmäge, şeýle hem sanly bank amallaryny we hyzmatlaryny has-da kämilleşdirmäge gönükdirilendir.

Kakajan ÇARYÝAROW,

Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersitetiniň žurnalistika hünäriniň 5-nji ýyl talyby, «Nesil».


https://www.turkmenmetbugat.gov.tm/tk/articles/25750

13.04.2021