2020-nji ýyl «Türkmenistan - Bitaraplygyň mekany»
USD
3.5
GBP
4.6722
EUR
4.1661
RUB
4.7296
UZS
0.3412
TRY
0.4773
JPY
3.3226
CNY
0.5099
USD
3.5
GBP
4.6722
EUR
4.1661
RUB
4.7296
UZS
0.3412
TRY
0.4773
JPY
3.3226
CNY
0.5099
USD
3.5
GBP
4.6722
EUR
4.1661
RUB
4.7296
UZS
0.3412
TRY
0.4773
JPY
3.3226
CNY
0.5099
USD
3.5
GBP
4.6722
EUR
4.1661
RUB
4.7296
UZS
0.3412
TRY
0.4773
JPY
3.3226
CNY
0.5099
USD
3.5
GBP
4.6722
EUR
4.1661
RUB
4.7296
UZS
0.3412
TRY
0.4773
JPY
3.3226
CNY
0.5099
Habarlar
Elektron senagatyň aýdyň geljegi

Hormatly Prezidentimiziň öňe sürýän oýlanyşykly ykdysady syýasaty, badalga berýän düýpli özgertmeleri Türkmenistan döwletimiziň dünýäniň ösen döwletleriniň hataryna goşulmagyna şert döredýär. Telekeçiligiň ösdürilmegi bilen, ýurdumyzda harytlaryň, önümleriň bolçulygynyň döredilmegine, täze iş orunlarynyň emele gelmegine giň ýol açyldy. Mähriban Arkadagymyzyň tabşyryklaryndan ugur alyp, telekeçilerimiz bäsdeşlige ukyply önümleri we harytlary öndürmekde oňat netijeleri gazanýarlar. Daşary ýurtlardan getirilýän önümleriň ornuny tutýan önümlerdir harytlaryň öndürilmeginde hususyýetçileriň gazanýan üstünlikleri guwandyryjydyr.

Elektron senagatyny ösdürmek hem-de import harytlarynyň ornuny tutýan önümleri öndürmek maksady bilen, ýurdumyzyň Senagat we gurluşyk önümçiligi ministrliginde guwandyryjy işler alnyp barylýar. Döwlet Baştutanymyzyň beren tabşyrygyna laýyklykda, bu ministrlik ýurdumyzyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň agzalary bilen bilelikde dürli döwrebap enjamlaryň önümçiligini ýola goýmak boýunça anyk çäreleri görýär. Mähriban Arkadagymyza ýurdumyzda çykarmaga taýýarlanylýan elektron önümleriniň nusgalarynyň görkezilmegi munuň aýdyň beýany boldy. Bu ýerde 65 dýuýmly täze smart telewizorlar, iki simkartly öýjükli telefonlar, smartfonlar (smart telefonlar), döwrebap monobloklaryň dürli görnüşleri we kondisionerler, internet ulgamyny paýlaýjylar — routerler, şeýle hem agyz suwuny sowatmak we gyzdyrmak üçin niýetlenen kulerler görkezildi. Şolaryň önümçiligini giňden ýola goýmak boýunça işleri bilelikdäki «Aýdyň gijeler» hojalyk jemgyýeti alyp barýar. Bu jemgyýet Türkmenistanyň Senagat we gurluşyk önümçiligi ministrliginiň paýly gatnaşmagynda döredildi.

Hojalyk jemgyýeti eýýäm dürli görnüşli LED lampalaryň, okuwçylar üçin öwrediji kompýuterleriň we netbuklaryň, ölçegleri 32, 42 we 55 dýuýmly täze smart telewizorlaryň önümçiligini, ýakynda bolsa 65 dýuýmly telewizorlaryň önümçiligini ýola goýdy. Ýurdumyzda öndürilen dürli görnüşli, ýokary hilli önümler ýurdumyzyň innowasiýalar hem-de ylmy-tehniki ösüşiň ýoly bilen öňe tarap okgunly barýandygynyň aýdyň beýanydyr. Gahryman Arkadagymyzyň pähim-paýhasy bilen, öz elektron senagatymyz kemala gelýär, uly isleg bildirilýän elektron we elektrotehniki önümleriň çykarylyşy ýola goýulýar. Şunuň bilen baglylykda, öňdebaryjy dünýä tejribesini öwrenmek, ylmy esasda pudaklaýyn önümçiligi ösdürmek, bilelikdäki kärhanalary döretmek meselelerine uly ähmiýet berilýär. Bu köpugurly işde ýurdumyzyň telekeçilerine ähmiýetli orun degişlidir.

Ýurdumyzy senagat taýdan ösdürmekde döwletli işleri alyp barýan hormatly Prezidentimiziň jany sag, ömri uzak bolsun!

Esmira AGAMÄMEDOWA,

Türkmen döwlet binagärlik-gurluşyk institutynyň mugallymy.


https://www.turkmenmetbugat.gov.tm/tk/articles/9356

08.10.2020
Innowasiýalar - durnukly ösüşiň binýady

Hor­mat­ly Pre­zi­den­ti­miz Mi­nistr­ler Ka­bi­ne­ti­niň şu ýy­lyň ýe­di aýy­nyň jem­le­ri­ne ba­gyş­la­nyp 14-nji aw­gust­da ge­çi­ri­len mej­li­sin­de Geo­mag­lu­mat­lar mer­ke­zi­niň dö­re­dil­me­gi­niň ze­rur­dy­gy­na ün­si çek­di. Bu mer­kez gi­ňiş­lik­ler hem-de onuň bi­len bag­la­ny­şyk­ly şä­her dü­zü­mi­niň äh­li des­ga­la­ry ba­ra­da­ky mag­lu­mat­la­ry top­la­ma­ga, sak­la­ma­ga, sel­jer­mä­ge we 3D nus­ga­sy­ny ul­gam­laş­dyr­ma­ga gö­nü­den-gö­ni ýar­dam be­rer. Şeý­le hem in­no­wa­si­ýa teh­no­lo­gi­ýa­la­ry ar­ka­ly türk­men paý­tag­ty­ny gel­jek­de hem ös­dür­mek we aba­dan­laş­dyr­mak üçin onuň dü­züm­le­ri ba­ra­da gi­ňiş­le­ýin dü­şün­je ber­ýän mag­lu­mat­lar ke­ma­la ge­ti­ri­ler. Ho­ja­lyk, önüm­çi­lik, do­lan­dy­ryş iş­le­ri­niň san­ly­laş­dy­ryl­ma­gy gel­jek­de «akyl­ly» şä­her­le­ri dö­ret­mä­ge müm­kin­çi­lik be­rer, olar­da ila­tyň ze­rur­lyk­la­ry has do­ly we des­sin ka­na­gat­lan­dy­ry­lar. Hor­mat­ly Pre­zi­den­ti­mi­ziň baş­lan­gy­jy bo­ýun­ça gö­rül­ýän ne­ti­je­li çä­re­ler mil­li yk­dy­sa­dy­ýe­ti­mi­ziň ok­gun­ly ös­me­gi­ne, döw­le­tiň we jem­gy­ýe­tiň dur­mu­şy­nyň äh­li ul­gam­la­ry­na in­no­wa­si­on teh­no­lo­gi­ýa­la­ry iş­jeň or­naş­dyr­mak ug­ry bi­len ynam­ly öňe bar­ýan Türk­me­nis­ta­nyň hem­me­ta­rap­la­ýyn dur­nuk­ly ösü­şi­ne ýar­dam eder.

Hor­mat­ly Pre­zi­den­ti­mi­ziň bel­leý­şi ýa­ly, hä­zir­ki wagt­da ýur­du­myz­da in­no­wa­si­ýa hä­si­ýet­li yk­dy­sa­dy­ýe­tiň ke­ma­la gel­me­gi­ne, se­na­gat top­lu­my­nyň ýo­ka­ry teh­no­lo­gi­ýa­ly önüm­çi­li­ge ge­çi­ril­me­gi­ne, yl­myň we hal­ka­ra hyz­mat­daş­ly­gyň bu ugur­lar­da ös­dü­ril­me­gi­ne uly üns be­ril­ýär. Çün­ki hä­zir­ki dö­wür­de in­no­wa­si­ýa jem­gy­ýet­çi­lik işi­niň äh­li ul­gam­la­ry­nyň iş­jeň dü­züm bö­le­gi bo­lup çy­kyş ed­ýär. Hä­zir­ki za­man dün­ýä ho­ja­ly­gy­ny in­no­wa­si­ýa­lar­syz göz öňü­ne ge­tir­mek kyn­dyr. In­no­wa­si­ýa­lar yk­dy­sa­dy we dur­muş taý­dan ösü­şiň esa­sy he­re­ket­len­di­ri­ji güý­ji bo­lup, ol dün­ýä jem­gy­ýet­çi­li­gi­ni ösü­şiň tä­ze, has ýo­ka­ry bas­gan­ça­gy­na ge­tir­di.

In­no­wa­si­ýa­lar di­ňe bir yk­dy­sa­dy däl, eý­sem, dur­muş we­zi­pe­le­ri­ni hem ýe­ri­ne ýe­tir­ýär­ler. Uzak­möh­let­le­ýin gel­jek­de yk­dy­sa­dy­ýe­tiň we me­de­ni­ýe­tiň güýç­li dep­gin­ler bi­len ösü­şi in­no­wa­si­ýa­syz müm­kin däl­dir.

Ýur­duň yk­dy­sa­dy­ýe­ti­niň dur­nuk­ly ösü­şi­ni üp­jün et­mek­de esa­sy orun önüm­çi­li­giň teh­ni­ki we teh­no­lo­gik bin­ýa­dy­ny yzy­gi­der­li tä­ze­le­me­gi, bäs­deş­li­ge ukyp­ly tä­ze önüm­le­ri dö­ret­me­gi we ön­dür­me­gi, dün­ýä­niň ha­ryt­lar we hyz­mat­lar ba­zar­la­ry­na ne­ti­je­li gir­me­gi üp­jün ed­ýän in­no­wa­si­ýa­la­ra, in­no­wa­si­ýa iş­le­ri­ne de­giş­li­dir. Bu jem­gy­ýet­çi­lik dur­mu­şy­nyň äh­li gur­şa­wy­ny, oza­ly bi­len, yk­dy­sa­dy­ýe­ti öz­gert­me­gi ta­lap ed­ýär. Mag­lu­mat teh­no­lo­gi­ýa­la­ry, komp­ýu­ter­leş­di­ri­len ul­gam­lar we ýo­ka­ry önüm­çi­lik teh­no­lo­gi­ýa­la­ry in­no­wa­si­ýa yk­dy­sa­dy­ýe­ti­niň esa­sy ul­ga­my bo­lup dur­ýar. Olar özü­niň ösü­şin­de aň işi­ni düýp­li teh­no­lo­gi­ýa­laş­dyr­ýar.

Mil­li yk­dy­sa­dy­ýe­ti­mi­ziň ba­zar gat­na­şyk­la­ry ýö­rel­ge­le­ri­ne esas­lan­ýan döw­ri in­no­wa­si­ýa­la­ry or­naş­dyr­mak we ola­ry uzak gel­jek­de hem ýö­rel­ge edin­mek hor­mat­ly Pre­zi­den­ti­mi­ziň alyp bar­ýan yk­dy­sa­dy öz­gert­me­le­ri­niň esa­sy bo­lup dur­ýar. Döw­le­tiň in­no­wa­si­ýa sy­ýa­sa­ty düýp­li yl­my-ama­ly sel­jer­me­le­ri, yl­my-bar­lag we tej­ri­be-konst­ruk­tor­lyk iş­le­ri­ni ýa-da beý­le­ki yl­my-teh­ni­ki iş­le­ri ama­la aşyr­mak bi­len, tä­ze ýa-da düýp­li kä­mil­leş­di­ri­len önü­mi we teh­no­lo­gi­ýa­ny dö­ret­mek hem-de yk­dy­sa­dy do­la­ny­şyk­da dur­mu­şa ge­çir­mek iş­le­ri­ni hö­wes­len­dir­mek­den, mil­li yk­dy­sa­dy­ýe­tiň in­no­wa­si­on ösüş ýo­lu­na düş­me­gi­ni üp­jün et­mek­den yba­rat­dyr.

Hor­mat­ly Pre­zi­den­ti­mi­ziň baş­tu­tan­ly­gyn­da Ga­raş­syz, he­mi­şe­lik Bi­ta­rap Türk­me­nis­tan­da in­no­wa­si­on ösü­şe döw­let ta­ra­pyn­dan be­ril­ýän gol­da­wyň esa­sy ugur­la­ry in­no­wa­si­ýa işi­niň ka­nun­çy­lyk bin­ýa­dy­ny kä­mil­leş­dir­mek­den, in­no­wa­si­ýa ul­ga­my­nyň mad­dy-en­jam­la­ýyn bin­ýa­dy­ny ber­kit­mek üçin öň­de­ba­ry­jy en­jam­la­ry sa­tyn al­mak işi­ni gol­da­mak­dan we hö­wes­len­dir­mek­den yba­rat­dyr. Şeý­le hem ýur­du­myz­da döw­let ta­ra­pyn­dan in­no­wa­si­ýa işi­ni ös­dür­mek üçin ýe­ňil­lik­ler dö­re­dil­ýär, in­no­wa­si­on iş ul­ga­myn­da te­le­ke­çi­ler bi­len hyz­mat­daş­lyk hö­wes­len­di­ril­ýär, býu­je­tiň se­riş­de­le­ri­niň ha­sa­by­na in­no­wa­si­ýa işi­ni ama­la aşyr­mak üçin sa­tyn al­nan em­lä­gi, aň-bi­lim eýe­çi­li­gi­niň se­riş­de­le­ri­ni peý­da­lan­ma­ga hu­kuk be­ril­ýär, da­şa­ry ýurt­lar­dan ýo­ka­ry de­re­je­li hü­när­men­le­riň ça­gy­ryl­ma­gy­na, şeý­le hem yl­my iş­gär­le­riň da­şa­ry ýurt­lar­da oka­mak­la­ry­na we tej­ri­be alyş­mak­la­ry­na ýar­dam be­ril­ýär.

2014-nji ýy­lyň 16-njy aw­gus­tyn­da «In­no­wa­si­ýa işi ha­kyn­da» Türk­me­nis­ta­nyň Ka­nu­ny ka­bul edil­di. Türk­me­nis­tan­da in­no­wa­si­ýa işi­niň hu­kuk, yk­dy­sa­dy we gu­ra­ma­çy­lyk esas­la­ry­ny kes­git­le­ýän bu Ka­nun­da döw­let in­no­wa­si­ýa sy­ýa­sa­ty­nyň mak­sa­dy we we­zi­pe­le­ri gör­ke­zi­len. Döw­let in­no­wa­si­ýa sy­ýa­sa­ty­nyň mak­sa­dy Türk­me­nis­ta­nyň dur­nuk­ly dur­muş-yk­dy­sa­dy ösü­şi­ni, ýur­duň ila­ty­nyň ýa­şa­ýyş de­re­je­si­ni we hi­li­ni ýo­kar­lan­dyr­ma­gy, döw­le­tiň yl­my-teh­ni­ki kuw­wa­ty­nyň ösü­şi­ni we ula­ny­ly­şy­ny, hä­zir­ki za­man eko­lo­gi­ýa taý­dan aras­sa, howp­suz, ener­gi­ýa we se­riş­de tyg­şyt­laý­jy teh­no­lo­gi­ýa­la­ry, önüm­çi­lik­le­ri or­naş­dyr­ma­gy we bäs­deş­li­ge ukyp­ly önüm­le­riň tä­ze gör­nüş­le­ri­niň ýer­le­nil­me­gi­ni üp­jün et­mek üçin in­no­wa­si­ýa işi­ni döw­let ta­ra­pyn­dan gol­da­ma­gyň we hö­wes­len­dir­me­giň çä­re­ler ul­ga­my­ny iş­läp taý­ýar­la­mak we dur­mu­şa ge­çir­mek bo­lup dur­ýar.

Ýur­du­myz­da ýo­ka­ry in­no­wa­si­on ösü­şi ga­zan­mak mak­sa­dy bi­len hor­mat­ly Pre­zi­den­ti­miz ta­ra­pyn­dan 2015-nji ýy­lyň 11-nji iýu­nyn­da Türk­me­nis­tan­da in­no­wa­si­ýa ul­ga­my­nyň dö­re­dil­me­gi­ne, in­no­wa­si­ýa işi­niň ös­dü­ril­me­gi­ne, yl­my-teh­ni­ki işiň mun­dan beý­läk-de kä­mil­leş­di­ril­me­gi­ne, öň­de­ba­ry­jy teh­no­lo­gi­ýa­la­ryň giň­den ula­nyl­ma­gy­na hem-de ýa­şaý­şyň ýo­ka­ry de­re­je­si­niň üp­jün edil­me­gi­ne gö­nük­di­ri­len «Türk­me­nis­tan­da in­no­wa­si­ýa işi­ni ös­dür­me­giň 2015 — 2020-nji ýyl­lar üçin Mak­sat­na­ma­sy» tas­syk­la­ny­lyp­dy we ol üs­tün­lik­li dur­mu­şa ge­çi­ril­di.

Hor­mat­ly Pre­zi­den­ti­mi­ziň alyp bar­ýan taý­syz ta­gal­la­la­ry esa­syn­da Türk­me­nis­ta­nyň yk­dy­sa­dy­ýe­ti, so­si­al ýag­da­ýy, yl­my, me­de­ni­ýe­ti ýo­ka­ry de­re­je­li ösüş­le­re eýe bol­dy. Ýur­du­my­zyň dep­gin­li ös­ýän döw­rün­de yk­dy­sa­dy­ýe­ti­miz­de al­nyp ba­ryl­ýan iş­le­riň yl­my taý­dan düýp­li esas­lan­dy­ry­lan bol­ma­gy öran wa­jyp­dyr. Mil­li yk­dy­sa­dy­ýe­tiň ösü­şi­niň in­no­wa­si­ýa ýö­rel­ge­le­ri, ala­mat­la­ry we gör­ke­zi­ji­le­ri bi­len bag­ly aý­ra­tyn­lyk­la­ryň yl­my nuk­daý­na­zar­dan öw­re­nil­me­gi örän mö­hüm­dir we döw­rüň ta­la­by­dyr.

Goý, döw­let dur­mu­şy­nyň äh­li ugur­la­ry­na san­ly ul­ga­my or­naş­dyr­mak ar­ka­ly Wa­ta­ny­my­zyň yk­dy­sa­dy ösüş­le­ri­ne tä­ze bat be­ren, hal­ky­my­zy bag­ty­ýar gün­le­re ýe­ti­ren Gah­ry­man Ar­ka­da­gy­my­zyň ja­ny sag, öm­ri uzak bol­sun! Il-ýur­duň bäh­bit­le­ri­ni na­zar­lap tut­ýan äh­li tu­tum­la­ry el­my­da­ma ro­waç­lyk­la­ra bes­len­sin!

La­çyn PÜR­JÄ­ÝE­WA,

«Türk­men dün­ýä­si»

https://www.turkmenmetbugat.gov.tm/tk/articles/8223

23.09.2020
Önümçilik kuwwatlyklary berkidilýär

Häzir ýurdumyzda milli ykdysadyýetimizi diwersifikasiýalaşdyrmaga, halkymyzyň durmuş derejesini ýokarlandyrmaga, ähli welaýatlary ösdürmäge gönükdirilen giň gerimli işler alnyp barylýar. Hormatly Prezidentimiziň taýsyz tagallalarynyň netijesinde ýurdumyzyň durmuş-ykdysady ösüşinde ýetilen beýik sepgitler, gazanylan üstünlikler halkymyzy guwandyrýar. Prezident Maksatnamasyny durmuşa geçirmegiň çäginde ýurdumyzda innowasiýalary ornaşdyrmaga, ykdysadyýetimiziň ösüşiniň hilini we netijeliligini ýokarlandyrmaga möhüm ähmiýet berilýär. Munuň özi döwletimiziň ägirt uly ykdysady kuwwatynyň bardygyna, döwlet we jemgyýetçilik durmuşynyň ähli ugurlarynda amala aşyrylýan toplumlaýyn özgertmeleriň netijeliligine aýdyň şaýatlyk edýär.

Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe gaýtadan işleýän senagatyň pudaklarynda milli ykdysadyýeti daşary ýurtlardan getirilýän çig mala esaslanmaýan ösüş ýoluna geçirmek boýunça meseleleriň çözgüdini tapmaga, täze pudaklaryň kemala getirilmegine, dürli görnüşli hem-de bäsdeşlige ukyply daşary ýurtlardan getirilýän harytlaryň ornuny tutýan, içerki bazaryň zerurlyklaryny kanagatlandyrmak üçin hem-de daşarky bazarlarda giň islege eýe bolan eksporta ugrukdyrylan önümleriň möçberleriniň artdyrylmagyna möhüm ähmiýet berilýär.

Türkmenistanda daşary ýurtlardan getirilýän harytlaryň ornuny tutýan önümçilikleri döretmek işleriniň döwrebap ýola goýulmagy bu önümçilikleriň düzümini kämilleşdirmäge, ylmy taýdan esaslandyrylan ugurlary kesgitlemäge giň mümkinçilikleri açdy. Bu bolsa öz gezeginde ýurdumyzyň tölege ukyplylygyny berkitmekde, daşary söwda dolanyşygynyň oňyn tapawudyny artdyrmakda, täze iş orunlaryny döretmekde möhüm ähmiýetli boldy. Şeýle hem milli ykdysadyýetimiziň hususy böleginiň paýyny yzygiderli artdyrmak bilen ilatyň pul girdejilerini ýokarlandyrdy.

2015-nji ýylyň 15-nji maýynda hormatly Prezidentimiziň baştutanlygynda geçirilen Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň we Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň bilelikdäki mejlisinde “Türkmenistanda öndürilýän önümleriň daşary ýurtlara iberilýän möçberlerini artdyrmak boýunça Döwlet maksatnamasyny tassyklamak hakynda” hem-de “Türkmenistanda daşary ýurtlardan getirilýän harytlaryň ornuny tutýan önümleri öndürmek boýunça Döwlet maksatnamasyny tassyklamak hakynda” Kararlara gol çekilmegi, milli ykdysadyýetimizi täze hil derejesinde ösdürmekde taryhy waka boldy. Bu resminamalar milli ykdysadyýetimiziň okgunly ösüşine ýardam bermäge, halkymyzyň abadançylygynyň ýokarlandyrylmagyna we döwletimiziň mundan beýläk-de gülläp ösmegine gönükdirilendir. Bu barada hormatly Prezidentimiz şeýle belleýär: «Biz ýurdumyzy senagat taýdan ösen döwlete öwürmegi öz öňümizde wezipe edip goýduk. Şu maksat bilen, häzirki zaman senagat üpjünçilik ulgamlaryny, gaýtadan işleýän iri önümçilikleri döretmegi meýilleşdirýäris. Beýleki döwletlerden getirilýän harytlaryň ornuny tutýan önümleri ýurdumyzda öndürmek hem-de özümizde öndürilýän önümleriň daşary ýurtlara iberilýän möçberlerini artdyrmak boýunça kabul edilen Döwlet maksatnamalaryny üstünlikli durmuşa geçirmek üçin zerur işleri alyp barýarys.»

Milli Liderimiz senagat we oba hojalyk pudaklarynda alnyp barylýan işleriň diňe bir daşary ýurtlardan getirilýän harytlaryň ornuny tutýan önümçilige daýanman, eýsem, hil taýdan täze tehnologiýalaryň binýadynda önümçiligiň ösüş depginleriniň ýokarlandyrylmalydygyny belleýär. Bu gün şu möhüm ähmiýetli maksatnamalaryň üstünlikli amal edilmegi netijesinde dünýäniň ýokary hilli we netijeli döwrebap tehnologiýalarynyň ornaşdyrylmagy esasynda himiýa pudagynyň, senagat we ýeňil senagaty ulgamlarynyň, oba hojalygynyň, azyk hem-de derman senagatynyň ösüşine gönükdirilen köp sanly taslamalar durmuşa geçirilýär. Gurluşyk, himiýa, durmuş ulgamyna degişli we ýerli çig malyň esasynda öndürilýän önümleriň giň sanawyny ýola goýmak boýunça häzirki zaman kärhanalary guruldy. Mundan başga-da, et-süýt, gök we balyk önümlerini gaýtadan işleýän, şeýle-de ugurdaş önümçilik düzümleriniň yzygiderli gurulmagy bilen işleriň hem hyzmatlaryň gerimi giňedi. Ulanylmaga berlen we ozal hereket edýän ähli kärhanalarda iň öňdebaryjy tehnologiýalaryň ulanylmagy gazanyldy. Netijede ähli hil ölçeglerine laýyk gelýän ýokary hilli önümleriň önümçiligi ýola goýuldy.

Eziz Diýarymyzda kuwwatly senagat kärhanalarynyň yzygiderli ulanylmaga berilmegi ýurdumyzyň tutuş senagatynyň ösüşine täze many-mazmun berýär, onuň hil taýdan çalt depginli ösüşini üpjün edýär, önümleriň bäsdeşlige ukyplylygyny ýokarlandyrýar. Munuň özi köp ugurlar boýunça daşyndan getirilýän harytlaryň ornuny tutýan önümleriň öndürilmegine ýardam etmek bilen, harytlary ýerlemek baradaky teklipleri düýpli giňeldip we gowulandyryp, daşarky bazara çykmaga giň mümkinçilikleri döredýär.

Iň esasy zat bolsa, bu önümçiliklerde işleriň sazlaşykly alnyp barylmagy milli ösüş maksatnamalarynyň mundan beýläk-de üstünlikli durmuşa geçirilmegini, ýurdumyzyň senagatlaşdyrmagyň ýolundan okgunly öňe gitmegini üpjün edýär.

Gahryman Arkadagymyzyň başlangyjy boýunça senagat pudagyny, obasenagat toplumyny, daşary ýurtlardan getirilýän harytlaryň ornuny tutýan önümleriň önümçiligini, eksport kuwwatlyklaryny, kiçi we orta telekeçiligi ösdürmek, ykdysadyýetimiziň hususy pudagyna hemmetaraplaýyn goldaw bermek boýunça döwlet maksatnamalarynyň üstünlikli ýerine ýetirilmegi netijesinde ýurdumyzda öndürilýän harytlaryň möçberi ýokarlandy we olaryň görnüşleri giňeldi. Bu bolsa içerki sarp ediş bazarlarynda islegleri kanagatlandyrmakda oňyn netijeler gazanylmagyny şertlendirdi. Şunlukda, içerki bazarda ýurdumyzyň önüm öndürijileriniň eýeleýän orny pugtalandy

Ýurdumyzyň harytlarynyň eksport möçberleriniň ýokarlanýandygy aýratyn buýsandyrýar. Daşyndan getirilýän harytlaryň ornuny tutýan önümleri öndürýän kärhanalaryň döredilmeginiň hem-de olaryň ösdürilmeginiň hasabyna ozal ýurdumyza getirilýän harytlaryň, şeýle hem çig mal serişdeleriniň, azyk we azyk däl harytlaryň möçberi azaldy.

Içerki bazarlary zerur bolan harytlar we önümler bilen üpjün etmek, halkyň sarp edýän harytlarynyň önümçilik mukdarlaryny artdyrmak boýunça alnyp barylýan işler bilen bir hatarda, ýeňil we azyk senagatynyň önümçilik kuwwatlyklary berkidilýär. Hyzmatlar we söwda ulgamynyň ösdürilmegine iri maýa goýum serişdeleri gönükdirilýär. Aşgabatda we sebitlerde gurlan köp sanly döwrebap söwda merkezleri, dükanlar, bazarlar, jemgyýetçilik iýmiti kärhanalary ýurdumyzyň ilatyna we daşary ýurtly myhmanlara edilýän hyzmatlaryň hiliniň ýokary bolmagyny şertlendirýär.

Şunda kiçi we orta telekeçilige möhüm orun degişlidir. Ýurdumyzda hususy telekeçiligi goldamak, telekeçileri ykdysady özgertmeleri geçirmäge giňden çekmek işleri dowam edýär. Häzirki döwürde Türkmenistanda telekeçileriň sany we olaryň işde alyp barýan ugurlary barha ýokarlanýar. Bu ulgamda bäsdeşlige ukyplylyk işjeňleşýär. Munuň özi içerki bazarda daşary ýurtlardan getirilýän önümleriň ornuny tutýan harytlaryň görnüşlerini artdyrmaga mümkinçilik berýär, şeýle hem raýatlarymyz üçin iş orunlarynyň has-da artmagyna getirýär. Şu esasda 2020-nji ýylyň ýedi aýynda durmuş-ykdysady taýdan ösüşiniň jemlerine bagyşlanan Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň mejlisinde hormatly Prezidentimiz Senagatçylar we telekeçiler birleşmesine gysga wagtyň içinde daşary ýurtlardan getirilýän harytlaryň ornuny tutýan önümleri özümizde öndürýän kiçi, orta we iri telekeçilik kärhanalaryny gurmagyň hem-de guramagyň maksatnamasyny işläp taýýarlamagy we hödürlemegi tabşyryp, bu çäreleriň, ilkinji nobatda, ýurdumyzda täze iş orunlaryny döretmäge, telekeçileriň we raýatlaryň häzirki iş ýerlerini saklap galmaga mümkinçilik berjekdigini aýtdy.

Hormatly Prezidentimiz ýurdumyzy mundan beýläk hem gülledip ösdürmek, täze önümçilikleri döretmek, ýurdumyzyň eksport kuwwatyny ýokarlandyrmak, ata Watanymyzy iň bagtyýar ynsanlaryň ýaşaýan mekanyna öwürmek barada gije-gündiz alada edýär. Munuň üçin öz parasatly başlangyçlaryny öňe sürýär. Milli Liderimiziň öňdengörüjilikli durmuş-ykdysady özgertmeleriniň netijesinde berkarar türkmen döwletiniň dünýädäki abraýy barha artýar. Biziň ähli üstünliklerimiziň gözbaşynda duran Gahryman Arkadagymyzyň jany sag, tutumly işleri hemişe rowaç bolsun!

Annamyrat AKMÄMMEDOW,

Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersitetiniň mugallymy.

BEÝLEKI HABARLAR

https://www.turkmenmetbugat.gov.tm/tk/articles/7587

18.09.2020
Dokma önümleriniň täze dükanlary

Ýurdumyzyň dokma kärhanalarynda 100 göterimi hem pagtadan taýýarlanýan, ekologiýa taýdan arassa önümler hökmünde dünýäde ykrar edilen «Gala», «Nusaý», «Goza», «Bedew», «Bürgüt» ýaly onlarça haryt nyşanly önümlere isleg barha artýar. Şunuň bilen baglylykda, ýurdumyzyň çar künjeginde Türkmenistanyň Dokma senagaty ministrligine degişli bolan dokma toplumlarynyň önümleri satylýan söwda nokatlarynyň onlarçasy hereket edip, olaryň täzeleri hem yzygiderli açylyp, ulanmaga berilýär.

Bilşimiz ýaly, şu ýylyň 17-nji iýunynda paýtagtymyzyň A.Nyýazow şaýolunyň ugrunda milli dokma önümlerimize ýöriteleşen täze dükanlaryň bäşisi açylyp, müşderilere hyzmat edip başlady. Şanly Garaşsyzlygymyzyň 29 ýyllyk baýramynyň öňüsyrasynda olaryň sany ýene-de artdyryldy. Düýn paýtagtymyzyň Oguz han köçesiniň ugrunda «Nusaý», «Gala», «Altyn asyr çagalar dünýäsi», «TG aýakgaplar», «Bürgüt» atly täze dükanlaryň açylyşy boldy. Täze dükanlarda ýokary hilli, ekologiýa taýdan arassa, elýeter bahaly önümler alyjylara hödürlenip, erkekler, zenanlar üçin, aýratyn hem, kiçi ýaşly çagalar üçin niýetlenen egin-eşikler daşky görnüşi, biçüwi, döwrebaplygy bilen has-da özüne çekýär.

«Altyn asyr çagalar dünýäsi» dükanynyň satyjysy Ogulşat Ataýewa bilen gürrüňdeş bolanymyzda, ol häzirki wagtda Dokma senagaty ministrligine degişli bolan tikinçilik fabriklerinde dürli ýaşdaky çagalar üçin owadan lybaslaryň, torbalaryň taýýarlanýandygyny, paýtagtymyzyň gözel künjeginde açylan täze dükanda bolsa çagalar üçin niýetlenen dürli ölçegdäki lybaslaryň, başgaplaryň, torbalaryň, şeýle-de sport egin-eşikleriniň, ýeňli we ýeňsiz eşikleriň körpeje alyjylara hödürlenýändigini gürrüň berdi.

«TG aýakgaplar» dükanynda «Türkmen galkan» aýakgap kärhanasynda öndürilýän aýakgaplardyr bilguşaklar, şeýle-de Gökdepe gön zawodynda taýýarlanýan dürli görnüşdäki zenan torbalary alyjylaryň ünsüni özüne çekýär. 1997-nji ýyldan bäri hereket edip gelýän kärhanada erkekler, zenanlar üçin arassa deriden aýakgaplaryň dürli görnüşi öndürilýär. Berkligi, suwa çydamlylygy bilen tapawutlanýan aýakgaplar üçin çig mal Gökdepäniň hem-de Marynyň gön zawodlaryndan alynýar.

Dükanlaryň açylyş dabarasynda Dokma senagaty ministrliginiň Gypjakdaky dokma toplumynyň kärdeşler arkalaşygynyň ilkinji guramasynyň başlygy Mähri Lollykowa bilen söhbetdeş bolduk. Ol bize zähmet çekýän kärhanasynyň önümleri dogrusynda şeýle gürrüň berdi:

— Hormatly Prezidentimiz ýurdumyzyň dokma senagatyny ösdürmäge aýratyn üns berýär. Häzirki wagtda ýurdumyzda hem-de daşary ýurtlarda biziň dokma toplumlarymyzda öndürilýän dürli görnüşdäki önümlere bolan isleg barha artýar. Dokma toplumymyz 1997-nji ýyldan bäri ýokary hilli dokma önümlerini öndürip, bu ugurda uly tejribe toplady. Häzirki wagtda dokma toplumymyza degişli bolan «Bürgüt» haryt nyşanly dokma önümlerini alyjylara hödürleýän dükanymyz açylyp, ulanmaga berildi. Onda dürli ýaşdaky adamlar üçin niýetlenen trikotaž önümlerimiz müşderilere hödürlenip, olar ýylyň ähli paslynda çagalar, ýetginjekler, uly ýaşly raýatlarymyz üçin niýetlenendir.

Gypjakdaky dokma toplumymyzda pagta ýüplügi bilen poliestr garyşyk ýüplüginden sport lybaslarynyň täze görnüşleri taýýarlanýar. Poliestr garyşyk ýüplükden öndürilen lybaslar rahatlygy hem-de berkligi bilen tapawutlanýar.

Täze dükanlar bilen tanyşlygymyzyň dowamynda alyjylaryň birnäçesi bilen gürrüňdeş bolduk. Aşgabat şäheriniň ýaşaýjysy Gülälek Baýramalyýewa täze dokma önümleri baradaky pikirini paýlaşdy:

— Garaşsyzlyk toýumyza, hemişelik Bitaraplygymyzyň 25 ýyllyk baýramyna barýan günlerimizde paýtagtymyzda Dokma senagaty ministrligine degişli bolan dükanlaryň birnäçesi açylyp, ulanmaga berildi. Täze açylan dükanlaryň ilkinji alyjylary bolandygymyza begenýäris. Bu ýerden deriden tikilen aýakgap hem-de zenanlaryň ýantorbasyny almak isleýärin. Ýokary hili bilen tapawutlanýan egin-eşiklerdir aýakgaplar, ýantorbalar baha babatda hem amatly.

Hawa, täze dükanlaryň açylyp, ulanmaga berilmegi ildeşlerimiz üçin ajaýyp toý sowgady boldy. Olar islendik wagt paýtagtymyzyň dürli ýerinde ýerleşýän söwda nokatlaryndan öz islän egin-eşiklerini, aýakgaplaryny alyp bilýärler.

Şamyrat MUHAMMETGURBANOW.

«Türkmenistan».

https://www.turkmenmetbugat.gov.tm/tk/articles/7477

17.09.2020
Sanlylaşdyrmak — ösüşiň möhüm şerti

Hormatly Prezidentimiziň öňdengörüjilikli ýolbaşçylygynda ykdysadyýeti diwersifikasiýa ýoly bilen ösdürmäge hem-de döwrebaplaşdyrmaga we sanly ulgama geçirmäge gönükdirilen giň gerimli özgertmeler amala aşyrylýar. Sanlylaşdyrmak işi ykdysadyýetiň ähli ulgamlaryna günsaýyn ornaşyp, olaryň arasyndaky çäkleri aýyrýar. «Türkmenistanda 2019 — 2025-nji ýyllarda sanly ykdysadyýeti ösdürmegiň Konsepsiýasynyň» düzgünleriniň yzygiderli ýerine ýetirilmegi ýurdumyzyň mundan beýläk-de ösmegine, işewürlik we maýa goýum işjeňligine, dolandyrmagyň öňdebaryjy usullaryny ornaşdyrmaga ýardam edýär.

Sanly ykdysadyýetiň özi ykdysady we durmuş çäreleriniň ählumumy ulgamy bolmak bilen, internetiň mümkinçiliklerine daýanýan ykdysady nusgany emele getirýär. Şunda, esasan, zähmet öndürijiliginiň artmagy, önümçilik harajatlarynyň peselmegi we bäsdeşlige ukyplylygyň ýokarlanmagy ýaly mümkinçilikler göz öňünde tutulýar. Sanly ykdysadyýetiň ösýän şertlerinde sarp edijileriň islegleri has çalt we ýokary hil derejesinde kanagatlandyrylýar. Sanly ykdysadyýetiň üstünlikli hereket etmegi üçin, esasan, üpjünçilik ulgamy (internetiň elýeterliligi, programma üpjünçiligi, telearagatnaşyk), elektron işewürligi (hojalyk işini kompýuter torlary arkaly dolandyrmak) we elektron söwda (harytlaryň, hyzmatlaryň internet arkaly ýerlenilmegi) ýaly üç ugruň berjaý edilmegi zerur bolup durýar.

Şeýlelikde, öňden belli bolan adaty hyzmatlary häzirki zaman döwrebap görnüşine geçirmek — maglumatlar, intellektual tehnologiýalar (IT) we sanlylaşdyrylan ulgamlary ösdürmek durmuş-ykdysady taýdan möhüm ähmiýete eýe bolýar. Şunda adalgalara uly orun degişlidir. Ýöne sanlylaşdyrmak (digitalization) — bu, ozaly bilen, täze hyzmatlaryň (önümleriň) sanlylaşdyrylan görnüşde döredilmegidir. Diýmek, sanlylaşdyrmagyň esasy tapawudy täze funksional we sarp edijilik häsiýetnamalary bolan innowasion hyzmatlaryň (önümleriň) döredilmegindedir. Sanlylaşdyrmak düýpli ösüş we bäsleşik babatda täze artykmaçlyklary gazanmaga mümkinçilik berýär. Ol dürli görnüşli hyzmatlary hödürlemegiň çäklerinde raýatlar bilen bilelikde hereket etmek meselesinde döwlete adatdakydan has-da çalt, amatly we açyk ýardam berýär.

Häzirki döwürde esasy prosesleriň sanlylaşdyrylmagyny awtomatlaşdyrmagyň we informatika ulgamyna geçmegiň ugry hökmünde kabul edýärler. Şunuň bilen baglylykda, sanlylaşdyrmagy olardan tapawutlandyrmagyň zerurlygy ýüze çykýar. Awtomatlaşdyrmak ylmy-tehniki ösüşiň ugurlarynyň biri bolup durýar, adamy energiýalary, materiallary, önümleri ýa-da maglumatlary kabul etmek, täze görnüşe geçirmek, gowşurmak we ulanmak proseslerine gatnaşmakdan boşatmak, işlere gatnaşmagynyň derejesini ýa-da ýerine ýetirýän amallarynyň zähmet talap edijiligini düýpli peseltmek maksady bilen, öz-özüni kadalaşdyrýan tehniki serişdeleriň we matematiki usullaryň ulanylmagyny aňladýar.

Adamyň durmuşynyň we işiniň ähli çygyrlary diýen ýaly awtomatlaşdyrylýar. Awtomatlaşdyrmak zähmet öndürijiligini ýokarlandyrmaga, hyzmatlaryň (önümleriň) hilini gowulandyrmaga, dolandyryş proseslerini işjeňleşdirmäge, adamy saglyk üçin zyýanly işlerden gyra sowmaga mümkinçilik berýär. Şunda durmuş üpjünçiligi gulluklarynyň awtomatlaşdyrylan elektron maglumat binýatlar ulgamyny döretmegiň we işe girizmegiň meseleleri derwaýys ähmiýete eýe bolýar.

Sanlylaşdyrmak, öz gezeginde, awtomatlaşdyrylan serişdeleriň ulanylmagynyň islendik dolandyryjy täsir etmesine çaklanylýan we kepillendirilýän netijäni almak maksady bilen, ähli maglumat (hatda maddy) serişdeleriniň sanlara geçirilmegine (sanly nusgalaryň döredilmegi) we torly platformalaryň özara baglanyşygynyň döredilmegine gönükdirilen prosesdir.

Sanlylaşdyrmak — bu ykdysady ulgama gatnaşyjylaryň ählisiniň — adamlardan başlap iri kompaniýalaryň hem-de döwletleriň onlaýn we innowasion sanly tehnologiýalaryň mümkinçiliklerini ulanmagydyr. Mysal üçin, durmuş goraglylygyny sanlylaşdyrmagyň düýp esasy bu döwrebap sanly tehnologiýalaryň ornaşdyrylmagyndan ybaratdyr. Şeýle çemeleşme diňe bir häzirki zaman enjamlaryň ýa-da kompýuter programmalarynyň oturdylmagyny däl-de, eýsem, dolandyryşa we daşarky kommunikasiýalara bolan usullara hem düýpli üýtgetmeleri göz öňünde tutýar.

Netijede, her bir işgäriň zähmet öndürijiligi we müşderileriň kanagatlananlyk derejesi ýokarlanýar, durmuş üpjünçiligi gullugy bolsa öňdebaryjy we häzirki zaman gurama hökmünde at-abraýa eýe bolýar. Munuň özi iş ýüzünde durmuş goraglylygynyň sanlylaşdyrylmagyny aňladýar.

Durmuş goraglylygynyň sanlylaşdyrylmagyny ösüşiň ýoly we bizi gurşap alan dünýäniň okgunly üýtgäp duran şertlerine laýyk gelmegiň ýeke-täk mümkinçiligi hökmünde kabul edip bolar. Ol her bir adamyň durmuşyny we tutuş jemgyýeti özgerdýär.

Tehnologiýalar ykdysadyýetiň pudaklaryny sanlylaşdyrmagyň serişdeleridir. Esasy üns geljek üçin maksadyň kesgitlenmegine, soňra şoňa görä strategiýanyň döredilmegine berilmelidir. Ylmy nukdaýnazardan, sanlylaşdyrmak işi innowasion tehnologiýalaryň durmuş üpjünçiliginiň işiniň mümkin bolan ähli jähetlerine ornaşdyrylmagyny şertlendirýär. Bu bolsa öz gezeginde, diňe bir sanlylaşdyrylan durmuş hyzmatlarynyň hödürlenmegini däl-de, eýsem, durmuş üpjünçiligi gulluklarynyň iş tertiplerine resminama dolanyşygynyň elektron ulgamynyň ornaşdyrylmagyny hem talap edýär.

Ençeme asyrlaryň dowamynda ulanylyp gelýän usul, ýagny maglumatlary, dürli görnüşli hasabatlary we beýleki görkezijileri kagyz görnüşinde çap edilmek bilen deňeşdirilende, wagt taýdan-da, serişde taýdan-da tygşytlylygy üpjün etmek bilen birlikde, olaryň çatylyp goýlan görnüşinde ýer tutmaýandygy babatda hem, islendik pursatda elýeterliliginde, täzelikler bilen onlaýn ýagdaýda tanyşmaga mümkinçilik berýändiginde hem tapawutly aýratynlygy bardyr. Durmuş üpjünçiligi gulluklarynyň kagyzly hasabatlarynyň sanlylaşdyrylan görnüşe geçirilmegi onuň maliýe çykdajylaryny azaldýar.

Sanlylaşdyrylan durmuş goraglylygyna geçilmegine has wajyp ähmiýet berilmeginiň ýene-de bir sebäbine üns çekmeli. Bu dünýäde ýaýran ýiti ýokanç kesel bilen baglydyr. Çünki islendik kagyz arkaly hem mikroblar geçip bilýär. Bu ýagdaýlaryň adamlaryň has köp ýygnanan ýerinde ýüze çykmak howpunyň bardygy sebäpli, uzak aralykdan elektron aragatnaşyk ulgamyna geçilmeginiň wajyp ähmiýeti bardyr.

Mundan başga-da, elektron resminamalaryň maglumatlar bilen işlemek üçin has amatlydygyny bellemeli — şunda gözleýän görkezijileriňi tapmak aňsat, degişli ugurlaryňa ýa-da elektron we internet serişdelerine geçmek bolýar.

Sanlylaşdyrylan durmuş ulgamlary babatda bitewi maglumat giňişliginiň bolmagyny üpjün etmek esasy wezipeleriň biridir. Şunuň bilen baglylykda, raýatlaryň häzirki zaman aragatnaşyk tehnologiýalarynyň durmuş üpjünçiligi babatda döredýän mümkinçiliklerinden peýdalanyp bilmekleri üçin internet we aragatnaşyk ulgamlaryna ilatly ýerleri birikdirmegiň zerurlygy ýüze çykýar.

Täze tehnologiýalaryň aňrybaş derejede netijeli ulanylmagy we olaryň durmuş goraglylygynyň ähli çygyrlaryna çalt ornaşdyrylmagy üçin köne usuldan el çekmek we iş prosesini dolulygyna täze görnüşe geçirmek zerurdyr. Durmuş üpjünçiliginiň sanlylaşdyrylmagy maglumatlary işläp taýýarlamagyň çeýeliginiň ýokarlandyrylmagyny talap edýär.

Durmuş goraglylygynyň sanlylaşdyrylmagy innowasion tehnologiýalaryň kuwwatynyň aňrybaş derejede ýaýylmagyny üpjün edýär. Durmuş üpjünçiliginiň sanlylaşdyrylmagy üçin diňe bir täze tehnologiýalaryň bolmagy ýeterlik bolmaýar. Durmuş goraglylygyny sanlylaşdyrmak prosesiniň talabalaýyk we doly derejede bolmagy üçin wezipeleriň we maglumatlaryň dürs kesgitlenmegi zerurdyr. Şeýlelikde, durmuş üpjünçiliginiň sanlylaşdyrylmagyna diňe anyk kesgitlenen wezipeleriň, maglumatlaryň barlygynda, hususan-da, tehnologiýalaryň jemlenen ölçeginde seretmek mümkin bolýar.

Häzirki wagtda ýurdumyzda sanlylaşdyrmagy ilerletmek boýunça möhüm işler ýerine ýetirilýär. Intellektual ulgamlaryň bökdençsiz işlemegini, şol sanda milli ulgamlaýyn giňişligi, internet hyzmatlar ulgamyny kadalaşdyrmagyň we giňeltmegiň kanunçylyk taýdan goldanylmagy üpjün edilýär. «Türkmenistanda 2019 — 2025-nji ýyllarda sanly ykdysadyýeti ösdürmegiň Konsepsiýasyny» hukuk taýdan goldamak boýunça-da degişli işler durmuşa geçirilýär. Munuň özi döwletimiziň we jemgyýetimiziň ösüşiniň möhüm şerti bolup durýar. 2020-nji ýylda täze hukuk namalary bilen ýurdumyzyň kanun çykaryjylygynyň üsti ýetirildi. Sanlylaşdyrylan ulgamlary ornaşdyrmakda ýüze çykýan gatnaşyklary düzgünleşdirmäge gönükdirilen «Elektron resminama, elektron resminama dolanyşygy we sanly hyzmatlar hakynda» Türkmenistanyň Kanunynyň kabul edilmegi ykdysadyýetiň pudaklaryny sanlylaşdyrmak işiniň kanunçylyk binýadynyň kämilleşdirilýändigini şertlendirýär. Bu Kanun elektron resminamalaryň, olaryň dolanyşygynyň we sanly hyzmatlaryň hukuk ýagdaýyny, olara bildirilýän esasy talaplary kesgitleýär. Kanunyň 51-nji maddasynda döwlet häkimiýet edaralarynyň, ýerli öz-özüňi dolandyryş edaralarynyň we raýatlaryň arasynda ýüze çykýan gatnaşyklar sanly hyzmatlaryň esasy ugurlarynyň hatarynda kesgitlenendir. Kanun jemgyýetiň we raýatlaryň anyk maglumatlary kabul etmegi boýunça zerurlyklaryny göz öňünde tutup, sanly hyzmatlar ulgamynda maglumat giňişliginiň hem-de durmuş çygry üçin täze tehnologik esasyň döredilmegine ýardam berýär. Resminamalaryň hem-de hyzmatlaryň hukuk düzgünini, olara bildirilýän esasy talaplary kesgitleýän bu Kanun şu ulgamda ýüze çykýan gatnaşyklary düzgünleşdirmäge hem-de maglumat alyşmalaryň ýeke-täk giňişligini döretmäge gönükdirilendir.

Goý, adam hakyndaky aladany döwlet syýasatynyň ileri tutulýan ugry hökmünde kesgitleýän, mähriban halkyny bagtyýar durmuşda ýaşadýan Gahryman Arkadagymyzyň jany sag, ömri uzak bolsun, il-ýurt bähbitli, umumadamzat ähmiýetli işleri mundan beýläk-de rowaç alsyn!

Kakageldi HÜMMÄÝEW,

Türkmenistanyň Prezidentiniň ýanyndaky Döwlet gullugy akademiýasynyň prorektory.

BEÝLEKI HABARLAR

https://www.turkmenmetbugat.gov.tm/tk/articles/7345

16.09.2020
Innowasion ösüşiň wajyp şerti

Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe Diýarymyzda durmuşa geçirilýän düýpli durmuş-ykdysady özgertmeleriň esasy maksady ýurdumyzyň kuwwatyny ýokarlandyrmaga, halkymyzyň abadan, bagtyýar durmuşda ýaşamagyny üpjün etmäge gönükdirilendir. Bu wajyp wezipäniň çözgüdi öňi bilen ýurdumyzyň ösüşiniň häzirki zaman öňdebaryjy tehnologiýalaryna daýanýan innowasion ýola geçmegi bilen gös-göni baglanyşyklydyr.

Mälim bolşy ýaly «Türkmenistany 2020 — 2025-nji ýyllarda durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň Maksatnamasynda» köpugurly özgertmeleri amala aşyrmagyň, halk hojalygynyň pudaklaryny hem-de döwlet dolandyryşynyň ähli ulgamlaryny kämilleşdirmegiň ileri tutulýan ugurlary görkezilýär. Bu resminamada öňde goýlan wezipeleriň çözülmegi sanly ykdysadyýetiň kemala getirilmegini, önümçiligiň depginli ösüşini, ähli pudaklaryň kämilleşdirilmegini, dünýäniň iň öňdebaryjy tejribeleriniň we tilsimatlarynyň özleşdirilmegini, maddy-enjamlaýyn binýadyň pugtalanmagyny üpjün eder.

Dünýä derejesinde ykrar edilýän «sanly ykdysadyýet» tejribesiniň ýurdumyzda giňden ornaşdyrylmagy milli ykdysadyýetimize öňdebaryjy tehnologiýalary ornaşdyrmaga, ylmy-barlaglary köp talap edýän pudaklarda iş bilen üpjünçiligi ýokarlandyrmaga, doly elektron resminama dolanyşygyna, sanly bilim ulgamyna we şahsyýeti anyklamagyň elektron ulgamyna çalt depginde geçilmegine giň ýol açar. Ýurdumyzyň kompýuter we telekommunikasiýa tehnologiýalaryny ulanmak arkaly, uzak aralykdan maslahat we bilim bermek boýunça goşmaça elektron hyzmatlarynyň hasabyna sanlar we hasabat ulgamyny ösdürmek üçin uly mümkinçiliklere eýedigini bellemek bolar. Dünýä tejribesinden görnüşi ýaly, ykdysady ulgamda öňegidişlik gazanmak bilimleri, innowasiýalary we sanly maglumatlary giňden ornaşdyrýan ýurtlara başardýar. Şu jähetden, häzirki döwürde döwlet tarapyndan sanly ulgamy ösdürmek boýunça netijeli işler amala aşyrylýar.

Islendik döwletiň ylym-bilim ulgamynyň ösüş derejesiniň kämil nusgasynyň bolmagynyň, onuň durmuş-ykdysady ösüşiniň esasy görkezijisi bolup durýandygyny bilermenler tassyklaýar. Bilim ulgamynyň dünýäniň ösen derejelerine laýyk gelmegi, işçi güýjüniň aň-bilim mümkinçilikleriniň artdyrylmagy, ylym ulgamynyň kämilleşdirilmegi ýurduň dünýäniň ylym-bilim giňişligine üstünlikli goşulmagyna oňaýly täsirini ýetirýär. Ylmyň jemgyýetçilik we döwlet durmuşynda möhüm orny eýeleýändigi nukdaýnazaryndan ýurdumyzda ýokary hünärli ylmy işgärleriň, ýaş alymlaryň taýýarlanylmagyna aýratyn ähmiýet berilýär.

Şunuň bilen baglylykda, şu ýylyň 14-nji awgustynda hormatly Prezidentimiziň Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň mejlisinde eden çykyşynda: «Biz ata Watanymyzy senagat taýdan ösen döwlete öwürmegi öz öňümizde maksat edip goýduk. Şunuň bilen baglylykda, sanly ykdysadyýete geçilýän häzirki döwürde ýurdumyzyň ýokary okuw mekdeplerinde pudaklar üçin örän zerur bolan programmaçylary, inženerleri we tehnologlary taýýarlamak meselesine möhüm ähmiýet berilmelidir» diýip nygtamagy ýurdumyzda ähli ulgamlar bilen bir hatarda ylym-bilim ulgamlarynyň döwrebap kämilleşdirilmegine hem aýratyn uly üns berilýändigine şaýatlyk edýär. Munuň özi ýurdumyzyň dünýäniň ösen döwletleriniň hataryna çykmagynyň möhüm şerti bolan milli ylym-bilim kuwwatynyň yzygiderli ýokarlanmagyna aýdyň ýollaryň açylýandygyny alamatlandyrýar.

Sanly bilim ulgamynyň ösdürilmegi bu ugurda tehnologik täzeçilligi döretmegi we ýaýratmagy, bilim edaralarynyň tehnologiýa taýdan ösmeginiň çaltlandyrylmagyny, şeýle hem bilimiň ähli derejeleri üçin zerur elektron maglumatlar gorunyň döredilmegini we olara tor arkaly elýeterliligi üpjün etmegi göz öňünde tutýar. Ýurdumyzyň ähli künjeklerinde gurlup ulanylmaga berilýän täze döwrebap bilim ojaklarynyň häzirki zaman ösen innowasiýa tehnologiýalary bilen enjamlaşdyrylmagy sanly bilim ulgamynyň durmuşa ornaşdyrylýandygyny görkezýär. Döwletimiziň ähli ýokary, orta hünär we başlangyç okuw mekdeplerinde «Sanly bilim ulgamy» atly portal taslamasynyň ýola goýulmagy, bilim ojaklarynda teleköpri arkaly guralýan okuw sapaklary, internet bäsleşikler berilýän bilimiň hilini ýokarlandyrmakda, okatmagyň usullaryny kämilleşdirmekde we öňdebaryjy tejribelerden peýdalanmakda ägirt uly ähmiýete eýedir.

2017-nji ýylyň 15-nji sentýabrynda hormatly Prezidentimiz «Türkmenistanda sanly bilim ulgamyny ösdürmek hakyndaky» Karara gol çekdi. Karara laýyklykda, täze bilim merkezlerini, portallary döretmek boýunça toplumlaýyn işleriň durmuşa geçirilmegi göz öňünde tutuldy. Şol taryhy Kararyň esasy maksady Watanymyzyň innowasiýa ösüşine laýyklykda, röwşen geljegimiz bolan ýaş nesle döwrebap bilim bermegiň ähli basgançaklaryny ýokary derejeli bilimiň elektron maglumatlary bilen üpjün etmekden ybaratdyr.

Tehnologiýanyň ösmegi bilen, elektron kitaplardan, elektron kitaphana ulgamlaryndan peýdalanýanlaryň sany köpelýär. Elektron kitap — munuň özi kitabyň elektron görnüşindäki sanly tilsimatlar arkaly taýýarlanan görnüşi. Elektron kitaphana bolsa dürli möçberdäki elektron kitaplaryň saklanýan ulgamyny göz öňünde tutýar. Türkmenistanyň kitaphanalarynda elektron kitaplar toplumy döredilip, ol kitaplar baradaky maglumatlar hem sanly ulgam arkaly beýan edilýär. Ýokary we ýörite okuw mekdepleriniň elektron kitaphana gorunda professor-mugallymlaryň okuw kitaplarynyň, gollanmalarynyň ýazgylarynyň nusgalary hünärmenler tarapyndan elektron maglumat görnüşine geçirilýär we ol maglumatlar gory yzygiderli baýlaşdyrylýar. Bularyň ählisi okamaga höwesli her bir raýat üçin giň mümkinçilikleri döredýär we bilim bermegiň hilini täze döwrebap derejä çykarýar. Çünki elektron kitaphana ulgamy okuwçydyr talyplaryň we mugallymlaryň arasynda bitewi elektron bilim gurşawyny emele getirýär.

Gahryman Arkadagymyzyň tagallalary bilen Türkmenistanyň bilim ulgamy düzümi boýunça-da, täze tehnologiýalaryň tejribä ornaşdyrylmagy babatda-da barha kämilleşýär, ýaş nesliň döwrebap bilim almak mümkinçilikleri giňeldilýär. Bilim ulgamyny kämilleşdirmäge gönükdirilen yzygiderli tagallalaryň netijeliligi bilim boýunça döwletiň ösüşiniň hil taýdan täze derejä çykmagynda hem-de ahyrky netijede ýurdumyzyň dünýäde eýeleýän ornunyň ýokarlanmagynda şöhlelenýär.

Welimyrat ÖWEZOW,

Türkmenistanyň Döwlet, hukuk we demokratiýa institutynyň ylmy işgäri.

https://www.turkmenmetbugat.gov.tm/tk/articles/7311

16.09.2020
Sanly tehnologiýalaryň oňyn täsiri

Umu­my­dün­ýä san­ly­laş­dyr­mak ýö­rel­ge­si bi­len aýak­daş bol­ma­gy mak­sat edin­ýän Türk­me­nis­tan soň­ky ýyl­lar­da yk­dy­sa­dy­ýe­ti­ni we dur­muş ul­ga­my­ny san­ly­laş­dyr­mak ba­bat­da me­ýil­na­ma­la­ýyn, düýp­li iş­le­ri alyp bar­ýar. San­ly ul­ga­ma üs­tün­lik­li geç­mek üçin ýurt­da yg­ty­bar­ly hu­kuk we mad­dy-en­jam­la­ýyn bin­ýat, ze­rur dü­züm­ler we şert­ler dö­re­dil­di. 2020-nji ýyl­da döw­le­tiň we jem­gy­ýe­tiň äh­li ul­gam­la­ry­ny san­ly­laş­dyr­mak hem-de umu­my san­ly gur­şa­wy dö­ret­mek bo­ýun­ça iş­ler has-da çalt­lan­dy­ryl­dy.

Döw­let Baş­tu­ta­ny­my­zyň «Türk­me­nis­tan­da elekt­ron res­mi­na­ma­lar do­la­ny­şy­gy ul­ga­my­ny we in­ter­net web-saýt­la­ry dö­ret­mek we işe gi­riz­mek ha­kyn­da» gol çe­ken Ka­ra­ry­na la­ýyk­lyk­da, mi­nistr­lik­le­re, pu­dak­la­ýyn do­lan­dy­ryş eda­ra­la­ry­na, Aş­ga­bat şä­he­ri­niň we we­la­ýat­la­ryň hä­kim­lik­le­ri­ne, gu­ra­ma­çy­lyk-hu­kuk gör­nü­şi­ne ga­ra­maz­dan, eda­ra­la­ra, kär­ha­na­la­ra we gu­ra­ma­la­ra hem-de te­le­ke­çi­lik işi bi­len meş­gul­lan­ýan ýu­ri­dik şahs­la­ra, hu­su­sy te­le­ke­çi­le­re elekt­ron res­mi­na­ma do­la­ny­şy­gy ul­ga­my­ny, web-saýt­la­ry bel­le­nen ter­tip­de dö­ret­mek, şeý­le hem ola­ryň 2021-nji ýy­lyň ýan­war aýy­na çen­li he­re­ke­te gi­ri­zil­me­gi­ni we yzy­gi­der­li döw­re­bap­laş­dy­ry­lyp du­rul­ma­gy­ny üp­jün et­mek tab­şy­ryl­dy.

Pu­dak­la­ýyn do­lan­dy­ryş eda­ra­la­ry­nyň önüm­çi­lik işi­ni aw­to­mat­laş­dyr­mak, ha­sa­ba al­mak we ha­sa­by ýö­ret­mek bo­ýun­ça ýe­ri­ne ýe­ti­ril­ýän iş­le­ri ýe­ňil­leş­dir­mek, şeý­le hem ra­ýat­lar üçin amat­lyk­la­ry dö­ret­mek we elekt­ron hyz­mat­lar ul­ga­my­ny kä­mil­leş­dir­mek mak­sa­dy bi­len, Türk­me­nis­ta­nyň e.gov.tm bir bi­te­wi döw­let saý­ty dö­re­dil­di. 2020-nji ýy­lyň few­ral aýyn­da ge­çi­ri­len Mi­nistr­ler Ka­bi­ne­ti­niň gi­ňiş­le­ýin mej­li­sin­de mil­li Li­de­ri­miz Gur­ban­gu­ly Ber­di­mu­ha­me­dow Aş­ga­bat­da we we­la­ýat­lar­da IT-mer­kez­le­ri­ni dö­ret­mek üçin ABŞ-nyň 10 mil­lion dol­la­ry möç­be­rin­dä­ki se­riş­dä­niň bö­lü­nip be­ril­ýän­di­gi­ni yg­lan et­di.

Şeý­le giň ge­rim­li san­ly ul­ga­ma geç­mek bo­ýun­ça ama­la aşy­ryl­ýan çä­re­ler mil­le­tiň tä­ze paý­has­ly, hem­me­ta­rap­la­ýyn ösen, hä­zir­ki za­ma­nyň ýo­ka­ry teh­no­lo­gi­ýa­la­ry­ny iş­jeň öz­leş­dir­mä­ge ukyp­ly ne­sil­le­riň ke­ma­la ge­ti­ril­me­gi­ni ta­lap ed­ýär. San­ly eý­ýa­myň ýaş­la­ry di­ňe bir dün­ýä­niň ösen teh­no­lo­gi­ýa­la­ry­ny iç­gin öw­ren­mek we öz­leş­dir­mek bi­len çäk­len­män, eý­sem, IT-hü­när­men­le­ri­niň hem-de mak­sat­na­ma üp­jün­çi­li­gi­ni iş­läp taý­ýar­laý­jy­la­ryň mil­li mek­de­bi­niň dö­re­dil­me­gi­niň we döw­le­tiň äh­li ul­gam­la­ry­nyň tä­ze­çil iş­le­me­gi­niň he­re­ket­len­di­ri­ji güý­ji bo­lup hyz­mat et­me­li­dir.

“Türk­me­nis­tan­da san­ly bi­lim ul­ga­my­ny ös­dür­me­giň Kon­sep­si­ýa­sy­ny” ýe­ri­ne ýe­tir­me­giň çäk­le­rin­de bir­nä­çe mö­hüm iş­ler ama­la aşy­ryl­dy. Ýur­duň ýo­ka­ry we or­ta hü­när okuw mek­dep­le­ri­niň bi­lim por­tal­la­ry­ny dö­ret­mek, san­ly bi­li­miň esa­sy­ny düz­jek elekt­ron bi­lim gor­la­ry­ny (okuw-usu­ly top­lum­lar, elekt­ron söz­lük­ler, ki­tap­lar we gol­lan­ma­lar) taý­ýar­la­mak, äh­li mek­dep­ler­de san­ly ul­gam bo­ýun­ça tä­ze okuw­la­ry gu­ra­mak, san­ly se­riş­de­le­ri giň­den peý­da­la­nyp, oku­wyň maz­mu­ny­ny we okat­mak usu­ly­ýe­ti­ni baý­laş­dyr­mak, bi­li­miň hi­li­niň dün­ýä de­re­je­si­ne la­ýyk bol­ma­gy­ny ga­zan­mak üçin ne­ti­je­li iş­ler ge­çi­ril­ýär. Mä­lim bol­şy ýa­ly, Bi­lim mi­nistr­li­gi­niň In­no­wa­si­ýa mag­lu­mat mer­ke­zi dö­re­dil­di. Bu iş­le­re öz go­şan­dy­ny goş­mak mak­sa­dy bi­len Türk­me­nis­ta­nyň Mil­li bi­lim ins­ti­tu­ty­nyň iş­gär­le­ri hem mek­dep mu­gal­lym­la­ry­na elekt­ron sa­pak­la­ry taý­ýar­la­ma­gyň usu­ly­ýe­ti bo­ýun­ça ýar­dam ber­ýär­ler, te­le­köp­rü­le­ri gu­rap, uzak ara­lyk­dan okuw­la­ry ge­çir­ýär­ler.

Hä­zir­ki dö­wür­de hor­mat­ly Pre­zi­den­ti­miz Gur­ban­gu­ly Ber­di­mu­ha­me­do­wyň tab­şy­ry­gy­na la­ýyk­lyk­da, öň­de­ba­ry­jy teh­no­lo­gi­ýa­la­ry ulan­mak ar­ka­ly or­ta we ýo­ka­ry bi­lim ul­ga­myn­da uzak ara­lyk­dan okat­ma­gy gu­ra­mak bo­ýun­ça iş­le­re aý­ra­tyn üns be­ril­ýär. Döw­re­bap san­ly teh­no­lo­gi­ýa­lar bi­len üp­jün edi­len bi­lim eda­ra­la­ryn­da uzak ara­lyk­dan okat­mak iş­le­ri ýo­la go­ýul­ýar. Şeý­le hem yk­dy­sa­dy­ýe­tiň dür­li pu­dak­la­ryn­da zäh­met çek­ýän iş­gär­le­riň hü­när de­re­je­si­ni ýo­kar­lan­dyr­mak üçin uzak ara­lyk­dan hü­när bi­li­mi­ni ber­mek usul­la­ryn­dan peý­da­la­nyl­ýar. Da­şa­ry ýurt­la­ryň or­ta hü­när bi­li­mi­niň bin­ýa­dyn­da ýo­ka­ry hü­när bi­li­mi­ni, ikin­ji ýo­ka­ry hü­när bi­li­mi­ni, sag­lyk ýag­da­ýy se­bäp­li müm­kin­çi­lik­le­ri çäk­li ra­ýat­la­ra bi­lim ber­mek, aka­de­mi­ki alyş-ça­lyş mak­sat­na­ma­la­ry bo­ýun­ça öň­de­ba­ry­jy teh­no­lo­gi­ýa­la­ry ulan­mak ar­ka­ly uzak ara­lyk­dan bi­lim mak­sat­na­ma­la­ry­ny ama­la aşyr­mak tej­ri­be­si öw­re­nil­ýär. Ýur­du­myz­da top­la­nan mil­li we dün­ýä­niň öň­de­ba­ry­jy tej­ri­be­le­ri­ne esas­la­nyp, mek­de­be çen­li ýaş­ly ça­ga­la­ry mek­de­be taý­ýar­la­mak bo­ýun­ça ene-ata­lar üçin uzak ara­lyk­dan okuw-gol­lan­ma kö­me­gi­ni ber­mek we müm­kin­çi­lik­le­ri çäk­li ra­ýat­lar üçin uzak ara­lyk­dan bi­li­mi ýo­la goý­mak boýunça tek­lip­ler öňe sü­rül­ýär. Mil­li hem­ra ara­gat­na­şyk ul­ga­my­nyň do­ly güý­jün­de iş­le­me­gi şeý­le teh­no­lo­gi­ýa­la­ry gel­jek­de has-da iş­jeň peý­da­lan­ma­ga, şol san­da wi­deo­kon­fe­ren­si­ýa­la­ry ýa-da te­le­köp­rü­le­ri ge­çir­mä­ge uly müm­kin­çi­lik­ler dö­red­ýär.

Wag­ty, ma­li­ýe we mad­dy gor­la­ry tyg­şyt­la­ýan san­ly teh­no­lo­gi­ýa­lar di­ňe bir ýurt­da ge­çi­ril­ýän bi­lim öz­gert­me­le­ri­niň çalt­lan­dy­ryl­ma­gy­na däl-de, eý­sem, bu ul­gam­da­ky hal­ka­ra hyz­mat­daş­ly­gy­nyň ne­ti­je­li­li­gi­ne-de oňyn tä­sir ed­ýär. My­sal üçin, Ita­li­ýa­nyň Türk­me­nis­tan­da­ky il­çi­ha­na­sy­nyň ital­ýan ke­ra­mi­ka­sy­nyň ta­ry­hy ba­ra­da wi­deoa­ra­gat­na­şyk gör­nü­şin­de gu­ran pre­zen­ta­si­ýa­sy­na paý­tag­ty­myz­da ýer­leş­ýän dört ýo­ka­ry okuw mek­de­bi­niň, ýag­ny Mag­tym­gu­ly adyn­da­ky Türk­men döw­let uni­wer­si­te­ti­niň, Hal­ka­ra yn­san­per­wer ylym­la­ry we ösüş uni­wer­si­te­ti­niň, Döwletmämmet Aza­dy adyn­da­ky Türk­men mil­li dün­ýä dil­le­ri ins­ti­tu­ty­nyň we Türk­me­nis­ta­nyň Döw­let çe­per­çi­lik aka­de­mi­ýa­sy­nyň ta­lyp­la­ry şol bir wagt­da gat­naş­dy­lar.

San­ly teh­no­lo­gi­ýa­lar türk­men ýaş­la­ry­na hal­ka­ra gu­ra­ma­la­ryň ýol­baş­çy­la­ry, dün­ýä­niň meş­hur şah­sy­ýet­le­ri bi­len du­şuş­ma­ga we peý­da­ly mag­lu­mat­la­ry öw­ren­mä­ge müm­kin­çi­lik­le­ri ber­ýär. “Türk­me­nis­tan —–Bi­ta­rap­ly­gyň me­ka­ny” şy­ga­ry bi­len Ýew­ro­pa­da Howp­suz­lyk we Hyz­mat­daş­lyk Gu­ra­ma­sy­nyň (ÝHHG) Baş sek­re­ta­ry To­mas Gre­min­ger Hal­ka­ra yn­san­per­wer ylym­la­ry we ösüş uni­wer­si­te­tin­de on­laýn gör­nü­şin­de ýur­du­my­zyň he­mi­şe­lik Bi­ta­rap­ly­gy­nyň 25 ýyl­ly­gy­na ba­gyş­lanyp geçirilen okuw sa­pa­gy guramaçylykly we täsirli boldy.

Mah­la­sy, hä­zir­ki za­man san­ly teh­no­lo­gi­ýa­lar bi­ziň ýur­du­my­za dün­ýä­niň yk­dy­sa­dy, yl­my-teh­ni­ki, bi­lim gi­ňiş­li­gi­ne iş­jeň go­şu­lyş­ma­ga, iki we köp­ta­rap­la­ýyn hal­ka­ra hyz­mat­daş­ly­gy öňe iler­let­mä­ge uly müm­kin­çi­lik­le­ri aç­ýar.

Ogul­gö­zel RE­JE­PO­WA,

Türk­me­nis­ta­nyň Mil­li bi­lim ins­ti­tu­ty­nyň esa­sy yl­my iş­gä­ri, fi­lo­so­fi­ýa ylym­la­ry­nyň dok­to­ry.

https://www.turkmenmetbugat.gov.tm/

09.09.2020
Sanly ykdysadyýetiň maglumatlary

Häzirki wagtda tehnologik ösüşde emeli intellekte aýratyn ähmiýet berilýär. Emeli intellekt hem sanly ykdysadyýetiň ýokary depginler bilen ösmegine özüniň oňyn täsirini ýetirýär. Jemgyýetçilik durmuşynyň ähli ulgamynda innowasion tehnologiýalary köpçülikleýin ornaşdyrmagyň netijesinde ösüşiň täze hil ugry kemala gelýär.

Tehnologiýalar mümkinçilikleriň we çylşyrymly meseleleri çözmegiň çeşmesi bolup durýar. Şol sebäpden hem ähli gyzyklanýan taraplar bilen ýakyn hyzmatdaşlyk edip, sanly ykdysadyýeti emele getirmek we ösdürmek esasy wezipeleriň biri bolup durýar. Şu ýerde, biziň nähili sanly geljegi isleýändigimiz hakyndaky düşünjä eýe bolmak zerurdyr. Häzirki sanly ykdysadyýetdäki meýillere hötde gelmek, san tapawudyny aradan aýyrmak üçin häkimiýet edaralarynyň tagallalary zerurdyr. Bu wezipäniň üstünlikli amal edilmegi üçin, täze maksatnamalaryň we çäreleriň meýilnamalarynyň, kadalaşdyryjy hukuk namalarynyň giň toplumynyň kabul edilmegi we öňden hereket edýänleriň durmuşa geçirilýän syýasata laýyklykda döwrebaplaşdyrylmagy möhüm bolup durýar. Hereket edýän maksatnamalar we kadalaşdyryjy hukuk namalar sanly tehnologiýalaryň täsiri astynda ykdysadyýetde we jemgyýetde bolup geçýän çalt depgindäki özgerişe oňyn täsir edýär. Sanly ykdysadyýetiň ösüşi adaty bolmadyk ykdysady pikir ýöretmäni we syýasatyň seljerilmesini talap edýär.

Degişli strategiýalar işlenilip düzülende hemme ýerde hyzmatlaryň ornunyň ýokarlanmagy bilen baglylykda sektorlaryň arasyndaky çäkleriň bozulma prosessini, şeýle-de sanly hyzmatyň we harydyň serhetüsti söwdasy babatyndaky milli kanunlaryň we kadalaşdyryjy düzgünnamalaryň ulanylyşyndaky kynçylyklary göz öňünde tutmak zerurdyr. Olar bahany kesgitleme we ýerli derejede girdeji almak, şeýle hem sanlylaşdyryş arkaly geljegi uly özgertmeleriň amala aşyrylmagy üçin täze mümkinçilikleriň döredilmegine ýardam bermelidirler.

Emma sanly ykdysadyýetiň global häsiýeti bu ugurdaky halkara hyzmatdaşlygyny güýçlendirmegi talap edýär. Bu ugurda sanly ykdysadyýete mümkin bolan täze çemeleşmeler babatynda pikirleriň ýüze çykmasy adaty ýagdaýdyr. Degişli statistiki maglumatlaryň ýüze çykmagynda we çalt depginli tehnologik ösüşiň amala aşmagynda ösüşiň täze ugry kemala gelýär.

Maglumatlara esaslanan dünýä ykdysadyýeti şertlerinde milli ösüş strategiýalary sanly tehnologiýalaryň ösüşiniň hil taýdan täze derejä çykmagyna we maglumatlaryň hil taýdan ýokarlanmagy üçin içki kuwwatyň berkidilmegine giň orun berilýär. Munuň üçin bar bolan mümkinçilikleriň netijeli ulanylmagy we sanly maglumatlaryň ýerlikli maksatlara gönükdirilmegi zerur çäreleriň biridir.

Bu ýagdaýda maglumatlara eýeçilik hukugynyň nähili berilmelidigi we olary dolandyrmak, sarp edijileriň ynamyny berkitmek, maglumatyň gizlinliliginiň goraglylygyny üpjün etmek, maglumatlaryň serhetüsti akymyny kadalaşdyrmak, zerur bolan bilimi we endikleri döretmek we sanly maglumatlaryň ösüşiň bähbidine ulanylmagy üçin mümkinçilikleri giňeltmek bilen bagly bolan strategik meseleler möhüm ähmiýete eýedir. Sanly ykdysadyýet, esasan hem, ösüp barýan ýurtlarda ösüşiň ýokary hem täze hil ugry bolup öňe çykýar.

Hormatly Prezidentimiziň baştutanlygynda «Türkmenistanda 2019—2025-nji ýyllarda sanly ykdysadyýeti ösdürmegiň Konsepsiýasynyň» çäklerinde meýilleşdirilen çäreler üstünlikli durmuşa geçirilýär. Munuňözi ýurdumyzyň milli ykdysadyýetiniň kuwwatlanmagyna açylan täze mümkinçilikleriň rowaçlanýandygyna şaýatlyk edýär.

Maýsa ANNAÝEWA

Türkmen döwlet ykdysadyýet we dolandyryş institutynyň mugallymy

https://www.turkmenmetbugat.gov.tm/

09.09.2020
Durnukly ösüşiň täze mümkinçilikleri

Häzirki döwürde ösen bazar gatnaşyklaryny nazarlaýan işjeň syýasatyň esasy ugurlarynyň hatarynda durýan ylmy-tehniki döwrebaplaşmak, ähli ulgamlarda innowasiýalaryň ornaşdyrylmagy, öňdebaryjy tehnologiýalara daýanýan ösen senagaty kemala getirmek ýurdumyzyň strategik ugurlarynyň biri bolup durýar. Şu jähetden önümçiligiň ähli pudaklaryna ylmyň we öňdebaryjy tejribäniň gazananlarynyň ornaşdyrylmagy we iň täze tehniki hem tehnologik enjamlaryň netijeli ulanylmagy ýeten belent sepgitlerimizde, gazanan üstünliklerimizde örän ähmiýetlidir.

Milli ykdysadyýete sanly ulgamy ornaşdyrmak boýunça öňdebaryjy döwletleriň derejesine ýetmek, elektron senagatyny döretmek, adamyň aň-bilim maýasyna, işewürligine we maglumat-aragatnaşyk tehnologiýalarynyň soňky gazananlaryna esaslanýan ösen ykdysadyýeti kemala getirmek babatdaky uly işler sanly özgertmeleriň dünýä derejesinde ýokary tizlik bilen ýaýraýan döwründe gaýragoýulmasyz wezipeleriň hatarynda durýar.

Halk hojalygynyň ähli pudaklarynda sanly ulgam üstünlikli durmuşa geçirilýär. Munuň özi döwrüň talabyna laýyklykda, pudaklaryň işini kämilleşdirmekde örän wajypdyr. Sanly ykdysadyýetde sanly marketing, sanly bilim, sanly bank hyzmatlary, sanly täjirçilik, sanly aragatnaşyk, sanly saglygy goraýyş ýaly adalgalar hereket edýär. Sanly ykdysadyýete geçilmegi bilen, alyjylaryň, sarp edijileriň, müşderileriň wagt çykdajylary, pul çykdajylary, energiýa çykdajylary hem psihologik çykdajylary ep-esli azalýar.

Sanly ykdysadyýet tizlik, amatlylyk, tygşytlylyk düşünjeleri bilen berk baglanyşyklydyr. Sanly ykdysadyýeti ösdürmekde döwletiň orny iki maksada gönükdirilýär. Birinjisi, täze ýagdaýlara uýgunlaşdyrylýan kanunçylyk binýadynyň kämilleşdirilmegidir. Ikinji maksady, önümçiligiň sanly ýörelgelerine eýerip, innowasion tehnologiýalary ornaşdyrýan kärhanalar we kompaniýalar üçin amatly şertleriň döredilmegidir. Dünýäniň ösen ýurtlarynyň tejribesinden görnüşi ýaly, sanly ykdysadyýet ýurduň ösüş depgininiň çaltlanmagyna we sanly tehnologiýalary ulanmagyň hasabyna ilatyň ýaşaýyş derejesiniň ýokarlanmagyna, şeýle-de, milli ykdysadyýetiň düýbünden tapawutlanýan täze hile geçmegine ýardam berýär. Bu bolsa ösüşiň täze belentlikleri bilen ynamly öňe barýan ýurdumyzda sanly tehnologiýalary ulanmagyň hasabyna ilatyň ýaşaýyş derejesiniň has-da ýokarlanmagynda, şeýle-de, milli ykdysadyýetiň mundan beýläk-de kuwwatlanmagynda giň mümkinçiliklere eýedir. Döwletiň, milli işewürlik birleşikleriniň we raýat jemgyýetiniň gatnaşmagynda sanly ykdysadyýetiň institutlarynyň netijeli ösdürilmegi üçin amatly guramaçylyk hem-de kadalaşdyryjy-hukuk şertlerini döretmek, şeýle hem ählumumy sanly ekoulgamyň emele gelýän şertlerinde milli ykdysady serişdeleri dolandyryş ulgamyny hem-de onuň düzümini kämilleşdirmek esasy maksatlaryň biridir.

Dünýäniň köpçülikleýin habar beriş serişdeleri sanly tehnologiýalaryň ösdürilmegine, elektron neşirleriň giňeldilmegine uly gyzyklanma bildirýär. Öňdebaryjy döwletler internet ulgamynyň berýän mümkinçiliklerinden işjeň peýdalanýarlar. Internet ulgamynda ýerleşdirilýän onlaýn görnüşli gazet-žurnallar giňden ýaýrandyr. Çünki internet ulgamy ulanylanda, elektron gazetiň ýa-da žurnalyň habarlary we maglumatlary öz okyjylaryna täzeligi bilen tiz ýetirmäge mümkinçiligi artýar, elektron maglumaty tiz täzelemek we çalt ýaýratmak örän amatlydyr. Şonuň bilen birlikde çap edilýän ýerli gazet-žurnallary diňe sebitiň ýa-da şol döwletiň ýaşaýjylary görüp bilýän bolsa, internet ulgamynda ýerleşdirilen gazetdir žurnallar beýleki sebitleriň, hatda ähli ýurtlaryň ýaşaýjylaryna elýeterlidir. Hususan-da, internet ulgamy maglumat ýygnamakda we saklamakda, ýagny maglumatlaryň goruny döretmekde ýokary amatlyklara eýedir. Internet ulgamy onlaýn usulynda ýaýradylýan gazet we žurnal üçin aragatnaşygyň diňe bir elektron poçta görnüşini däl-de, eýsem, öz okyjylary bilen forumlar, söhbetdeşlikler we konferensiýalar guramak ýaly şertleri döredýändigi bilen hem möhümdir. Şu jähetden alanyňda, ýurdumyzyň metbugat ulgamynyň hem sanly ulgama tapgyrlaýyn usulda geçmegi örän guwandyryjy ýagdaýdyr.

Mahlasy, bagtyýarlyk zamanamyzda sanly ulgama geçmek maksatnamasyny üstünlikli durmuşa geçirmek, maýa goýum işjeňligini artdyrmak, ilatyň ýaşaýyş-durmuş şertlerini has-da gowulandyrmak boýunça bellenen çäreleriň öz wagtynda durmuşa geçirilmegi üçin anyk işler amala aşyrylýar. Ilatyň iş bilen üpjünçiligi, raýatlaryň zähmet öndürijiligini we hünär derejesini ýokarlandyrmak üçin zerur şertleriň döredilmegi, olaryň durmuş taýdan goraglylygy ýurdumyzy ösdürmegiň strategiýasynyň möhüm ugurlarynyň biridir. Şunda durmuş ulgamynyň işini öňdebaryjy maglumat-aragatnaşyk tehnologiýalary ornaşdyrmagyň esasynda sanlylaşdyrmak örän möhümdir. Eziz Diýarymyzda ilata hödürlenýän dürli görnüşli hyzmatlaryň netijeliligini üpjün etmek maksady bilen, durmuş ulgamynyň dürli pudaklaryna sanly innowasiýalary ornaşdyrmak boýunça alnyp barylýan giň gerimli işler öz oňyn netijesini berýär.

Myrat ATAÝEW,

TDP-niň Mary welaýat komitetiniň guramaçylyk we syýasy işler bölüminiň müdiri.

https://www.turkmenmetbugat.gov.tm/

11.08.2020