Habarlar
Dünýä ýalkym saçýar döwrüň şuglasy

Täze taryhy eýýamda hormatly Prezidentimiziň, Gahryman Arkadagymyzyň il-ýurt bähbitli syýasatlaryndan ruhlanýan halkymyz döredijilikli zähmeti bilen Watanymyzyň ösüşlerine mynasyp goşandyny goşýar. 2023-nji ýylyň dowamynda halk hojalygynyň pudaklarynda gazanylan netijeler milli ykdysadyýetimiziň durnukly ösýändigini, döwrüň şertlerine laýyklykda kämilleşdirilýändigini tassyklaýar. Arkadagly Gahryman Serdarymyzyň baştutanlygynda ýurdumyzyň durmuş-ykdysady taýdan ösdürilmegine gönükdirilen ägirt uly maksatnamalaryň üstünlikli durmuşa geçirilmeginde gurluşyk we senagat toplumyna hem möhüm orun degişlidir. Raýatlar üçin ähli amatlyklar bilen üpjün edilen ýaşaýyş jaýlarynyň gurulmagy hem-de olaryň ýagtylyk, ýylylyk ýaly zerurlyklar bilen bökdençsiz üpjün edilmegi abadan ýaşaýşyň esasy şertleriniň biridir. Bu günki gün eziz Diýarymyzyň paýtagtynda hem-de sebitlerinde gurlan we gurulýan medeni-durmuş maksatly desgalar, aýratyn-da, iň döwrebap mümkinçilikleri özünde jemleýän Arkadag şäheriniň açylmagy okgunly ösüşlerimizi Ýer ýüzüne äşgär edýär.

Hormatly Prezidentimiziň 9-njy fewralda geçiren Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň giňişleýin mejlisinde beýan edilen maglumatlaryň esasynda hem ýurdumyzyň gurluşyk, senagat we energetika pudaklarynda oňyn görkezijileriň gazanylýandygyna göz ýetirmek mümkin. Halk hojalygynyň ähli pudaklarynyň ösüşlerini şertlendirýän görkezijiler ýurdumyzda giň gerimli gurluşyklaryň ýaýbaňlandyrylyp, olary zerur serişdeler bilen üpjün etmek üçin senagat kärhanalarynyň üstünlikli iş alyp barýandygyna şaýatlyk edýär. Amala aşyrylan gurluşyklaryň esasy böleginiň durmuş maksatly desgalar bolmagy halkymyzyň abadançylygy hakyndaky aladanyň aýdyň nyşanydyr. Arkadag şäheriniň birinji tapgyrynyň binalarynyň, Türkmenistanyň Prezidentiniň ýanyndaky Döwlet gullugy akademiýasynyň binalar toplumynyň, Seýsmiki ýagdaýa durnukly gurluşyk ylmy-barlag institutynyň binasynyň, «Parahat—7» ýaşaýyş toplumynda 10 sany 9 gatly, Büzmeýin etrabynda 11 sany 4 gatly ýaşaýyş jaýlarynyň, Gökdepe etrabynyň Owadandepe hem-de Köpetdag geňeşliklerindäki täze, döwrebap obalaryň, tutuş ýurdumyz boýunça orta mekdepleriň 22-siniň, çagalar baglarynyň 16-synyň gurlup ulanylmaga berilmegi ilaty ýokary amatlykly ýaşaýyş jaýlary bilen üpjün etmekde möhüm ähmiýete eýedir. Umumy meýdany 1 million 897 müň inedördül metre deň bolan ýaşaýyş jaýlarynyň ulanylmaga berilmegi bolsa döwletimiziň kuwwatynyň görkezijisidir.

Islendik döwletiň durmuş ugurly syýasatynyň üstünlikli durmuşa geçirilmegi üçin onuň ykdysadyýetiniň durnukly ösüşiniň üpjün edilmegi zerurdyr. Şeýle ösüşi amala aşyrmak üçin innowasion tehnologiýalar bilen üpjün edilen önümçilik desgalarynyň, döwrebap energetika ulgamlarynyň, ýurduň sebitlerini biri-birine baglaýan ýollaryň we beýleki ugurdaş düzümleriň döredilmegi hem wajypdyr. Geçen ýylyň dowamynda Mary — Ahal ugry boýunça ýokary woltly asma elektrik geçirijisiniň, Türkmenbaşydaky nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumynda iki sany gaz turbina desgasynyň, şeýle hem dürli ugurly täze kärhanalaryň onlarçasynyň açylyp, ulanyşa berilmegi hem milli ykdysadyýetimiziň durnukly ösüşini üpjün etmäge ýardam edýän düzümleri döretmek maksadyndan ugur alýar.

Bu günki berkarar döwletimizi arzuwlan beýik akyldarymyzyň doglan gününiň 300 ýyllygy giňden bellenilýän «Pähim-paýhas ummany Magtymguly Pyragy» ýylynda hem halkymyzyň eşretli durmuşyny üpjün etmäge gönükdirilen toplumlaýyn özgertmeler dowam etdirilýär. Hökümetiň giňişleýin mejlisinde hormatly Prezidentimiziň gol çeken Karary bilen tassyklanan «Türkmenistany 2024-nji ýylda durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň we maýa goýum Maksatnamasynda» göz öňünde tutulan wezipeler hem bu hakykaty aýdyňlygy bilen tassyklaýar. Maksatnama laýyklykda, şu ýyl umumy meýdany 430 müň inedördül metr bolan ýaşaýyş jaýlaryny, 5 müň 360 orunlyk umumybilim edaralaryny, 1 müň 200 orunlyk mekdebe çenli çagalar edaralaryny gurup ulanmaga bermek meýilleşdirilýär. Şeýle hem, halkymyzyň ýaşaýyş-durmuş şertlerini gowulandyrmak üçin bu Maksatnamany durmuşa geçirmegiň çäklerinde welaýatlarda we paýtagtymyzda ençeme desgalaryňdyr binalaryň gurluşygyna badalga bermek hem-de birnäçe desgalaryň gurluşygyny tamamlamak göz öňünde tutulýar. Bir gije-gündizde 150 müň kub metr agyz suwuny arassalaýjy desganyň, «Dokmaçylar» medeni merkeziniň, Magtymguly Pyragynyň täze ýadygärliginiň we medeni-seýilgäh toplumynyň, «Parahat — 7» ýaşaýyş toplumynda döwrebap ýaşaýyş jaýlarynyň 13-siniň, Halkara sagaldyş-dikeldiş hem-de Halkara fiziologiýa ylmy-kliniki merkezleriniň ulanylmaga berilmegi ak mermerli paýtagtymyz Aşgabadyň has-da gözelleşip, ýaşaýjylar üçin täze oňaýlyklaryň döredilmegine ýardam eder. Halkynyň abadançylygyny, ykdysadyýetiň ösüşini nazarlaýan iri taslamalary durmuşa geçirýän döwlet kuwwatly, gurply, berkarar döwletdir. Arkadagly Gahryman Serdarymyzyň baştutanlygynda amala aşyrylýan asylly işler, gurulýan binalardyr desgalar Garaşsyz, hemişelik Bitarap Türkmenistanyň ýagty geljege tarap ynamly gadam urýan kuwwatly döwletdigine buýsanjyňy artdyrýar.

Selimberdi HOJABERDIÝEW,

Aşgabat şäheriniň Baş maliýe we ykdysadyýet müdirliginiň başlygynyň orunbasary.

15.02.2024
Dur­muş-yk­dy­sa­dy öz­gert­me­le­re giň ýol

Ykdysady taýdan kuwwatly döwlete öwrülýän ata Watanymyzda halkymyzyň ýaşaýyş-durmuş şertlerini ýokarlandyrmaga gönükdirilen oňyn özgertmeler Gahryman Arkadagymyzyň «Döwlet adam üçindir!» diýen ynsanperwer syýasatyny dowam etdirip, «Watan diňe halky bilen Watandyr! Döwlet diňe halky bilen döwletdir!» diýýän Arkadagly Gahryman Serdarymyzyň ýolbaşçylygynda üstünlikli durmuşa geçirilýär.

Döwletiň maliýe syýasatynyň ösüşi maliýe ulgamyny kämilleşdirmäge, döwrebaplaşdyrmaga, innowasiýalara, durnukly ykdysady ösüşe, maliýe böleginiň bäsleşige ukyplylygyny ýokarlandyrmaga, türkmen halkynyň ýaşaýyş-durmuş derejesiniň hilini gowulandyrmaga gönükdirilendir. Şeýle hem «Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy: Türkmenistany 2022 — 2052-nji ýyllarda durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň Milli maksatnamasynda», «Türkmenistanyň Prezidentiniň ýurdumyzy 2022 — 2028-nji ýyllarda durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň Maksatnamasynda» we «Türkmenistanyň Prezidentiniň obalaryň, şäherleriň, etraplardaky şäherleriň we etrap merkezleriniň ilatynyň ýaşaýyş-durmuş şertlerini özgertmek boýunça 2028-nji ýyla çenli döwür üçin Milli maksatnamasynda» kesgitlenen maksatlara we wezipelere laýyklykda, ýurtda durmuş-ykdysady özgertmeleri geçirmäge, ykdysady ösüşi diwersifikasiýalaşdyrmaga gönükdirilen täze tapgyrlaýyn işler amala aşyrylyp başlandy.

Ykdysadyýetiň ösüşi onuň pudaklarynda, işiň dürli ugurlarynda maliýe gatnaşyklarynyň, şonuň bilen birlikde, býujet gatnaşyklarynyň üýtgemegi bilen şertlendirilýär. Maliýe serişdeleriniň emele geliş çeşmelerine we olaryň peýdalanylyşynyň aýratyn görnüşlerine gaýtadan seredilýär. Bu şertlerde döwlet tarapyndan ykdysady syýasaty amala aşyrýan maliýe esasyny döretmek üçin häzirki zaman şertlerine laýyk gelýän has ygtybarly çäreleri kesgitlemek gerek bolup durýar. Şol maksat bilen, maliýäni ulanmagyň çygrynda döwletiň wezipelerini, maksatlaryny amala aşyrmaga gönükdirilen çäreleriň jemini görkezýän degişli maliýe syýasaty işlenip taýýarlanylýar. Maliýe syýasatynyň düzüm bölekleriniň biri bolup býujet syýasaty çykyş edýär. Býujet syýasaty ýurdumyzyň baş maliýe meýilnamasynyň, ýagny býujet meýilnamasynyň sazlaşykly bolmagyny üpjün edýär.

Býujet syýasaty döwletiň durmuş-ykdysady ösüşini gazanmakda esasy orny eýeleýär. Döwletiň durmuş-ykdysady ösüşi jemi içerki önümiň ösüşi bilen kesgitlenilýär. Jemi içerki önümiň ösüş depgininiň geçen ýylky bilen deňeşdireniňde, 6,3 göterim ýokarlanmagy ýurduň ykdysadyýetiniň ýokary depginlerde ösýändigini alamatlandyrýar.

Ýurdumyzda durmuş-ykdysady ösüşiň gazanylmagynda her ýyl kabul edilýän döwletiň maliýe meýilnamasy bolan Döwlet býujetiniň ähmiýeti uludyr. Maliýe meýilnamalaşdyrylyşynyň düzüm bölegi bolan býujet meýilnamalaşdyrylyşy döwletiň halk hojalygy we býujet ulgamynyň düzümleriniň arasynda bolup geçýän maliýe gatnaşyklaryny kesgitleýär.

Býujet işini kämilleşdirmek boýunça ýurdumyzda köp sanly işler üstünlikli durmuşa geçirilýär. Oňa mysal edip, Türkmenistanyň Prezidentiniň Karary bilen, 2022-nji ýylyň 26-njy awgustynda ýurdumyzda býujet işini kämilleşdirmek boýunça döwlet toparynyň döredilendigini, şeýle hem Türkmenistanda 2022 — 2028-nji ýyllar aralygynda býujet ulgamynda özgertmeleri geçirmek boýunça çäreleriň Meýilnamasynyň tassyklanandygyny aýtmak bolar. Şol resminamalaryň esasynda, ýurdumyzyň Döwlet býujetinde býujet işini kämilleşdirmek boýunça birnäçe işleriň durmuşa geçirilýändigini hem bellemek gerek.

Döwlet býujeti — bu milli ykdysadyýetiň maliýe meýilnamasy bolup, ol döwlet häkimiýeti edaralary tarapyndan işlenip düzülýär we bir ýylyň dowamynda ýerine ýetirilýär. Bu kanunçylyk resminamasy ýurduň maliýe ulgamynyň esasy bolup durýar. Onuň kömegi bilen, döwlet häkimiýeti salgyt-býujet syýasatynyň gurallaryny peýdalanmak arkaly ykdysadyýete täsir edip bilýär.

Türkmenistanyň býujet ulgamynyň guralyşynyň we hereket edişiniň umumy ýörelgeleri, Türkmenistanda býujet işiniň we býujetara gatnaşyklarynyň esaslary 2014-nji ýylyň 1-nji martynda kabul edilen Türkmenistanyň Býujet kodeksi tarapyndan bellenilýär we kesgitlenilýär. Türkmenistanyň býujet kanunçylygy Türkmenistanyň bütin çäginde ýüze çykýan býujet-hukuk gatnaşyklaryny düzgünleşdirýär. Ýerli häkimiýetiň wekilçilikli edaralary öz dolandyryş-çäk birliklerinde býujet-hukuk gatnaşyklaryny düzgünleşdirýärler.

2023-nji ýylyň maý aýynda 2024-nji ýyl üçin Türkmenistanyň Döwlet býujetiniň taslamasyny, ýurdumyzy durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň esasy ugurlarynyň we maýa goýum Maksatnamasynyň taslamalaryny «Türkmenistanyň Prezidentiniň ýurdumyzy 2022 — 2028-nji ýyllarda durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň Maksatnamasynyň» esasynda işläp taýýarlamak hakynda Karar kabul edildi.

Kabul edilen Kararyň esasynda ministrlikleriň, pudaklaýyn dolandyryş edaralarynyň, welaýatlaryň, Aşgabat we Arkadag şäherleriniň häkimlikleri bilen bilelikde «Türkmenistanyň 2024-nji ýyl üçin Döwlet býujetiniň, ýurdumyzy durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň esasy ugurlarynyň we maýa goýum Maksatnamasynyň» taslamasy işlenip taýýarlanyldy.

2023-nji ýylyň noýabr aýynyň 25-ine «Türkmenistanyň 2024-nji ýyl üçin Döwlet býujeti hakynda» Türkmenistanyň Kanuny kabul edildi. «Türkmenistanyň 2024-nji ýyl üçin Döwlet býujeti hakynda» Türkmenistanyň Kanuny ýurdumyzy ösdürmegiň strategiýasyny hem-de ykdysady ösüşiň durnukly depginlerini saklamaga, maýa goýum taslamalarynyň, döwlet çykdajylarynyň ýokary netijeliligini üpjün etmäge we halkymyzyň durmuş derejesini ýokarlandyrmaga gönükdirilendir. 2024-nji ýyl üçin Türkmenistanyň Döwlet býujeti hakynda Kanunyň kabul edilmegi Milli maksatnamalarda göz öňünde tutulan sepgitlere ýetmäge mümkinçilik berýär. Bu Kanun 9 sany maddadan ybarat bolup, Döwlet býujetiniň girdejileriniň we çykdajylarynyň serişdeleri, şol sanda birinji derejeli girdejileriň we çykdajylarynyň serişdeleri, merkezleşdirilen we ýerli býujetleriň girdejileri we çykdajylarynyň serişdeleri, merkezleşdirilen býujetden salgytlaryň üsti bilen ýerli býujetlere geçirilýän kadalyk ölçegleri, merkezleşdirilen býujetden ýerli býujetleri deňeçerlemek üçin goýberilýän pul serişdeleriň möçberleri, goralan maddalar, maliýeleşdirmegiň çeşmeleri kesgitlenendir.

Döwlet býujetiniň kadaly işlemegi üçin, ilkinji nobatda, onuň girdeji bölegini üpjün etmek zerur bolup durýar. Döwlet býujetiniň girdejileri Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda, bellenen şahsy we edara görnüşli taraplardan alynýan salgytlardan we ýygymlardan, şeýle hem hökmany töleglerden, çeşmelerden emele gelýär.

Döwlet býujetiniň çykdajy bölegi zähmet haklarynyň, pensiýalaryň, döwlet kömek pullarynyň, talyp haklarynyň möçberlerini artdyrmak üçin göz öňünde tutulandyr. Ýurdumyzda zähmet haklarynyň, pensiýalaryň, döwlet kömek pullarynyň, talyp we diňleýji haklarynyň möçberleriniň her ýyl 10 göterim artdyrylýandygyny, ýagny 2024-nji ýylyň 1-nji ýanwaryndan hem zähmet haklarynyň, pensiýalaryň, döwlet kömek pullarynyň, talyp we diňleýji haklarynyň möçberiniň 10 göterim ýokarlanandygyny bellemek gerekdir.

2024-nji ýylyň Döwlet býujetinde çykdajylaryň 75 göterime golaýy durmuş ulgamyna gönükdirilýär. Durmuş ulgamyna bilimi, saglygy goraýşy ösdürmek, durmuş üpjünçiligi, ýaşaýyş jaý-jemagat hojalygy, medeniýet we beýlekiler degişlidir.

Hormatly Prezidentimiziň alyp barýan durmuş-ykdysady syýasatynda maýa goýum işjeňligine uly ähmiýet berilýär. 2024-nji ýyl üçin býujet maýa goýum maksatnamasynda senagat pudaklarynyň ösdürilmegi, eksporta gönükdirilen hem-de importyň ornuny tutýan önümçilikleriň geriminiň giňeldilmegi, halkyň durmuş taýdan goraglylygynyň berjaý edilmegi ýaly toplumlaýyn çäreleri durmuşa geçirmek göz öňünde tutulýar. Maýa goýumlaryň serişdeleri önümçilik, durmuş-medeni maksatly binalaryň we desgalaryň gurluşyklaryna gönükdirilýär. Bu serişdeleriň hasabyna ýaşaýyş jaýlarynyň, hassahanalaryň, saglyk öýleriniň we merkezleriň, mekdebe çenli çagalar edaralarynyň, umumy bilim berýän orta mekdepleriň, medeniýet öýleriniň, suw hem-de lagym, elektrik geçirijileriň, awtomobil ýollarynyň gurluşygy göz öňünde tutulandyr. Ýurdumyzyň ykdysadyýetinde hususy pudagyň paýyny artdyrmak, telekeçiligi, kiçi we orta işewürligi goldamak, ýurdumyzda öndürilýän önümleriň möçberini artdyrmak, içerki bazarda azyk bolçulygyny üpjün etmek boýunça birnäçe çäreler meýilleşdirilýär.

Ýurdumyzyň ösüşiň täze tapgyryna gadam basýan döwründe bu wajyp maliýe-hukuk resminamasy halkymyzyň ertirki güni baradaky aladanyň, abadan hem-de bolelin durmuşda ýaşamagynyň kepilidir. Ösüşiň täze belentliklerine ynamly barýan Türkmenistan döwletimiziň gülläp ösmegi üçin taýsyz tagallalar edýän Gahryman Arkadagymyzyň, peder ýoluny mynasyp dowam etdirýän Arkadagly Gahryman Serdarymyzyň janlary sag, ömürleri uzak bolsun, alyp barýan beýik işleri hemişe rowaçlyklara beslensin!

Gültäç ANNAMÄMMEDOWA,

Türkmen döwlet maliýe institutynyň maliýe kafedrasynyň mugallymy.

09.02.2024
Dünýäde islegli dökün

Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy döwründe ýurdumyzda özleşdirilýän iri maýa goýum taslamalary, baý gorly uglewodorod serişdeleriniň netijeli peýdalanylmagy, olary gaýtadan işlemekden alynýan önümler, şol sanda gymmatly mineral dökünler bilen birlikde, nebit we gazhimiýa pudagynyň önümleri içerki zerurlyklara hem-de ählumumy rowaçlygyň bähbidine, özara peýdaly halkara hyzmatdaşlygyň ösdürilmegine gönükdirilýär. Balkan welaýatynyň Türkmenbaşy etrabynyň Garabogaz şäherçesinde gurlup, 2018-nji ýylyň 17-nji sentýabrynda dabaraly ýagdaýda ulanyşa girizilen karbamid zawody hem munuň aýdyň güwäsidir. Munuň özi milli ykdysadyýetimiziň täze belentlikleri nazarlaýandygyny hem alamatlandyrdy.

Geçen ýyl bu kärhanada 1 million 32 müň tonnadan hem köp karbamid döküni taýýarlanylyp, bitirilen işiň pul hasabyndaky möçberi 806 million manada barabar boldy. Bu görkeziji, 2022-nji ýyl bilen deňeşdirilende, himiýaçylaryň önümçiligiň pul hasabyndaky ösüş depginini 122,4 göterime çenli ýokarlandyryp, 147 million manatlykdan gowrak işi artyk özleşdirendiklerinden habar berýär. Taýýarlanylan önümiň 828 müň tonnadan gowragynyň daşarky bazarlara çykarylandygy bolsa has-da buýsandyryjy görkezijidir. Netijede, bu ugurda gazanylan ösüş depgini 120 göterimden hem geçirilipdir.

Himiýaçylar «Pähim-paýhas ummany Magtymguly Pyragy» ýylyna has-da ynamly gadam basdylar. Ýanwar aýynda bu ýerde 70 müň tonna karbamid taýýarlamak baradaky meýilnama 24 müň tonna artygy bilen berjaý edildi.

Hormatly Prezidentimiziň milli ykdysadyýetimiziň ileri tutulýan ugurlarynyň biri bolan himiýa senagatyny ösdürmekde alyp barýan oýlanyşykly tutumlarynyň möhüm tapgyrlarynyň biri bolan bu toplum 10 müň tonnalyk ammiak ammaryny, umumy sygymy 100 müň tonna karbamide deň bolan ammarlary, deňiz suwuny arassalaýjy we süýjediji desgany, elektrik energiýasyny öndürýän kuwwatly gazturbina generatoryny, ýaşaýyş-durmuş hem-de medeni maksatly desgalary, şonuň ýaly-da beýleki önümçilik düzümleriniň birnäçesini özünde jemleýär. Şeýle uly önümçilik mümkinçiliklerine eýe bolan zawod raýatlaryň ýüzlerçesini hemişelik iş orny bilen üpjün etmäge hem şert döretdi.

Bu döwrebap kärhana gazhimiýa senagatynyň ösüşine aýgytly täsirini ýetirýär. Häzirki wagtda sazlaşykly işleýän bu zawod ýurdumyzyň himiýa senagatynyň ýerli çig mal serişdelerini gaýtadan işlemek arkaly alynýan önümler bilen milli ykdysadyýetimiziň beýleki pudaklarynyň zerurlyklaryny doly üpjün etmek, şeýle-de şol önümleriň daşarky bazarlara iberilýän möçberlerini yzygiderli artdyrmak babatdaky wezipeleriň üstünlikli çözülmeginde täze mümkinçilikleri döredýär. Kärhananyň önümine daşarky bazarlarda, ylaýta-da, Ýewropa ýurtlarynda barha köp isleg bildirilýär. Muňa Hazaryň mawy giňişliklerinden kärhananyň deňiz duralgasyna ýüzüp gelýän, yzy üzülmeýän ýük gämilerini synlanyňda-da, magat göz ýetirýärsiň. Şu ýylyň ýanwar aýynda bu ýerden daşarky bazarlara ugradylan gymmatly önümiň möçberi 99 müň 973 tonnadan geçdi.

Milli ykdysadyýetimiziň kuwwatynyň güwäsine öwrülip, üstünlikli amala aşyrylan bu ägirt uly taslamanyň ýene bir maksady Türkmenistanyň merkezi we gündogar sebitlerindäki örän baý serişdeli gorlary ýurduň günbatar sebiti bilen birleşdirmekden, netijede, Balkan welaýatyny senagat taýdan çalt depginler bilen ösdürmekden, bu sebitde häzirki zaman senagat we ulag üpjünçilik ulgamlaryny gurmakdan, täze iş orunlaryny döretmekden ybaratdyr. Uly geljegi nazarlaýan kärhananyň önümleriniň köp bölegi daşarky bazarlarda ýerlenilip, olardan köp möçberde ykdysady girdejiler gazanylýar. Bu görkeziji geçen ýyl 700 million manatlyga golaýlapdyr. Şunda ýene bir tehnologik täzelik bar: karbamid döküni zawodyň ammarlaryndan konweýerler arkaly daşalyp, deňiz portundaky gämilere ýüklenilýär.

Arkadagly Gahryman Serdarymyzyň yzygiderli hemaýat-goldawlaryndan ruhlanýan «Türkmenhimiýa» döwlet konserniniň önümçilik düzümleri öz öndürýän önümleri bilen ykdysadyýetimiziň beýleki pudaklarynyň, esasan-da, oba hojalygynyň zerurlyklaryny üpjün etmegi baş maksat edinýärler. Şundan ugur alyp, zawodyň işgärleriniň geçen ýyl ýurdumyzyň oba hojalykçylaryna beren karbamidiniň möçberi 95 müň tonna golaýlaýar. Zawodda ornaşdyrylan enjamlaryň daşary ýurtlaryň iň bir öňdebaryjy kompaniýalarynyň kämil desgalarydyr tehnologiýalary bolmagy we olaryň doly awtomatlaşdyrylmagy önümçilik kuwwatynyň ýokarlanmagyny üpjün edýär.

Gymmatly azot dökünlerine degişli bolan karbamid önümlerine dünýäniň ösüp barýan ýurtlary bilen bir hatarda, Amerikanyň Birleşen Ştatlary hem-de Günbatar Ýewropa döwletleri has köp isleg bildirýärler. Geçen asyryň togsanynjy ýyllarynyň başynda bu önümiň dünýäde öndürilişiniň möçberi 97 million tonna barabar bolanlygyndan häzirki wagtda iki essä golaý artypdyr. Munuň özi karbamide yzygiderli ýokarlanýan isleg bilen baglydyr.

Daşky gurşawy gorap saklamakda ähli zerurlyklar ýokary derejede göz öňünde tutulyp gurlan bu uly kärhanada häzirki wagtda öz işine birkemsiz erk etmegi başarýan dürli kärdäki hünärmenleriň ýüzlerçesiniň halal zähmet çekip, ýokary önümçilik görkezijilerini gazanmagy başarýandyklary has-da guwandyryjydyr. Olaryň tutanýerli zähmeti netijesinde, Garaşsyz, hemişelik Bitarap Diýarymyz bu gün mineral dökün bolan karbamidi öndüriji esasy ýurtlaryň hataryna ynamly goşulýar. Topragyň hemme görnüşleri we ähli ekinler üçin giňden ulanylýan karbamide bolan islegiň barha artmagy biziň ýurdumyzyň ykdysady kuwwatynyň hem ýokarlanmagyna önjeýli goşant goşýar.

Hojaberdi BAÝRAMOW.

«Türkmenistan». Surata düşüren Andreý PAKULOW.

08.02.2024
Ulag ulgamynyň ösüşleri

Garaşsyz, baky Bitarap döwletimiziň ulag-aragatnaşyk ulgamynda Gahryman Arkadagymyzyň başlangyçlary esasynda giň gerimli işler alnyp barlyp, bu günki günde bolsa Arkadagly Gahryman Serdarymyzyň parasatly baştutanlygynda onuň mümkinçilikleri has-da pugtalandyrylýar. Bu bolsa ulag-logistika pudagynyň dünýä döwletleri bilen özara bähbitli hyzmatdaşlykda kämil derejä ýetirilýändigini görkezýär.

XXI asyrda ýaşaýşy ulagsyz göz öňüne getirmek asla mümkin däl. Gündelik durmuşymyzda ulagyň möhüm ähmiýeti bar. Ulaglar ilki-ilkiler diňe ýükleri ýa-da adamlary bir ýerden başga ýere äkitmek üçin peýdalanylan bolsa, indi ulag ulgamy her bir döwletiň ykdysady, syýasy, medeni-durmuş taýdan ösmegi üçin uly ähmiýete eýe bolup durýar. Şonuň netijesinde, bu ugruň döwletimiziň ykdysady kuwwatynyň ösmeginde we ilatymyzyň ýaşaýyş şertlerini gowulandyrmakda ähmiýeti örän uludyr.

Ýurdumyzda ilkinji «akylly» şäher — Arkadag şäheri halkara ülňülerine laýyk gelýän köpugurly ýol-ulag düzümine eýedir. Ol ekologiýa taýdan arassa şäher bolmak bilen, bu ýerde ähli ulgamlarda elektrik energiýasy, şonuň ýaly-da şäheriň ýol-ulag düzüminde elektrobuslar we elektromobiller hem ulanylýar. Häzirki wagtda ýaşaýjylara dürli mümkinçilikler döredilip, ýolagçylar üçin ýörite «Duralga» mobil goşundysynyň «QR-kod» hyzmaty, şeýle hem taksi sargyt etmek üçin ygtybarly programma üpjünçiligi hereket edýär. Şonuň bilen birlikde elektrobuslaryň kömegi bilen ulaga münýän we düşýän ýolagçylaryň sanawy awtomatik usulda hasaplanýar.

Häzirki döwürde Aşgabat — Türkmenabat ýokary tizlikli awtomobil ýolunyň gurluşygy ýokary derejede alnyp barylýar. Bilşimiz ýaly, bu awtomobil ýolunyň gurluşygyna 2019-njy ýylda badalga berildi. Ýoluň birinji tapgyry bolan Aşgabat — Tejen bölegi 2021-nji ýylda üstünlikli tamamlandy. Häzirki wagtda bolsa Aşgabat — Türkmenabat ýokary tizlikli awtomobil ýolunyň Tejen — Mary böleginiň gurluşygy ýokary depginde alnyp barylýar. Şol bir wagtyň özünde ýurdumyzda Aşgabat — Türkmenbaşy ýokary tizlikli awtomobil ýolunyň gurluşygy hem ýokary depginde alnyp barylýandygyny bellemek bolar.

Döwlet Baştutanymyz: «Içerki ulag pudagyny kämilleşdirmek, halkara ulag-logistika ulgamyna işjeň goşulyşmak, üstaşyr ýük daşamalardaky hereketleri işjeňleşdirmek milli ykdysadyýetiň ösüşini has-da ilerletmekde möhüm bolup durýar» diýip belleýär. Munuň özi ýurdumyzyň geografik taýdan oňyn sebitde ýerleşýändigini görkezýär. Şeýle hem ýurdumyzda bu pudaklar bilen baglanyşykly birnäçe forumlardyr maslahatlar geçirilýär. Bularyň ählisi ulag-aragatnaşyk ulgamynda halkara hyzmatdaşlygyň has-da giň gerime eýe bolýandygyny görkezýär.

Ýeri gelende bellesek, Türkmenistanyň ulag ulgamy boýunça yzygiderli öňe sürýän başlangyçlarydyr teklipleri halkara giňişliginde hem giň seslenmelere eýe bolýar. Munuň subutnamasy hökmünde Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasynyň Kararnamasy esasynda geçen ýylyň noýabrynda ilkinji gezek bellenilip geçilen «Bütindünýä durnukly ulag gününi» görkezmek bolar. Şeýle-de baýramçylyk mynasybetli «Durnukly ulag: durnukly ösüşe goşant» atly halkara ylmy-amaly maslahat geçirildi. Bu bolsa Garaşsyz Watanymyzyň ulag ulgamyny ösdürmekde toplumlaýyn işleriň durmuşa geçirilýändiginiň nyşany bolup durýar. Şeýle beýik işleriň sakasynda duran Gahryman Arkadagymyzyň, Arkadagly Gahryman Serdarymyzyň janlary sag, il-ýurt, dünýä bähbitli işleri hemişe rowaç bolsun!

«Esger».

08.02.2024
Ylmy-tehniki ösüşiň girewi

Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy döwründe ýurdumyzy durmuş-ykdysady taýdan ösdürmek boýunça ägirt uly işler amala aşyrylýar. Bu babatda, esasan-da, gazylyp alynýan ýerli tebigy baýlyklary rejeli we toplumlaýyn ulanmaga aýratyn ähmiýet berilýär. Şolaryň esasynda içerki we daşarky bazarlarda uly islegden peýdalanýan önümleri öndürmek häzirki wagtda ileri tutulýan ugurlaryň biridir. Bu wezipeleri üstünlikli amala aşyrmak bolsa ýokary hilli bilimi ösdürmek arkaly ylmy-tehniki ösüşleri gazanmak bilen berk baglanyşyklydyr.

2023-nji ýylyň 2-nji noýabrynda sanly ulgam arkaly geçirilen Ministrler Kabinetiniň mejlisinde hormatly Prezidentimiz Serdar Berdimuhamedow ýurdumyzy durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň ileri tutulýan wezipelerine ünsi çekdi. «Türkmenistanda sanly ykdysadyýeti ösdürmegiň 2021 — 2025-nji ýyllar üçin Döwlet maksatnamasynda» meýilleşdirilen wezipeleri ýerine ýetirmegiň çäklerinde sanly ulgamy giňden ornaşdyrmagyň, döwrebap innowasion tehnologiýalary ulanmak arkaly ýurdumyzyň ykdysadyýetiniň ähli pudaklarynda ýokary netijeleri gazanmagyň zerurdygy bellenildi. Hususan-da, «Türkmenhimiýa» döwlet konserniniň kärhanalarynyň maddy-enjamlaýyn binýadyny mundan beýläk-de pugtalandyrmak boýunça görülýän çäreler barada aýdyldy. Himiýa senagatynda täze iri taslamalary durmuşa geçirmek, pudagyň kuwwatyny doly derejede amala aşyrmak, içerki we daşarky bazarlarda isleg bildirilýän ýokary hilli önümleriň öndürilýän görnüşlerini giňeltmek maksady bilen, hereket edýän önümçilikleri kämilleşdirmek göz öňünde tutulýar. Şunuň bilen baglylykda, «Maryazot» önümçilik birleşiginiň önümhanalaryny döwrebaplaşdyrmak arkaly onuň kuwwatyny artdyrmak boýunça alnyp barylýan işlere üns çekildi. Döwlet Baştutanymyz «Maryazot» önümçilik birleşiginiň birinji ammiak önümçiliginiň durkuny täzelemek we oňa täze enjamlary ornaşdyrmak meselesine degip geçdi. Bu bolsa kärhananyň önümçilik taýdan netijeliligini ýokarlandyrmaga, has girdejili bolmagyna ýardam eder.

Mejlisde ýangyç-energetika toplumynyň düzümlerindäki işleri mundan beýläk-de kämilleşdirmek maksady bilen durmuşa geçirilýän çäreler, pudagy diwersifikasiýalaşdyrmak, uglewodorod çig malynyň çykarylýan we gaýtadan işlenilýän möçberini artdyrmak, ýokary hilli nebit, gazhimiýa önümlerini öndürmek, olaryň görnüşlerini artdyrmak bellenildi. Şunuň bilen baglylykda, üznüksiz önümçiligi guramak üçin pudagy kömekçi materiallar, himiki serişdeler we beýleki ätiýaçlyk şaýlary bilen öz wagtynda üpjün etmek möhümdir. Bu babatda ýerli mineral we suw serişdelerini rejeli ulanmagyň täze, döwrebap usullaryny işläp düzmek we ornaşdyrmak zerurdyr. Has takygy, ýerli dag-magdan we gidromineral çig mal serişdelerinden täze himiki maddalary, gymmatly we seýrek duş gelýän käbir elementleriň, reňkli metallaryň birleşmelerini almagyň, önümçilikde emele gelýän akyndy suwlary arassalamagyň hem-de duzsuzlandyrmagyň üsti bilen olary ikilenç ulanmagyň usullaryny işläp düzmek we ulanmak uly geljege eýedir.

Hawa, ýurdumyzda tehniki, tehnologik we takyk ylymlaryň ösdürilmegi boýunça Döwlet maksatnamasy hereket edýär. Oňa laýyklykda, ýokary okuw mekdeplerinde, ylmy-barlag edaralarynda zehinli ýaşlary tehnologiýalara we ylym ulgamyna çekmek, dünýä ölçeglerine laýyk gelýän bäsdeşlige ukyply, önümçilik we ylmy taýdan döwrebap işleri alyp barýan hünärmenleriň, alymlaryň neslini kemala getirmek üçin giň mümkinçilikler döredilýär. Çünki häzirki zaman şertlerinde islendik döwletiň üstünlikli ösüşi, ozaly bilen, bilimiň we ylmyň ösüş derejesi, jemgyýetiň intellektual mümkinçiliklerini başarnykly ulanmak bilen kesgitlenýär.

Ýerli baýlyklaryň senagat taýdan özleşdirilmegi diňe olaryň gorlary bilen däl, eýsem, köp sanly çylşyrymly tehnologik we ekologik meseleler bilen baglanyşyklydyr. Sebäbi islendik önümçilik tehnologiýasynyň wezipesi başlangyç çig maldan ykdysady taýdan girdejili, daşky gurşaw üçin zyýansyz harytlyk önümi almakdyr.

Elbetde, şeýle ylmy-tehniki ösüşi gazanmakda ýokary hilli bilim aýgytly orun eýeleýär. Bu babatda bilimiň hilini ýokarlandyrmak boýunça Gahryman Arkadagymyz we Arkadagly Gahryman Serdarymyz ähli şertleri döredýärler. Täze ýokary we orta hünär okuw mekdepleri açylýar, okuwlaryň hili kämilleşdirilýär. Hususan-da, Ýagşygeldi Kakaýew adyndaky Halkara nebit we gaz uniwersitetinde nebitgaz, ýangyç-energetika, nebit we gazhimiýa pudaklary üçin döwrebap hünärmenleri taýýarlamakda sanly bilim ulgamyny ornaşdyrmak, daşary ýurtlaryň abraýly ýokary okuw mekdepleri bilen hyzmatdaşlyk etmek boýunça dürli şertler döredilýär. Sanly bilim ulgamynyň esasynda elektron okuw-usulyýet toplumy, wideo-audiomateriallar we beýleki döwrebap mümkinçilikler döredilýär. Milli ýörelgelere hem-de oňyn halkara tejribä laýyklykda, okuw kitaplary, maksatnamalary we okatmagyň usulyýetleri kämilleşdirilýär, mugallymlaryň hünär derejesi ýokarlandyrylýar. Ýaş mugallymlardyr talyplar halkara we döwlet derejesindäki ylmy hem-de taslama bäsleşiklerine işjeň gatnaşýarlar. Ýaşlaryň ylmy-barlag, tejribe-konstruktorçylyk ukyplaryny ösdürmek boýunça bu ugurlara laýyk gelýän sapaklaryň giňeldilip okadylmagyny gazanmak üçin netijeli çäreler görülýär. Bu bolsa kämil inžener-tehniki hünärmenleriň taýýarlanylmagyna uly ýardam edýär.

Umuman, ýurdumyzy mundan beýläk-de durmuş-ykdysady taýdan ösdürmek boýunça ylmy-tehniki ösüşi gazanmakda ýokary hilli bilime möhüm orun degişlidir.

Hojanepes ÝOWJANOW,

Ýagşygeldi Kakaýew adyndaky Halkara nebit we gaz uniwersitetiniň professory.

05.02.2024
Ýokary netijeler bilen

Ýurdumyzy durmuş-ykdysady taýdan ösdürmekde, ilatyň ýaşaýyş derejesini ýokarlandyrmakda Arkadag Serdarly bagtyýar ýaşlar ýyly möhüm ähmiýete eýe boldy. Gazanylan üstünlige welaýatymyzyň senagat kärhanalarynyň başarjaň işgärleri saldamly goşant goşdular.

Geçen ýylda welaýatymyzda senagat önümleriniň hereket edýän nyrhlarda 24 milliard 229,8 million manatlygy öndürildi. Şonça önümiň 6 milliard 572,9 million manatlygy döwlete dahylly kärhanalara degişli boldy. Öndürilen önümleriň gymmatlyk möçberiniň esasy bölegi nebitgaz pudagynyň kärhanalarynyň hasabyna döredi. Tamamlanan ýylda öňki ýyl bilen deňeşdirilende, önümleriň möçberiniň artyş depgini ýangyç-energetika pudagynda, azyk senagatynda emele geldi.

2023-nji ýylda senagat kärhanalarynda sarp edijilere ugradylan önümleriň möçberi (ýylyň başyna önümleriň galyndylaryny goşmak bilen) 6 milliard 362 million manatlyga barabar boldy. Şonça harytlyk önümleriň 71,4 göterimi bolsa ýurduň daşyna iberildi. Hasabat döwründe ilatyň sarp edýän harytlarynyň 4 milliard 862,5 million manatlygy öndürildi. Şonça önümiň 561,6 million manatlygy döwlet kärhanalarynda öndürildi. Munuň özi ykdysadyýetiň senagat pudagynda hususy önüm öndürijileriň paýynyň artýandygyna aýdyň şaýatlyk edýär.

Ykdysadyýetde we durmuş ulgamynda işleriň ilerlemeginde lebaply energetikleriň paýy uludyr. Gahryman Arkadagymyzyň parasatly ýolbaşçylygynda Garaşsyzlyk ýyllarynyň içinde ýangyç-energetika pudagy uly ösüşlere eýe boldy. Ýurdumyzyň sebitlerinde, şol sanda welaýatymyzda öňdebaryjy tehnologiýalara daýanýan kuwwatly elektrik stansiýalary gurlup, ulanylmaga berildi. Şonuň netijesinde ýangyç-energetika pudagy tutuş ykdysadyýetiň hereketlendiriji güýjüne öwrüldi. Welaýatymyzda hereket edýän döwlet elektrik stansiýalarynda geçen ýylda elektrik energiýasynyň 4 milliard 415,7 million kilowat sagady öndürildi we öňki ýyl bilen deňeşdirilende 12,8 göterim ösüş depgini gazanyldy. Bu bolsa senagat kärhanalaryny, ilatly ýerleri elektrik energiýasy bilen bökdençsiz üpjün etmäge, onuň belli bir bölegini bolsa daşary ýurtlara ibermäge mümkinçilik berdi.

Tamamlanan ýylda nah matalaryň 56,3 million manatlygy, çig ýüpegiň 108,5 tonnasy, şöhlat önümleriniň 334 tonnasy, süýji-köke önümleriniň 2,9 müň tonna golaýy öndürildi we bu görkezijiler boýunça öňki ýyl bilen deňeşdirilende ep-esli ösüş depgini gazanyldy.

Azyk senagatynyň kärhanalarynda ilatyň gündelik sarp edýän harytlaryny öndürmekde gowy görkezijilere eýe bolunýar. Şonuň netijesinde sarp ediş bazarynyň harytlar bilen üpjünçiligi barha gowulanýar, nyrhlar elýeterli bolýar.

Hormatly Prezidentimiziň ýurdumyzyň ilatyny öz topragymyzda öndürilýän önümler üpjün etmek boýunça öňde goýan wezipeleriniň ýerine ýetirilmegine lebaply ekerançylar we maldarlar mynasyp goşant goşýarlar. Tamamlanan ýyl olar üçin hem şowly boldy. Has takygy, geçen döwürde welaýatymyzyň ähli hojalyklarynda gök önümleriň 278 müň tonnasy, azyklyk bakjanyň 159,2 müň tonnasy, miweleriň we ir-iýmişleriň 46,7 müň tonnasy, ýeralmanyň 127,8 müň tonnasy, üzümiň 19,8 müň tonnasy öndürildi. Öndürilen önümleriň öňki ýylyň görkezijilerinden ýokarydygy guwandyryjydyr.

2023-nji ýylda welaýatymyzyň ähli hojalyklarynda maldarçylyk önümleriniň öndürilişini artdyrmakda önjeýli işler bitirildi. Geçen döwürde etiň 143,4 müň tonnasy (diri agramda), süýdüň 580,9 müň tonnasy, ýumurtganyň hem 234,6 million sanysy öndürildi. Öndürilen bu zerur önümleriň esasy böleginiň hususy önüm öndürijilere degişlidigi bolsa olaryň ýurdumyzda azyk önümleriniň bolçulygynyň döredilmegine netijeli gatnaşýandyklaryndan habar berýär. Şeýle oňyn ýagdaý hormatly Prezidentimiziň oba adamlaryny giňden goldaýandygy, olaryň ýokary öndürijilikli zähmet çekmekleri üçin amatly şertleri döredýändigi bilen baglanyşyklydyr. Şol sebäpli olar döwlet Baştutanymyza tüýs ýürekden hoşallyk bildirýärler.

Geçen ýyda bolup geçen taryhy wakalar, ýetilen belent sepgitler halkymyzyň Gahryman Arkadagymyzyň we Arkadagly Gahryman Serdarymyzyň öňe sürýän il-ýurt bähbitli maksatnamalaryny giňden goldaýandygynyň, ýene öňe gitmek, ösüşleriň täze belentliklerini eýelemek hyjuwy bilen joşýandygynyň aýdyň subutnamalarydyr. Nesip bolsa, täze başlanan ýyl öňki gazanylanlaryň has-da berkidiljek, ähli ugurlarda okgunly ösüşleriň gazanyljak ýyly bolar.

Mämmetgylyç KÜTIÝEW

02.02.2024
ÝOLLAR UZAR DOST-DOGANA SARY

Eşretli günleriň hözirini görüp ýaşaýan halkymyz Gahryman Arkadagymyzyň, peder ýoluny ynamly dowam etdirýän hormatly Prezidentimiziň, Arkadagly Gahryman Serdarymyzyň ulag diplomatiýasynyň dabaralanyp, dünýä çykýan döwri rowaçlanýar. Şonuň netijesinde bu günki gün ýurdumyzda gurulýan ak, ajap ýollar dost-dogana, yklymlara we sebitlere uzaýar. Gadymy Ýüpek ýolunyň şahasy bolan Aşgabat — Türkmenabat ýokary tizlikli awtomobil ýoly-da şeýle ýollaryň biridir. Ajaýyp döwrümiziň bezegine öwrüljek bu ýokary tizlikli awtomobil ýoly «Türkmenistanyň Prezidentiniň ýurdumyzy 2019 — 2025-nji ýyllarda durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň Maksatnamasynda” mynasyp ornuny tapan iri taslamalaryň biridir.

Uly ynam bilen gadam basan «Pähim-paýhas ummany Magtymguly Pyragy” ýylymyzyň ilkinji günlerinde Gahryman Arkadagymyzyň Mary welaýatyna eden iş saparynyň çäklerinde bu gatnawly ýoluň Tejen — Mary böleginiň gurluşygynda zähmet çekýän ýol gurujylar bilen duşuşyp, olaryň armasyny ýetirmegi, işleriň ýagdaýy, döredilýän mümkinçilikler bilen tanyşmagy bu işi tamamlaýjy tapgyrda alyp barýan işçi-hünärmenleriň göwün guşuny ganatlandyrdy. Öz gezeginde zähmetsöýer ýol gurujylar Şa serpaýy üçin hormatly Prezidentimize, şu ýokary tizlikli ýoluň gurluşygyna başlanan gününden bäri gelip, armasyny ýetirip duran Milli Liderimize çäksiz hoşallyklaryny bildirdiler. Asyryň iri taslamasy bolan bu ýoluň gurluşygynda zähmet çekmek bagty miýesser eden işçi-hünärmenleriň buýsanç bilen aýtmagyna görä, onuň ugrunda döwrebap köprüleriň, awtobus duralgalarynyň, myhmanhanalaryň, söwda nokatlarynyň we dynç alyş merkezleriniň bolmagy sürüjiler hem-de ýolagçylar üçin amatly şertleri üpjün eder. Olara edilýän hyzmatlaryň hiliniň dünýä derejesine çykmagyna ýardam berer.

Hawa, bu günki gün Gahryman Arkadagymyzyň peder ýoluny ynam bilen dowam etdirýän hormatly Prezidentimiziň tagallalary bilen ata-babalarymyzyň “Bereket ýoly” diýip at beren Beýik Ýüpek ýoly täzeden dikeldilip, “altyn halka” öwrülýär. Günsaýyn, ýylsaýyn alyslara uzap, dosta-dogana, goňşa barýan bu ýol ýurdumyzyň ykdysady kuwwatyny pugtalandyrmak bilen birlikde, goňşy döwletler bilen söwda gatnaşyklaryny ösdürmekde hem ähmiýeti uly bolar. Galyberse-de umumadamzat bähbitli amala aşyrylýan beýik işlere bolsa, il-günüň alkyşy ýagýar. Altyna deňelýän il alkyşy bolsa ynsan ömrüni uzaldýar. Bu barada Magtymguly atamyz hem: “Ömür saly artar, alkyş alanyň!” diýen ajaýyp setirleri nesillerimize miras galdyrypdyr.

Şeýle alkyşlardyr rowaçlyklar, bu beýik işleriň gözbaşynda duran Gahryman Arkadagymyzyň, Arkadagly Gahryman Serdarymyzyň hemişe hemrasy bolsun!

Annamyrat BERDIMYRADOW.

Žurnalist.

02.02.2024
Önüm­çi­li­giň kuw­wa­ty art­ýar

Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy döwründe hormatly Prezidentimiziň baştutanlygynda ýurdumyzda himiýa senagatyny ösdürmekde we önümçiligiň çäklerinde oba hojalyk pudagyny çig mal, mineral dökünler bilen üpjün etmekde netijeli işler üstünlikli durmuşa geçirilýär.

Gojaman Hazaryň tebigy çig mala baý bolan Garabogaz aýlagynyň golaýynda gurlup, ulanylmaga berlen «Türkmenhimiýa» döwlet konserniniň «Garabogazkarbamid» zawodynda öndürilýän önümler diňe bir Diýarymyzyň däl, eýsem, dünýä döwletleriniň onlarçasynyň isleg bildirýän karbamid önümleri hökmünde bellenip, hil taýdan ýokary görkezijilere eýe bolýar.

Kärhananyň karbamid önümçiliginde çig mal bolup hyzmat edýän ammiak önümçiliginiň ýyllyk kuwwaty 660 müň tonna deňdir. Dünýä ülňülerine laýyk gelýän kämil tehnologiýalar ornaşdyrylan kärhananyň umumy önümçilik kuwwaty bolsa her ýylda ýokary hilli karbamidiň 1 million 155 müň tonnasyny öndürmäge niýetlenendir. Kärhanada öndürilýän önümler ýurdumyzyň oba hojalyk pudagynyň işini ýokarlandyrmakda, döwrebaplaşdyrmakda, milli ykdysadyýetimiziň ileri tutulýan ugurlarynyň biri bolan himiýa senagatyny has-da ösdürmekde aýratyn ähmiýete eýedir.

Kärhananyň zähmetsöýer işgärleri geçen ýyly ýokary görkezijiler bilen jemläp, täze ýyla batly gadam goýdular. Şu günler kärhananyň işçi-hünärmenleri dünýä ülňülerine laýyk gelýän daşarky bazarlarda uly isleg bildirilýän oba hojalyk önümlerini öndürmek üçin tutanýerli iş alyp barýarlar.

Sa­par­my­rat HAK­MY­RA­DOW

31.01.2024
Gurluşyk serişdeleriniň önümçiligi ýokarlanýar

Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy döwründe ýurdumyzyň gurluşyk senagatynyň bäsdeşlige ukyplylygyny ýokarlandyrmak, önümçilik we ylmy-tehniki kuwwatyny artdyrmak, ýerli çig maldan taýýarlanylýan gurluşyk serişdeleriniň görnüşlerini köpeltmek, daşary ýurtlardan getirilýän harytlaryň ornuny tutýan önümleriň öndürilişini artdyrmak ýaly wajyp wezipeler üstünlikli ýerine ýetirilýär.

Hormatly Prezidentimiziň döredýän giň mümkinçilikleriniň, berýän goldawlarynyň esasynda önümçilik depginlerini barha ýokarlandyrýan şeýle düzümleriň biri-de Türkmenistanyň Senagat we gurluşyk önümçiligi ministrliginiň Daşoguz şäherindäki «Demirbetonönümleri» zawodydyr. Pudagyň iri senagat kärhanalarynyň biri bolan bu zawodyň durky 2015-nji ýylda täzelenip, oňa häzirki zaman innowasion tehnologiýalary ornaşdyryldy. Şonuň netijesinde, önümçilik mukdar hem hil taýdan has ýokary derejelere çykdy. Häzirki wagtda bu ýerde binalaryň daşky we içki diwarlary üçin niýetlenen beton önümler, bassyrmalar, aýnalardyr gapylar üçin niýetlenen beton birikdirijiler, ekologik taýdan arassa, howpsuz demirbeton önümleri öndürilýär.

Zawodyň önümçilik kuwwaty ýylda 50 müň kub metr gurnama demir-beton önümlerine barabar bolup, olar gurulýan köp gatly ýaşaýyş jaýlarynyň we beýleki binalaryň gurluşyklaryna yzygiderli ugradylýar. Işine ezber, tejribeli hünärmenler bölümlerde oturdylan kuwwatly enjamlaryň ygtybarly ulanylmagy, önümleriň hiliniň ýokary bolmagy üçin yhlasly zähmet çekýärler. Şeýle bolansoň, geçen ýylda 35 müň kub metr demir-beton önümlerini öndürmek göz öňünde tutulan bolsa, bu meýilnama 36 müň 304 kub metr möçberde ýerine ýetirildi. Munuň özi Arkadag Serdarly bagtyýar ýaşlar ýylynda kärhananyň önüm öndürmek boýunça meýilnamasyna 107,7 göterim amal edendigini görkezýär. Önümçiligiň ösüş depgini bolsa, öňki ýylyň mukdary bilen deňeşdirilende, 137,9 göterime ýetdi. Şeýle oňat netijeleriň gazanylmagynda galyplaýjy Jamoladdin Jumabaýew, demir ussasy Bökenbaý Karaýew, beton guýujy ulgamdan Çary Jalmedow, göteriji krany sürüji Ylýas Soltanow ýaly öz işine jogapkärli çemeleşip, yhlasly zähmet çekýän hünärmenleriň, gurluşykçylaryň hyzmatlary uludyr.

Zawodda sarp edijileriň islegleri hem nazara alynýar. Şoňa görä, bu ýerde 2016-njy ýylda gurluşyk bölümi açyldy. Zawodyň gurluşyk-gurnama önümleri ýaşaýyş jaýlarynyň, önümçilik binalarynyň gurluşyklarynda hem ulanylýar. Häzirki wagtda gurluşykçylar Daşoguz şäherinde 2 sany ýaşaýyş jaýynyň, awtotürgenleşik mekdebiniň, ýeňillikli karz serişdeleriniň hasabyna ipoteka ýaşaýyş jaýlarynyň birnäçesiniň gurluşygyny güýçli depginde alyp barýarlar. Şonuň ýaly hem welaýat merkezinde 4 gatly, 48 öýli ýaşaýyş jaýynyň gurluşygyna başlanyldy. Zawodyň gurluşykçylary gurluşyk-gurnama işleri boýunça geçen ýylyň meýilnamasyny hem 117,8 göterim ýerine ýetirdiler.

Kärhanada kärdeşler arkalaşygynyň agzalarynyň 300-den gowragy agzybir zähmet çekýär. Kärdeşler arkalaşyklarynyň ilkinji guramasy hem işgärleriň öndürijilikli işlemekleri üçiň ähli amatlyklaryň, howpsuz iş we oňat dynç alyş şertleriniň döredilmegi üçin degişli işleri alyp barýar. Işgärleriň saglygyny goramak we adam ömrüniň dowamlylygyny artdyrmak babatda ähli şertler döredilýär. Zähmeti goramak we tehniki howpsuzlyk okuwlary guralýar. Degişli tertipde ýörite geýim, aýakgap we gorag serişdeleri bilen mugt üpjün edilýär.

Ýurdumyzda zähmet adamlary hakynda edilýän ählitaraplaýyn aladalardan göwni galkynýan zawodyň işçi-hünärmenleri «Pähim-paýhas ummany Magtymguly Pyragy» ýylyny hem ýokary önümçilik görkezijilerine beslemegi maksat edinýärler.

Jumagül HOJAÝEWA,

Türkmenistanyň Kärdeşler arkalaşyklarynyň Daşoguz welaýat birleşmesiniň gurluşyk we senagat pudagy boýunça utgaşdyryjysy.

30.01.2024
Mynasyp goşant goşýarys

Arkadagly Gahryman Serdarymyzyň parasatly baştutanlygynda milli ykdysadyýetimiziň kuwwatyny artdyrmakda, ýokary hilli, bäsdeşlige ukyply önümleri öndürmekde, halkymyzyň bagtyýar durmuşynyň binýadyny berkitmekde ägirt uly işler üstünlikli durmuşa geçirilýär. Bu döwletli tutumlara hususy pudagyň goşýan goşandy aýratyn bellenilmäge mynasypdyr. Munuň özi türkmen halkynyň Milli Lideri Gahryman Arkadagymyzyň telekeçiligi ösdürmekde badalga beren döwletli tutumlarynyň täze taryhy eýýamda üstünlikli dowam etdirilýändigi bilen berk baglanyşyklydyr.

Welaýat merkezinde ýerleşýän «Batly Gadam» hususy kärhanamyzda öndürilýän ýokary hilli nah ýüplükler hem-de jorap önümleri bilen diňe bir içerki sarp edijileriň islegleri kanagatlandyrylman, eýsem, biz önümleriň bu görnüşlerini daşarky bazarlara hem yzygiderli ugradýarys, Eýrana, Türkiýä we Russiýa Federasiýasyna eksport edýäris. Her ýylda nah ýüplüginiň 3 müň 564 tonnasy, erkek, aýal we çaga joraplarynyň bolsa 565 müňe golaý jübüti daşary ýurtlara ugradylýar.

Ata Watanymyzy dünýäniň ösen döwletleriniň hataryna çykarmakda, içerki bazary ýurdumyzda öndürilýän önümler bilen üpjün etmekde, döwletimiziň eksport kuwwatyny artdyrmakda, önümçilige ýokary tehnologiýalary ornaşdyrmakda döwlet tarapyndan berilýän goldaw-hemaýatlara mynasyp zähmet görkezijileri bilen jogap bermek biziň hemişe baş maksadymyz bolup durýar. Ýurdumyzda kiçi we orta telekeçiligi, hususy başlangyçlary sazlaşykly ösdürmekde ägirt uly mümkinçilikleri döredýän Milli Liderimiziň hem-de hormatly Prezidentimiziň janlary sag, ömürleri uzak bolup, durmuşa geçirýän taryhy tutumlary hemişe rowaçlyklara beslensin!

Arazberdi Amanmämmedow,

«Batly Gadam» hususy kärhanasynyň direktory, Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler partiýasynyň ilkinji guramasynyň başlygy.

26.01.2024
Türkmen diplomatiýasynyň rowaç gadamlary

BMG-niň Baş Assambleýasynyň täze Kararnamalarynda aýdyň şöhlelenýär

Ulaglar siwilizasiýa dörän wagtyndan bäri ykdysady ösüşe öz täsirini ýetirip gelýär. Iň gadymy döwürlerde-de ulag ulgamlarynyň goşulyşýan ýerinde ýaşaýşyň gülläp ösendigine, ilkinji şäherleriň hem tebigy aýlaglaryň, derýadyr kölleriň, portlaryň töwereginde dörändigine taryh şaýat. Başgaça aýdylanda, hut geografik aýratynlyklar — ummandyr deňizlere, suw ýollaryna, düzlüklerdir daglara, oazislere ýakynlyk ilkinji ulag ulgamlarynyň kemala gelmegini şertlendiripdir. Gadymy Beýik Ýüpek ýoly bolsa şäherlerden-şäherlere uzap, ygtybarly suw ýa-da guryýer ugurlary bolmadyk ýurtlardyr sebitleri biri-biri bilen birleşdirdi. Adamlaryň kosmosa çykyp, älem giňişligini özleşdirýän, hatda Aýa çenli baryp ýeten zamanasynda-da ulagyň adamzadyň durmuşyndaky ähmiýeti barha artmasa, birjik-de peselmeýär. Şoňa görä, Durnukly ösüş maksatlaryna ýetmek bilen bagly meseleleriň 90 göteriminiň ulag ulgamy bilen baglanyşdyrylmagy hem tebigy ýagdaýdyr.

(Dowamy. Başlangyjy gazetiň 16-njy sanynda).

Geçmişden şu güne

Ulag — hereket, ulag — tizlik, ulag — ösüş. Hereketiň, tizligiň hem ösüşiň bolan ýerinde adamzadyň ýaşaýşam, ykdysadyýetem barha özgermek, ilerlemek bilen. Irki döwürlerde atdyr öküzlerde, düýelerde ýük daşalyp, uzak ýollar aýlap-hepdeläp aşylan bolsa, bu gün adamyň zähmeti, döredijilikli pikirleri netijesinde dörän «polat atlaryň» dürli görnüşlerinde sanaglyja minutdyr sagatlarda barmaly ýerimize ýetip bilýäris. «Ýodalar ýola elter, ýollar — ile» diýlişi ýaly, hut ulaglar arkaly adamlar täze, heniz görülmedik yklymlary açyp, birek-birek bilen gatnaşyk etmäge, uzak-uzak ülkelere syýahat etmäge mümkinçilik aldy. Önümçilik kuwwatlyklaryny sarp ediş bazarlary bilen baglanyşdyrýan halka, söwdanyň üznüksizligini üpjün edýän möhüm gural bolup çykyş etmegi bolsa ulagyň ykdysady bähbidini açyp görkezýär. Umuman, senagatlaşma hadysasyny, köpçülikleýin önümçiligi we harytlaryň paýlanylyşyny ulagdyr ösen ulag düzümleri bolmazdan göz öňüne getirmek asla mümkin däl. Hut şeýle zerurlyklar hem halkara syýasatda ulag ulgamyna we diplomatiýasyna berilýän ünsüň barha artmagyny şertlendirýär. Geçmişde Beýik Ýüpek ýolunyň ýüreginde ýerleşip, Gündogaryň we Günbataryň siwilizasiýalaryny baglanyşdyran Bitarap Türkmenistanyň ulag strategiýasy bolsa geografik taýdan ýerleşişiň artykmaçlyklaryndan, ýurdumyzyň çäginde sebit we yklym ähmiýetli iri ulag merkezlerini döretmek üçin logistik mümkinçiliklerdir düzümlerden has doly peýdalanmaga esaslanýar.

Tagallalar, goldawlar, anyk hereketler

Bu gün biziň: «Türkmenistan — ählumumy ulag diplomatiýasynyň başyny başlan we ony işjeň ilerledýän döwlet» diýip ynamly aýtmaga doly hukugymyz bar. Sebäbi baryp on ýyl mundan ozal, heniz 2030-njy ýyla çenli Durnukly ösüş maksatlary kabul edilmänkä, ýurdumyzda Milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň başlangyjy esasynda «Halkara hyzmatdaşlygy we durnukly ösüşi üpjün etmekde ulag-üstaşyr geçelgeleriniň tutýan orny» atly halkara maslahat geçirilipdi. 2016-njy ýylyň 26-njy noýabrynda paýtagtymyzda guralan Durnukly ulag ulgamy boýunça birinji ählumumy maslahat bolsa bu ulgamy ösdürmegiň häzirki zaman usullarynyň işlenip taýýarlanylmagynda, geljek üçin meýilnamalardyr mümkinçilikleriň kesgitlenilmeginde täze tapgyryň başyny başlady. Soňlugy bilen bu forumda öňde goýlan wezipeleri ýerine ýetirmegiň çäginde amal edilýän işler «Aşgabat prosesi» adyny alyp, yzygiderli ilerledilip, maslahatyň geçirilen senesi Birleşen Milletler Guramasy tarapyndan «Bütindünýä durnukly ulag güni» diýlip yglan edildi. Durnukly ulag boýunça Baş Assambleýada Kararnamalaryň 5-siniň kabul edilmeginiň, 3-nji iýunyň Bütindünýä welosiped güni hökmünde tutuş dünýäde giňden dabaralandyrylmagynyň, BMG-niň ýanynda Durnukly ulag boýunça dostlar toparynyň döredilmeginiň gözbaşynda-da, elbetde, Bitarap türkmen döwleti dur. Şunda bularyň ählisiniň Gahryman Arkadagymyzyň oýlanyşyklylyk we öňdengörüjilik bilen öňe süren başlangyçlarynyň ajaýyp miweleridigini ilkinji nobatda nygtamak zerur.

Geçen 2023-nji ýylyň ahyrky günlerinde ýurdumyza BMG-niň Nýu-Ýorkdaky ştab-kwartirasyndan gelip gowşan hoş habarda hem Türkmenistanyň başlangyjy bilen täze Kararnamalaryň ýene ikisiniň kabul edilendigi buşlandy. «Durnukly ösüşi üpjün etmekde ygtybarly we durnukly energiýa birikmesiniň esasy orny» atly Kararnama dogrusynda biz makalamyzyň birinji böleginde giňişleýin durup geçdik. Bu gezekki söhbedimiz bolsa 47 döwletiň awtordaşlygynda biragyzdan kabul edilen «Durnukly ösüş maksatlaryna ýetmek üçin ulagyň ähli görnüşleriniň arabaglanyşygyny berkitmek» atly Kararnama barada.

Täze Kararnama — köpugurly çagyryş

Geçen ýylyň 19-njy dekabrynda BMG-niň Baş Assambleýasynyň 78-nji sessiýasynyň 49-njy plenar mejlisinde kabul edilen «Durnukly ösüş maksatlaryna ýetmek üçin ulagyň ähli görnüşleriniň arabaglanyşygyny berkitmek» atly Kararnamanyň mazmuny hakynda gürrüň edilende, ilkinji nobatda, onuň durmuşyň ulag bilen galtaşýan ugurlarynyň ählisini öz içine alýandygyny, dünýä bileleşigini olar boýunça öňde durýan möhüm wezipeleri ýerine ýetirmekde tagallalary birleşdirmäge çagyrýandygyny nygtamaly. Bu ýerde gürrüň ýol-ulag hadysalarynyň öňüni almakdan başlap, ulaglaryň atmosferada parnik gazlarynyň döremegine getirýän ýaramaz täsirlerini azaltmak, durnukly ulag düzümleriniň maliýeleşdirilmegini has-da ilerletmek ýaly ählumumy wezipeler barada barýar. Ýeri gelende bellesek, 2021 — 2030-njy ýyllar Milletler Bileleşigi tarapyndan «Ýol hereketiniň howpsuzlygyny üpjün etmek boýunça hereketleriň onýyllygy» diýlip yglan edilip, şol döwürde ýol-ulag hadysalary netijesinde ýüze çykýan adam pidalarynyň we ýaralanmagyň derejesini azyndan 50 göterime çenli azaltmak maksat edinilýär. Şunda ýurdumyzda her ýylda «Ýol hereketiniň howpsuzlygy — ömrümiziň rahatlygy» atly biraýlygyň geçirilmeginiň tutuş dünýä boýunça tagallalara-da goşantdygy guwandyryjy ýagdaýdyr.

Biz durnukly ulag ulgamy, ulag diplomatiýasy hakynda gürrüň edenimizde ýa ýazanymyzda, köplenç, bu ugurda öz döwletimizde alnyp barylýan işlerdir ýetilýän sepgitlere ünsi çekýäris. Bu, elbetde, kanunalaýyk ýagdaý. Täze Kararnamada-da ýurdumyzyň başlangyjy esasynda ozal 2014-nji, 2015-nji, 2017-nji, 2021-nji, 2023-nji ýyllarda kabul edilen resminamalara salgylanylýar. Paýtagtymyzda 2014-nji ýylyň sentýabrynda geçirilen halkara forum, 2016-njy ýylyň noýabryndaky Durnukly ulag ulgamy boýunça birinji ählumumy maslahat, 2022-nji ýylyň awgustynda Awazada guralan deňze çykalgasy bolmadyk ösüp barýan döwletleriň ulag ministrleriniň derejesindäki halkara maslahat ýaly iri çäreler barada bellenilýär. Ýöne şunda durnukly ulag meselesiniň milli çygyrdan has giňdigini, garyplygy azaltmakdan başlap, özboluşly tebigy aýratynlyklara eýe bolan ösüp barýan ýurtlaryň hem zerurlyklaryny kanagatlandyrmak, şolar üçin hem ulagdyr ulag düzümleri babatda deň mümkinçilikleri elýeterli etmek ýaly kän-kän meseleleri öz içine alýandygyny göz öňünde tutmak möhümdir. «Durnukly ösüş maksatlaryna ýetmek üçin ulagyň ähli görnüşleriniň arabaglanyşygyny berkitmek» atly Kararnama, ine, şu hakykata ýene bir ýola hemmeleriň ünsüni çekýändigi, «Gün tertibi — 2030-yň» «hiç kimi yzda galdyrmazlyk, hiç kimi unutmazlyk» ýörelgesine ygrarlylyga çagyrýandygy üçinem uly ähmiýete eýedir.

Möhüm ugurlar anyk taslamalaryň mysalynda

Täze Kararnamada nygtalyşy ýaly, howpsuz, gymmat bolmadyk, elýeterli we durnukly ulag ulgamlary ykdysadyýetiň sazlaşykly ösüşine goşant goşmakda, adamlaryň durmuş abadançylygyny ýokarlandyrmakda, halkara hyzmatdaşlygy we ýurtlaryň arasynda söwdany işjeňleşdirmekde derwaýys ähmiýete eýe. Muny Gahryman Arkadagymyz Gurbanguly Berdimuhamedowyň Durnukly ulag ulgamy boýunça birinji ählumumy maslahatda eden çykyşyndaky: «Meniň pikirimçe, ulag ulgamy häzirki wagtda ösüşiň esasy ugry bolup durýar. Ony kämilleşdirmezden, döwrebaplaşdyrmazdan, öňdebaryjy tehnologiýalary ornaşdyrmazdan, dünýä ykdysadyýetiniň okgunly ösüşini, onuň täze ýörelgeler esasynda ösdürilmegini, adamlaryň abadançylygynyň, ýaşaýyş-durmuşynyň hiliniň ýokarlandyrylmagyny, şu ýüzýyllykda Durnukly ösüş maksatlarynyň ýerine ýetirilmegini göz öňüne getirmek kyndyr» diýen sözlerinden hem aýdyň görmek bolýar. Şol maslahata gatnaşan BMG-niň ozalky Baş sekretary Pan Gi Mun bolsa dünýä söwdasynyň halkara gatnaw ýollaryna baglydygyna, munuň iş orunlarynyň, ykdysady ösüşiň çeşmesidigine aýratyn ünsi çekip: «Ulag ulgamy adamzadyň tutuş ösüşine hem täsir edýär. Alysdaky künjeklerde ýaşaýandygyna garamazdan, adamlaryň ählisiniň bir ýerden başga bir ýere howpsuz barmaga mümkinçiligi bolmalydyr. Durnukly ulag adamlaryň hemmesini gurşap almalydyr» diýip belläpdi. Dünýä jemgyýetçiligi ulagyň adamzadyň durmuşynda näderejede ähmiýetlidigine COVID-19 pandemiýasy zerarly dörän kynçylyklaryň mysalynda has äşgär göz ýetirdi. Şoňa görä, pandemiýadan soňky dikeldiş döwründe-de ulag baglanyşygyny üpjün etmek meselesi öňdäki hatarlarda goýulýar. Munuň özi netijeli ulag ulgamynyň milli ykdysadyýetleriňem, ählumumy ykdysady ösüşiňem hereketlendiriji güýjüdigini, «Dünýä ykdysadyýeti tekerleriň üstünde aýlanyp, gämilerde ýol aşýar» diýen jümläniň häzirki döwürde-de durmuş hakykaty bolmagynda galýandygyny subut edýär.

Ulag arabaglanyşygy bilen bagly täze Kararnamada, esasan, 4 ugra — üstaşyr ulag geçelgelerine, özboluşly geografik ýagdaýda ýerleşýän ýurtlara, multimodal daşamalara we durmuş ugruna aýratyn üns çekilýär. Türkmenistanyň ulag strategiýasyna laýyklykda alnyp barylýan işlerdir durmuşa geçirilýän taslamalar bolsa şol ugurlaryň ählisini öz içine alýar. Aslynda, biziň ýurdumyz geografik taýdan amatly çäkde ýerleşmek bilen, yklymüsti ugurlaryň kesişýän esasy merkezleriniň birine öwrülýär. Häzirki wagtda Türkmenistanda ulagyň ähli görnüşlerini ösdürmek üçin uly mümkinçilikler bar. Şu nukdaýnazardan, döwletimiziň üstaşyr ulag merkezi hökmünde eýeleýän ornuny pugtalandyrmak, täze ulag geçelgelerini we ugurdaş düzümleri döretmek üçin iri maýa goýumlary çekmek boýunça netijeli işler durmuşa geçirilýär.

Käbir mysallara ýüzlensek, ýurdumyzda awtomobil, howa, deňiz hem-de demir ýol ulaglaryny özüne birleşdirýän ulag infrastrukturasy kemala getirilip, uzynlygy 5 müň kilometrden geçýän polat ýollar sebitlerimiziň arasynda ygtybarly gatnaşygy üpjün edýär. Diýarymyzyň çäginde awtomobil ýollarynyň hem 5 müň kilometrden gowragy gurlup, häzirki wagtda uzynlygy 600 kilometre ýetýän Aşgabat — Türkmenabat awtobanynyň gurluşygy güýçli depginde dowam edýär. 2019-njy ýylyň ýanwarynda gurluşygyna badalga berlip, birinji tapgyry 2021-nji ýylyň oktýabrynda üstünlikli tamamlanan bu ýokary tizlikli awtomobil ýolunyň Tejen — Mary böleginiň ulanmaga beriljek günleri hem indi uzakda däl. Bu ýoluň Aşgabat — Türkmenbaşy awtobanyna birikdirilmegi goňşy Özbegistanyň ýük awtoulaglaryna Türkmenbaşy Halkara deňiz portuna, şol ýerden bolsa deňiz ýoly arkaly Kawkaza, Ýewropa, Russiýanyň günorta sebitine, Eýranyň demirgazygyna, Pars hem-de Oman aýlagyna çykmaga mümkinçilik döreder. Türkmenbaşy — Gazagystan awtomobil ýolunyň we Garabogazköl aýlagynyň üstünden geçýän köpriniň gurluşygy iki ýurduň arasyndaky ulag, söwda hyzmatdaşlygyny ösdürmäge, ýük dolanyşygyny ýokarlandyrmaga ýardam etse, geljekde Türkmenistany, Eýrany, Yragy hem Türkiýäni birleşdirjek Gündogar — Günbatar ulag geçelgesi işe giriziler. Özbegistan — Türkmenistan — Eýran — Oman halkara ulag geçelgesini mundan beýläk-de işjeňleşdirmek, Owganystan — Türkmenistan — Azerbaýjan — Gruziýa ugry boýunça ulag geçelgesiniň döredilmegi hem sebitiň ýurtlarynyň üns merkezinde durýar. Türkmenbaşy Halkara deňiz portunyň açylmagy bolsa milli deňiz flotumyzy giňeltmäge, ýük akymlarynyň we üstaşyr ýük daşamalaryň möçberini artdyrmaga, daşary ýurt gämileri üçin hyzmatlaryň hilini ýokarlandyrmaga amatly şertleri döretdi.

Ulag hemmeler üçin!

Durnukly ulag ulgamyna doly derejeli elýeterliligiň üpjün edilmegi özboluşly geografik ýagdaýlara eýe bolan ýurtlaryň, şol sanda deňze çykalgasy bolmadyk ösüp barýan döwletleriň zerurlyklaryny kanagatlandyrmak bilen hem aýrylmaz baglanyşyklydyr. Türkmenistan bu ugurdaky işlere-de işjeň gatnaşýar. 2022-nji ýylyň awgustynda Awazada geçirilen deňze çykalgasy bolmadyk ösüp barýan döwletleriň ulag ministrleriniň derejesindäki halkara maslahat munuň şeýledigini nobatdaky gezek aýdyň görkezdi. Hormatly Prezidentimiz Serdar Berdimuhamedow forumdaky wideoýüzlenmesinde birnäçe anyk teklipleri öňe sürdi. Bu ýerde gürrüň, hususan-da, Birleşen Milletler Guramasynda ulag ulgamynda deňze çykalgasy bolmadyk ýurtlaryň bähbitlerini goramaga gönükdirilen we BMG-niň degişli düzümleri bilen yzygiderli iş alyp barjak ýörite iş toparyny döretmek; «Ählumumy ulag hyzmatdaşlygynyň ösüşinde we ony pugtalandyrmakda deňze çykalgasy bolmadyk ösüp barýan ýurtlaryň ornuny ýokarlandyrmak» atly Kararnamany işläp taýýarlamak barada barýar.

Ýeri gelende bellesek, dünýäde 32 sany (şol sanda Merkezi Aziýa ýurtlary) deňze çykalgasy bolmadyk ösüp barýan döwlet bolup, olaryň umumy ilaty 533 million adama barabardyr. Çäk taýdan ýerleşişi olaryň beýleki ýurtlar bilen ykdysady gatnaşyklaryna täsirini ýetirýär. Şonuň netijesinde, bu ýurtlar ykdysadyýetiň düzümleýin kämilleşdirilmegi üçin zerur bolan maýa goýum we maliýeleşdirmek, tehnologiýalar, hyzmatlar ýaly ugurlarda ählumumy söwdanyň artykmaçlyklaryndan doly derejede peýdalanyp bilmeýärler. Bilermenleriň aýtmaklaryna görä, deňze çykalgasy bolmadyk döwletler, üstaşyr geçiriji ýurtlar bilen deňeşdirilende, ulag çykdajylaryna ortaça iki esse köp serişde sarp edýärler. Bu daşary ýurt bazarlaryna harytlary ibermek hem-de almak babatda-da şeýle. COVID-19 pandemiýasy bolsa bu meseleleri has-da kynlaşdyrdy. Aşgabat prosesiniň dowamy bolan Awaza forumy şeýle şertlerde tagallalary birleşdirmek, çalt we aýdyň netijelere ýetmek üçin tutanýerli iş alyp barmak, pandemiýadan soňky dikeldiş döwründe ulagyň orny ýaly meselelere ünsi çekmäge mümkinçilik berdi.

* * *

Syýasatçylaryň biri: «Gowy öýlerden gowy işlere barmak gowy ulaglara bagly» diýýär. Biziň halkymyzda bolsa «Ýoly abadyň ili abat» diýen parasatly jümle bar. Bu günki gün Bitarap Türkmenistan ählumumy ulag diplomatiýasynyň başyny başlan döwlet hökmünde durnukly ulag ulgamyny kemala getirmek boýunça dünýä derejeli tagallalara mynasyp goşant goşup, Zeminiň goýnuna parahatçylygyň, dost-doganlygyň ýollaryny çekýär. Ýol baran ýere bolsa bagt barýar.

Aýgül RAHYMOWA.

«Türkmenistan».

25.01.2024
Işeňňirleriň jemlenen ýerinde

Hormatly Prezidentimiziň ýurdumyzda kiçi we orta telekeçiligi döwrebap ösdürmek bilen baglanyşykly döredýän mümkinçiliklerinden we şertlerinden ýerlikli peýdalanýan Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň agzasy, Mary etrabynyň çäginde ýerleşýän «Täze Aý» hojalyk jemgyýetiniň süýji-köke önümlerini öndürýän «Datly şerbet» hususy kärhanasynyň agzybir işgärleri hem şu günler özleriniň ähli ukyp-başarnyklaryny gowy hilli köke-süýji önümleriniň öndürilmegine gönükdirýärler.

Häzirki döwürde özünde 500-den gowrak işçi-hünärmeni jemleýän kärhana azyk önümleriniň 150-den gowrak görnüşini taýýarlap, halka hödürleýär. Bu ýerde azyk önümleriniň görnüşleriniň sanyny has artdyrmak üçin önüm öndürijiler döredijilikli gözleglerini hem yzygiderli we uly höwes bilen dowam etdirýärler. Netijede, baýramçylyklaryň we şanly seneleriň bosagasynda datly köke-süýjüleriň täze görnüşleriniň tapgyry ilata hödürlenýär. Ekologiýa taýdan arassa, tagamly, gözegelüwli gaplara gaplanan ýokary hilli önümler bolsa, alyjylar tarapyndan hoşallyk bilen garşylanylýar. Ilata hödürlenýän şol önümleriň hemmesiniň diýen ýaly, daşary ýurtlardan satyn alnyp getirilýän azyk önümleriniň ornuny tutýan, ýokary hilliligi bilen tapawutlanmagy guwandyryjy hakykatdyr.

Ýokary hilli önümleri bilen ýurdumyzda ilatyň söýgüsini gazanan, daşary ýurtlarda-da adygyp barýan şol önümleriň halkara sergilerinde-de mynasyp orun tapýandygy bolsa, ýörite bellenilmäge mynasypdyr. Ildeşlerimiziň toý saçaklarynyň süýji nygmatlar bilen bezelmegine, azyk bolçulygynyň üpjün edilmegine mynasyp goşant goşýan telekeçiler özleriniň ýokary depginler bilen işlemekleri üçin gowudan gowy şertleri döredýän hormatly Prezidentimiz, Arkadagly Gahryman Serdarymyzy tüýs ýürekden alkyşlaýarlar.

Toýly GARÝAGDYÝEW,

Türkmenistanyň kärdeşler arkalaşyklarynyň Mary welaýat birleşiginiň jogapkär işgäri.

24.01.2024