«Türkmenistan — parahatçylygyň we ynanyşmagyň Watany»
basleshik yok
USD
3.5
GBP
0.2
EUR
4.27
RUB
4.7414
UZS
0.3336
TRY
0.4241
JPY
3.219
CNY
0.5457
USD
3.5
GBP
0.2
EUR
4.27
RUB
4.7414
UZS
0.3336
TRY
0.4241
JPY
3.219
CNY
0.5457
USD
3.5
GBP
0.2
EUR
4.27
RUB
4.7414
UZS
0.3336
TRY
0.4241
JPY
3.219
CNY
0.5457
USD
3.5
GBP
0.2
EUR
4.27
RUB
4.7414
UZS
0.3336
TRY
0.4241
JPY
3.219
CNY
0.5457
USD
3.5
GBP
0.2
EUR
4.27
RUB
4.7414
UZS
0.3336
TRY
0.4241
JPY
3.219
CNY
0.5457
Habarlar
Ykdysady kuwwat — geljege binýat

Bilşimiz ýaly, ylmyň ösmegi, onuň iň täze gazananlarynyň durmuşymyza giňden ornaşdyrylmagy sanly ulgamyň sanardan köp mümkinçiliklerinden peýdalanmak üçin şert döredýär. Häzirki wagtda sanly ulgam ýaşaýşymyza şeýle bir ornaşdy welin, durmuşymyzy ol bolmazdan göz öňüne getirmek hem mümkin däl. Internet arkaly dürli harytlary oturan ýerimizde sargap getirtmek ýa-da dürli söwda işlerini alyp barmak, gündelik neşirler bilen tanyş bolmak, kitaphanadan islän kitabymyzy alyp okamak, ulag menzillerine gitmezden petek almak... bularyň ählisi wagtymyzy tygşytlamak bilen birlikde maddy ýagdaýymyza-da oňaýly täsirini ýetirýär. Her bir adamyň durmuşynda sanardan köp ýeňillikleri döredýän sanly ulgamyň ykdysadyýetimize ornaşdyrylmagy döwletimiziň ösüşini ýokarlandyrmakda, şonuň bilen baglylykda hem halkyň durmuşynda ençeme ýeňillikleriň döremeginde möhüm ähmiýete eýedir.

2021-nji «Türkmenistan — parahatçylygyň we ynanyşmagyň Watany» ýylynyň başlanmagy bilen hormatly Prezidentimiziň parasatly baştutanlygynda ýurdumyzyň ykdysadyýetine sanly ulgamy ornaşdyrmak ugrundaky alnyp barylýan işler has-da rowaçlanýar. Şeýle ähmiýetli işleriň hatarynda «Türkmenistanda 2019—2025-nji ýyllarda sanly ykdysadyýeti ösdürmegiň Konsepsiýasyny» görkezmek bolar. Üç tapgyrda amala aşyrmak göz öňünde tutulan bu resminama ykdysadyýetimize sanly ulgamy ornaşdyrmakda we şonuň netijesinde ykdysady ösüşiň ýokary görkezijilerini gazanmakda ähmiýetli orny eýeleýär.

Gahryman Arkadagymyzyň başda durmagynda, aýratyn-da, ykdysadyýetimiziň oba hojalyk pudagynyň ösüşine uly üns berilýär. Ýagny bu pudaga ylmyň iň täze gazananlarynyň, döwrebap tehnologiýalaryň ornaşdyrylmagy öndürýän önümlerimiziň hil taýdan ýokary bolmagyna we diňe bir öz ýurdumyzda däl, eýsem, dünýä bazarynda hem bäsdeşlige ukyply önümleriň artmagyna getirýär. Şeýle-de bu işler el güýjüniň az sarp edilmegine, önümçiligi çaltlandyrmakda has ýokary netijeleriň gazanylmagyna itergi berýär.

Ykdysadyýetimizi sanlylaşdyrmak durnukly ösüşi üpjün etmek bilen birlikde, halkara derejesinde özboluşly hem-de milli önümçilik kuwwatymyzy äşgär edýär. Bu ugruň hukuk binýady hem has-da pugtalandyrylyp, «Türkmenistanda internet torunyň ösüşini we internet-hyzmatlaryny etmegi hukuk taýdan düzgünleşdirmek hakynda», «Maglumatlar we olary goramak hakynda», «Kiberhowpsuzlyk hakynda», «Elektron resminama, elektron resminama dolanyşygy we sanly hyzmatlar hakynda» Türkmenistanyň Kanunlary kabul edildi. Şeýle-de ýurdumyzda sanly ykdysadyýeti ösdürmek boýunça Pudagara toparyň döredilmegi-de bellenilmäge mynasypdyr.

Öndürilýän önümleriň netijeliligini artdyrýan dünýäniň ösen döwletleriniň döwrebap hem-de ekologiýamyza zyýanly täsiri bolmadyk enjamlarynyň yzygiderli getirilmegi we täze tehnologiýalaryň ykdysadyýetimize giňden ornaşdyrylmagy iş üpjünçiligini ýokarlandyrmakda hem möhüm bolup durýar. Sanly ykdysadyýetden oňat baş çykarýan hünärmenleri taýýarlamak hem bu ugurda alnyp barylýan işleriň bir bölegi bolup, şoňa görä-de, orta, ýörite orta we ýokary okuw mekdeplerinde sanly ulgamyň iň täze gazananlary arkaly okuw sapaklary geçirilýär. Bu bolsa Gahryman Arkadagymyzyň öňdengörüjilikli syýasaty bilen sanly ykdysadyýetimiziň berk binýadynyň tutulýandygyndan we geljeginiň has hem aýdyňdygyndan nyşan.

Ýurdumyzyň beýik ösüşleriniň aýdyň subutnamasyna öwrülen kärhana-zawodlarda, ylaýta-da, oba hojalyk, nebitgaz pudaklaryna degişli bolan desgalarda tehnikalara we enjamlara sanly elektron dolandyryş ulgamyny ornaşdyrmak ugrunda-da uly işler ýerine ýetirilýär. Ol bolsa hünärmenleriň işiniň ýeňilleşmegine we iş şertleriniň gowulaşmagyna ýardam edýär. Milli Liderimiziň ýurdumyzyň ykdysady kuwwatyny ýokarlandyrmakda, öndürilýän önümleriň görnüşlerini artdyrmakda we dünýä bazarynda bäsdeşlige ukyply önümleri öndürmekde kiçi we orta telekeçilige berýän goldawlary, ykdysadyýetimiziň ähli pudaklarynda sanly ykdysadyýete geçilmegi onuň anyk mysaly bolup biler. Ykdysadyýetimiziň ähli pudaklaryna we ulgamlaryna sanly ulgamyň ornaşdyrylmagy hususy eýeçiligiň hem ösmegine we işiniň ýeňilleşmegine täsir edýär.

Adaty ykdysadyýetden tapawutlylykda sanly ykdysadyýet bar bolan ähli maglumatlardan peýdalanmaga mümkinçilik döredip, halkyň durmuş-ykdysady taýdan ýagdaýyny gowulandyrmakda, bolelin ýaşaýşyny üpjün etmekde, işini ýeňilleşdirmekde, şonuň ýaly-da ýurduň ykdysady kuwwatyny berkidip, ösüşini kepillendirmekde uly ähmiýete eýedir. Diňe bir ykdysadyýetde däl, eýsem, durmuşymyzyň ähli ugurlarynda sanly ulgamyň ornaşmagy ýurdumyzyň dünýäniň ösen döwletleri bilen aýakdaş gidýändiginden, ylmyň iň täze gazananlarynyň dürli pudaklarda orun almagy bolsa, «Döwlet adam üçindir!» diýýän Gahryman Arkadagymyzyň halkymyzyň ýaşaýyş-durmuşyny gowulandyrmakda taýsyz tagallalar edýändiginden nyşan. Ýurdumyzy dünýäniň ösen döwletleriniň hataryna çykarmak, şonuň netijesinde bolsa halkymyzyň bagtyýar ýaşaýşyny üpjün etmek ugrunda beýik işleri alyp barýan hormatly Prezidentimiziň jany sag, başy dik, tutýan tutumly işleri hemişe rowaçlyklara beslensin!

Tagangül SEÝITMÄMMEDOWA,

Aşgabat şäherindäki Agrosenagat orta hünär okuw mekdebiniň talyby, «Esger».


https://www.turkmenmetbugat.gov.tm/tk/articles/17519

07.01.2021
Ykdysadyýeti sanly ulgama geçirmek: ýylyň gazananlary hem-de geljek ýyl üçin wezipeler

Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow milli ykdysadyýetimiziň maksatnamalaýyn wezipeleri çözmek üçin sanly ulgama geçirilmegini ileri tutulýan ugurlaryň hatarynda kesgitledi. Geçen ýylyň dowamynda ýurdumyzda sanly ykdysadyýetiň durnukly esaslaryny kemala getirmek, ilkinji nobatda, bu ulgamda hukuk kadalaşdyrylyşyny üpjün etmek boýunça yzygiderli işler amala aşyryldy.

Sanly ykdysadyýete geçilmegi maýa goýum işjeňligini ösdürmäge, döwlet dolandyrylyşynyň öňdebaryjy usullaryny ornaşdyrmaga hem-de täze iş orunlaryny döretmäge, maglumat tehnologiýalaryny ulanmagyň hasabyna ähli pudaklaryň işiniň netijeliligini ýokarlandyrmaga ýardam eder diýip, döwlet Baştutanymyz belleýär.

2020-nji ýylyň fewral aýynda milli Liderimiz Türkmenistanda elektron resminamalar dolanyşygy ulgamyny we internet web-saýtlary döretmek we işe girizmek hakynda Karara gol çekdi.

Resminama laýyklykda, ministrliklere, pudaklaýyn dolandyryş edaralaryna, welaýatlaryň we Aşgabat şäheriniň häkimliklerine, guramaçylyk-hukuk görnüşine garamazdan, edaralara, kärhanalara we guramalara, şeýle hem ýuridik şahsy döretmezden, telekeçilik işini amala aşyrýan fiziki şahslara — hususy telekeçilere elektron resminamalar dolanyşygy ulgamyny hem-de internet web-saýtlary bellenen tertipde döretmegi, işe girizmegi we olaryň yzygiderli işjeň täzelenip durulmagyny üpjün etmek tabşyryldy.

Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow tarapyndan tassyklanylan «Türkmenistanda 2019 — 2025-nji ýyllarda sanly ykdysadyýeti ösdürmegiň Konsepsiýasynyň» düzgünleriniň yzygiderli ýerine ýetirilmegi ýurdumyzyň mundan beýläk-de ösmegine, işewürligi we maýa goýum işjeňligini ýokarlandyrmaga, dolandyrmagyň öňdebaryjy usullaryny ornaşdyrmaga ýardam edýär.

Ýurdumyzda ykdysady ösüşi alamatlandyrýan esasy makroykdysady görkezijileriniň derejesi durnukly saklanylýar, pul-karz syýasaty kämilleşdirilýär, önümçilik hem-de eksport ugurly we daşary ýurtlardan getirilýän harytlaryň ornuny tutýan önümleri öndürýän pudaklara yzygiderli goldaw berilýär. Halkara maliýe edaralary bilen netijeli hyzmatdaşlyk ösdürilýär, bank ulgamyna döwrebap we innowasion tehnologiýalar giňden ornaşdyrylýar.

Banklaryň sanly ulgama geçirilmegi bank düzümini döwrebaplaşdyrmaga, önümleriň görnüşlerini giňeltmäge hem-de döwrebap tehnologiýalary ulanmak arkaly müşderiler bilen özara gatnaşyklarynyň ugurlaryny artdyrmaga gönükdirilendir.

Türkmenistanyň banklary tarapyndan ykdysadyýetiň ileri tutulýan ulgamlaryna karz bermek işi amala aşyrylýar. Uzak möhletli karzlary, gozgalmaýan emläk üçin karzlary hem-de hormatly Prezidentimiziň degişli Kararlarynyň esasynda karzlary bermek işi dowam etdirilýär. Munuň özi önümçiligiň öňdebaryjy tehnologiýalarynyň ösdürilmegini goldamaga gönükdirilendir.

Sanly ulgama geçilmegi bank hyzmatlarynyň gerimini hem-de milli töleg ulgamynyň mümkinçiliklerini giňeltmäge, türkmen banklarynyň bäsdeşlige ukyplylygyny ýokarlandyrmaga ýardam eder.

Bank ulgamy bazar ykdysadyýetiniň esasy düzümleriniň, ýurdumyzyň ykdysadyýetiniň özgerişliklere taýýarlygyny şöhlelendirýän görkezijileriň biri bolup durýar.

Sanly ulgama geçilmegi bank bazaryna gatnaşyjylaryň we müşderileriň arasynda özara gatnaşyklaryň düýpli özgerdilmegini alamatlandyrýar. Munuň özi, ilkinji nobatda, hyzmatlaryň tizliginiň artdyrylmagyny hem-de hyzmat etmegiň alternatiw usullaryny ulanmak arkaly müşderileriň wagtynyň tygşytlanylmagyny göz öňünde tutýar.

Bank bazaryna gatnaşyjylara hödürlenilýän hyzmatlaryň çaltlygy hem-de elýeterliligi banklaryň we müşderileriň arasyndaky gatnaşyklary düýbünden täze derejä çykarýar.

Ykjam internetiň ösmegi hem-de smartfonlaryň wezipeleriniň giňelmegi bilen baglylykda, ykjam goşundylar möhüm ähmiýete eýe bolýar. Şolary ulanyjylar her gün özleriniň hasabynyň balansyny barlamak, ýerine ýetirilen amallary gözden geçirmek, geçirimleri hem-de hyzmatlaryň töleglerini amala aşyrmak üçin ençeme gezek ulgama girýärler.

Şolaryň ornaşdyrylan döwründen bäri “Altyn asyr”, “Millikart”, “Goýum bank kartlary”, “Maşgala kartlary” ýaly sanly bank kartlary arkaly nagt däl tölegleriň möçberi artýar hem-de “Internet-banking”, “Ykjam bank”, “Aralykdan töleg” ýaly hyzmatlardan peýdalanmak ýokarlanýar.

Töleg terminallary arkaly karz kartlary tarapyndan esasy bergi üzülende gajetler we kompýuterler giňden peýdalanylýar.

Bank kartlary arkaly terminallaryň üsti bilen söwda hem-de hyzmat ediş merkezlerinde satyn alnan harytlaryň we hyzmatlaryň tölegi, jemagat hyzmatlary (gazdan, suwdan, elektrik togundan peýdalanmak), polisiýanyň ýol gözegçiligi gullugynyň degişli hyzmatlary, şol sanda ulag serişdelerini bellige almak, tehniki pasporty bermek, awtoulag belgilerini bermek, sürüjilik şahadatnamasyny almak, ulag sürmek boýunça synaga gatnaşmak üçin tölegler amala aşyrylýar. Şeýle hem Türkmenistanyň pasporty alnanda, pasport çalşylanda ýygymlaryň tölegi ýerine ýetirilýär.

Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow döwrebap kart hyzmatlarynyň ornaşdyrylmagynyň karz berýän edaralara ynamy hem-de olaryň özüne çekijiligini ýokarlandyrmaga ýardam edýändigini, fiziki we ýuridik şahslardan pul goýumlaryny çekmegiň hem-de olary bermegiň tertibini ýeňilleşdirýändigini belleýär.

Şeýlelikde, “Halkbank” paýdarlar täjirçilik banky 2020-nji ýylda “Halkbank terminal” aralykdan tölegleriň ykjam goşundysyny işe girizdi. Munuň özi bank amallaryny sanly ulgama geçirmek boýunça üstünlikli ädim boldy.

“Halkbank terminal” aralykdan tölegler ulgamy adaty harytlary ýa-da hyzmatlary hödürleýän satyjynyň adaty smartfonuna ornaşdyrylýar hem-de häzirki wagta çenli ulanylýan ägirt uly töleg terminallarynyň ornuny tutýar.

Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň belleýşi ýaly, internet hyzmatlarynyň giň görnüşleri raýatlary goşmaça we yzygiderli bilime, aralyk usullarynyň kömegi bilen hünär derejesini ýokarlandyrmaga höweslendirýär. Sanly bilimiň ornaşdyrylmagy adam maýasyny artdyrmaga hem-de ykdysadyýete we beýleki ulgamlara innowasion serişdeleri çekmäge kömek eder.

Soňky ählumumy wehimler bilen baglylykda, bilim ulgamynda sanly tehnologiýalary ösdürmegiň derwaýyslygy has-da artdy. Dünýäniň köp ýurtlaryny gurşap alan koronawirus ýokanjynyň täze görnüşi tutuş dünýäde bilim ulgamynyň işiniň usullaryna degişli düzedişleri girizdi. Şu çylşyrymly ýagdaýda sanly tehnologiýalar internetiň üsti bilen döwrebap ykjam serişdeleri arkaly bilim işini dowam etdirmäge mümkinçilik berdi.

Sanly ulgama geçmek işinde okatmagyň hem-de bilim işini guramagyň düzümi düýpli özgerýär. Täze maglumat-kommunikasiýa tehnologiýalarynyň ulanylmagy sanly pedagogikany mundan beýläk-de ösdürmek üçin başlangyç şertdir.

Bilim ulgamynyň yzygiderli sanly ulgama geçirilmegi täze bilim standartlaryna daýanýar. Okuw serişdelerini döretmegiň, netijeli okatmak üçin talyplaryň bilimini ýokarlandyrmagyň guraly zerur bolup durýar.

Eziz Diýarymyzyň ykdysady ösüşini gazanmakda sanly tehnologiýalaryň artykmaçlygy aýdyňdyr hem-de sanlylaşdyrmak boýunça konsepsiýa ähli döwlet maksatnamalaryna we iri ykdysady taslamalara sazlaşykly utgaşýar.

Sanly tehnologiýalar durnukly ösüşiň köp sanly meselelerini dürli ugurlar boýunça çözmekde özboluşly açar bolup durýar. Sanly tehnologiýalar bazary dünýäde iň çalt ösýän ugurdyr hem-de ýaşlaryň iş bilen üpjünçiliginde iň meşhur ulgamdyr.

Türkmenistanda ykdysadyýetiň ösmeginiň möhüm ugry bolan söwda döwletimiziň jemi içerki önüminiň 10 göterimden gowragyny üpjün edýär diýip, milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedow nygtaýar. Sanlylaşdyrmakda hut söwda ulgamyna uly orun degişlidir, onda ýokary tehnologiýaly we innowasion çözgütleri ösdürmegiň binýady goýlandyr. Konsepsiýa, tutuşlygyna alanyňda, internet söwdasyny ösdürmäge, şonuň ýaly-da, ýerli önüm öndürijileriň bäsdeşlige ukyplylygyny ýokarlandyrmaga gönükdirilen toplumlaýyn çäreleriň giň görnüşini durmuşa geçirmegi göz öňünde tutýar.

Türkmenistanyň ykdysadyýetiniň beýleki pudaklarynda bolşy ýaly, milli söwda ulgamynda hem lomaý we bölek söwda ulgamlaryny dolandyrmakda sanly tehnologiýalary ornaşdyrmak üçin hukuk binýady döredildi hem-de ol kämilleşdirilýär.

“Alyjylaryň hukuklary hakynda”, “Söwda işi hakynda”, «Internet ulgamyny ösdürmegi hukuk taýdan düzgünleşdirmek we Türkmenistanda internet hyzmatlaryny etmek hakynda» Türkmenistanyň Kanunlaryna laýyklykda, Söwda we daşary ykdysady aragatnaşyklar ministrligi tarapyndan “Harytlary aralykdan satmagyň düzgünnamasy” işlenip düzüldi we işe girizildi. Ol internet söwdasynyň işini düzgünleşdirmäge gönükdirilendir.

Düzgünnama harytlaryň mahabatyny, harytlary satyn almak-satmak şertnamalaryny baglaşmagy, harytlary alyja eltip bermegiň düzgünlerini goşmak bilen aradaşlykdan söwdany guramak boýunça umumy düzgünler girizildi, onda alyjynyň hukuklary we beýlekiler kesgitlenilýär.

Bu kadalar guramaçylyk-hukuk görnüşlerine garamazdan, ýuridiki taraplara, şonuň ýaly-da, hukuk tarapyny döretmezden, telekeçilik işini amala aşyrýan hususy telekeçilere degişlidir.

Bu gün söwda ulgamynda sanlylaşdyrmak häzirki döwrüň alyjysynyň häsiýetiniň hem-de özüni alyp barşynyň görnüşiniň üýtgemegini ep-esli derejede kesgitleýär. Bu, şol sanda, töwerekde bolup geçýän üýtgetmeler — tehnologiýalaryň örän çalt ösmegi, sanly ekoulgamyň hem-de innowasion işewürligiň ýüze çykmagy bilen şertlendirilendir.

Häzirki döwrüň alyjylary amatlylyga hem-de ekologiýa taýdan arassaçylyga uly üns berýär, wagtyny tygşytlamaga çalyşýar, özüne aýratyn çemeleşmäni talap edýär diýip, döwlet Baştutanymyz Gurbanguly Berdimuhamedow belleýär. Olar sanly tehnologiýalary hem-de dürli çeşmeleri maglumatlary almak üçin işjeň ulanýarlar. Tutuş Türkmenistan boýunça harytlaryň sarp edilişi artýar, ýöne alyjynyň haryt satyn almak usullary barha köp ugurly häsiýete eýe bolýar. Bu bölek söwdada özgertmeleriň zerurlygyny ýüze çykarýar.

Tejribäniň görkezişi ýaly, şeýle özgertmeleri ornaşdyrmakda toplumlaýyn çemeleşme has oňat netijeleri berýär. Söwda ulgamynda diňe bir hasaplamak hem-de alyjylaryň özüni alyp barşyny seljermek üçin ulgamy ornaşdyrmak däl-de, eýsem, işgärlere bildirilýän talaplara gaýtadan seretmek we iş öndürijiligini ýokarlandyrmak maksadalaýykdyr.

Sanly tehnologiýalaryň kömegi arkaly işleriň netijeliligini ýokarlandyrmak hem-de degişlilikde, harytlaryň özüne düşýän gymmatyny peseltmek we bazarda elýeterliligini üpjün etmek bolar. Şunda söwda ulgamynyň işgärleriniň köpüsi alyjylaryň aglabasynyň tehniki täzeliklere oňyn garaýandyklaryny hem-de olary söwda nokatlarynda höwes bilen ulanýandyklaryny belleýärler. Öz-özüňe hyzmat edýän kassalar, aradaşlykdan tölegler, söwda ulgamynyň ykjam goşundylary barha uly meşhurlyga eýe bolýar.

Şeýlelikde, Türkmenistanda söwdany sanlylaşdyrmak ulgamynda esasy iki ugry görkezmek bolar, olar — häzirki zaman tehnologiýalarynyň işjeň ulanylmagy hem-de alyjylary seljermek.

Milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň başlangyjy boýunça işlenip taýýarlanylan «Türkmenistanda 2020 — 2025-nji ýyllarda sanly ykdysadyýeti ösdürmegiň Konsepsiýasyna» laýyklykda, şonuň ýaly-da, döwlet Baştutanymyzyň neşir edilýän köpçülikleýin habar beriş serişdelerini elektron görnüşe geçirmek boýunça beren tabşyryklaryny ýerine ýetirmek maksady bilen, bu işi durmuşa geçirmegiň degişli Tertibi işlenip düzüldi. Taýýarlanylan resminamada öňde goýlan wezipeleri çözmek üçin ilkinji nobatdaky wezipeler hem-de gazetleriň we žurnallaryň elektron görnüşe geçirilmeginiň düşewüntliligi hakyndaky maglumatlar kesgitlenildi.

Çap edilýän köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň saýtlarynyň döredilmeginiň syýasy hem-de ykdysady ähmiýeti bardyr. Türkmenistanyň köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň internet giňişliginde giňden ornaşmagy dünýäde ýurdumyz hakynda maglumatlary has netijeli ýaýratmaga şert döreder. Şonuň ýaly-da, saýt diňe bir ýazgy materiallaryny däl, eýsem, audiowizual maglumat roliklerini, reportažlary göni görnüşinde ýerleşdirmäge ýardam edýär.

Gazetleriň we žurnallaryň sanly görnüşe geçmegi çaphanalaryň maliýe çykdajylaryny ep-esli azaltmaga, kagyzy, reňki tygşytlamaga, çaphana enjamlarynyň ulanylyş möhletini artdyrmaga mümkinçilik berýär. Häzirki wagtda ulanylýan çaphana enjamlaryny, belki, başga has peýdaly, telekeçilik buýurmalary üçin peýdalanyp bolar!

Köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň sanlylaşdyrylmagy içerki maglumatlar bazarynda oňaýly şertleri döreder, has dogry we ýokary derejeli çemeleşmelerde bolsa dünýäniň habar beriş serişdeleri bazaryna çykmaga ýardam eder. Bu ugurda hereket etmek bilen, neşirler ýokary hünärli žurnalistleri, terjimeçileri, IT hünärmenlerini işe çekmäge gyzyklanma bildirerler.

Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň “Türkmenistanda sanly ykdysadyýeti ösdürmek üçin pudagara topary döretmek hakyndaky” Kararynyň sanly ykdysadyýete geçmekde şertleri döretmek üçin iş ýüzündäki esasy çäredigini bellemek gerek. Döwlet we jemgyýetçilik durmuşynyň ähli ugurlarynda sanly tehnologiýalary ornaşdyrmaga hem-de ilerletmäge ýardam etmek bu toparyň maksady hökmünde kesgitlenildi.

2020-nji ýylyň başynda toparyň birinji mejlisi geçirildi, onda ilkinji nobatda ýerine ýetirilmeli wezipeler kesgitlenildi, jogapkär adamlar bellenildi. Geçen ýylyň dekabr aýynda Türkmenistanda sanly ykdysadyýeti ösdürmek boýunça pudagara toparynyň iş toparynyň onlaýn maslahaty geçirildi.

Bu maslahat iş toparynyň ikinji mejlisi boldy. Oňa ministrlikleriň, pudaklaýyn dolandyryş edaralarynyň onlarçasynyň, häkimlikleriň, banklaryň, edaralaryň we kärhanalaryň wekilleri, IT meýdançalarynyň, şonuň ýaly-da, Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň hünärmenleri gatnaşdylar. Onuň gün tertibine Düzgünnama we Sanly ykdysadyýeti ösdürmek boýunça pudagara toparyň düzümine üýtgetmeleri hem-de goşmaçalary girizmek baradaky meseleler girizildi.

Şonuň ýaly-da, “Türkmenaragatnaşyk” agentligi tarapyndan maslahata gatnaşyjylaryň dykgatyna Identifikasiýa we autentifikasiýa bitewi ulgamynyň (IABU) milli taslamasy hödürlenildi. Ol özara maglumat hereketlerine gatnaşyjylaryň (ýüz tutan raýatlaryň hem-de ýerine ýetiriji häkimiýet edaralarynyň wezipeli adamlarynyň) elektron hyzmatlaryny almak maksady bilen, döwlet elektron serişdelerine rugsat berlen elýeterliligini üpjün etmäge gönükdirilendir.

Rugsat Türkmenistanyň döwlet hyzmatlarynyň bitewi portalynda (e.gov.tm.) hasaba alnandan soň berilýär. Mundan başga-da, iş toparynda Pudagara elektron gatnaşyklary ulgamynyň (PEGU) taslamasy görkezildi. Bu maglumat ulgamy ýurdumyzyň merkezi, sebit we ýerli häkimiýet edaralaryna, karz edaralaryna hem-de PEGU gatnaşýan beýleki guramalara raýatlara we guramalara elektron görnüşindäki döwlet hyzmatyny bermek üçin zerur maglumatlary alyşmaga mümkinçilik berýär.

Onlaýn maslahata gatnaşyjylar sanly özgertmeleriň üstünligini üpjün etmek üçin birnäçe ugurlar, şol sanda öňdebaryjy dünýä tejribesini öwrenmek hem-de milli hünärmenler, ylmy-tehniki we düzüm mümkinçiliklerini ösdürmek boýunça yzygiderli çäreleri durmuşa geçirmegiň zerurdygyny bellediler.

Ýerine ýetirilen işleriň jemine hem-de bellenilen sepgitlere ser salyp, Türkmenistanyň sanly ykdysadyýete geçmek wezipesine düýpli çemeleşýändigini ynam bilen bellemek bolar. Kanunçylyk binýadynyň kämilleşdirilmegi IT kompaniýalaryň ösmegi üçin zerur bolan düzümleriň, amatly şertleriň döredilmegi, hünärmenler bilen üpjünçilik meseleleriniň çözülmegi we beýlekiler konsepsiýada bellenilen maksatlara ýetmegi çaltlandyrar.

Öňdebaryjy sanly tehnologiýalaryň köpçülikleýin ornaşdyrylmagy ýurdumyzyň ykdysady taýdan mundan beýläk-de ösmegi üçin esas bolar. Türkmen önüm öndürijileri emele gelen ýagdaýy seljerip hem-de kynçylyklary yzygiderli aradan aýryp, täze ýokary tehnologiýaly pudaklarda hyzmatdaşlygy ösdürip, ykdysadyýetimiziň dünýä bazarlaryndaky bäsdeşlige ukyplylygyny düýpli ýokarlandyrarlar.

Döwlet Baştutanymyz Gurbanguly Berdimuhamedow Diýarymyzyň ykdysadyýetini innowasion ugra geçirmegi çaltlandyrmagyň, işewürlik hem-de maýa goýum işjeňliginiň ösüşiniň artdyrylmagynyň, ylmy gözlegleri köp talap edýän pudaklarda iş bilen üpjünçiligiň ýokarlandyrylmagynyň, öňdebaryjy maglumatlar tehnologiýalarynyň jemgyýetiň ähli ugurlaryna ornaşdyrylmagynyň durmuşyň hilini hem-de ýurdumyzyň ilatynyň abadançylyk derejesini ep-esli ýokarlandyrmaga mümkinçilik berjekdigini nygtaýar.

(TDH).



https://www.turkmenmetbugat.gov.tm/tk/articles/17176?type=feed

02.01.2021
Sanly ulgam — ösüşlere badalga

Häzirki döwürde ata Watanymyz Türkmenistanda ykdysady ösüşiň belent sepgitlerine ýetilýär. Hormatly Prezidentimiziň öňdengörüjilikli döwlet syýasaty netijesinde ýurdumyzyň ykdysadyýetiniň ähli pudaklary döwrebaplaşdyrylýar we kuwwatly senagat ulgamy kemala getirilýär. Ykdysady taýdan ösen döwletimizde giň gerimli özgertmeleriň durmuşa geçirilýän häzirki şertlerinde halk hojalygynyň ähli pudaklaryny sanlylaşdyrmaklyga strategik ugur hökmünde garalýar. Munuň milli ykdysadyýetimize sanly ulgamy ornaşdyrmaga we ýurdumyzyň dünýäniň ykdysady giňişligine üstünlikli goşulyşmagyna ýardam berýär.

Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe milli Liderimiziň baştutanlygynda döwletimizde sanly ykdysadyýeti ösdürmeklik işi çalt depginler bilen alnyp barylýar. Ýurdumyzda amala aşyrylýan sanly reforma özgertmeleri toplumlaýyn we maksatnamalaýyn esasda üstünlikli alnyp barylýar. Häzirki wagtda ýurdumyzda sanly ulgama geçmek we sanlylaşdyrmak esasynda milli ykdysadyýetimizi ösdürmek babatda hormatly Prezidentimiziň degişli Karary bilen tassyklanan «Türkmenistanda 2019 — 2025-nji ýyllarda sanly ykdysadyýeti ösdürmegiň Konsepsiýasy» hereket edýär. Bu ýokary ähmiýete eýe bolan Konsepsiýa laýyklykda Diýarymyzda ykdysady ulgamda sanly özgertmeler giň gerimde durmuşa geçirilýär we ähli halk hojalyk pudaklary sanlylaşdyrylýar.

Ýurdumyzda sanly ykdysadyýetiň ösdürilmegi durnukly ykdysady ösüşi gazanmak bilen bir hatarda, sanly bilim we sanly hyzmatlar ulgamyny hem ösdürmeklige ýardam berýär. Olaryň utgaşykly ösdürilmegi ýurdumyzy ykdysady taýdan ösen döwlete öwürmek, häzirki zaman ösen tilsimatlardan hem-de kämil kompýuter tehnologiýalaryndan baş çykarýan ylymly we bilimli ýaş nesilleri taýýarlap ýetişdirmek, şeýle hem ilata edilýän sanly hyzmatlary kämilleşdirmek we ösdürmek babatda giň mümkinçilikleri açýar.

Sanly ykdysadyýeti ösdürmeklik 2030-njy ýyla çenli ählumumy Gün tertibinde görkezilen Durnukly ösüş maksatlaryna ýetmäge giň ýol açýar. Halk hojalyk pudaklarynyň sanlylaşdyrylmagy ýurdumyzyň gaýtadan işleýän senagat pudagynda gazylyp alynýan ýerasty baýlyklary taýýar önüm görnüşinde öndürmäge, döwletimiziň önümçilik kuwwatlygyny artdyrmaga, ahyrky netijede bolsa, halkymyzyň durmuş şertlerini ýokarlandyrmaga we ýaşaýyş şertlerini has-da gowulandyrmaga oňyn täsir edýär. Bu bolsa häzirki zaman şertlerinde adamzat ösüşini gazanmaklygyň baş şerti bolup durýar.

Bu gün milli Liderimiziň baştutanlygynda ýurdumyzda sanly ykdysadyýeti kemala getirmek wezipesi üstünlikli çözülýär. Dünýä ykdysadyýetindäki ornuny has-da berkidýän döwletimiziň ykdysadyýetiniň sanlylaşdyrylmagy ýurdumyzyň we halkymyzyň ýagty ertiriniň binýadyny goýýar. Ýurdumyzy ykdysady taýdan ösdürýän we güýçli senagat döwletine öwürýän hormatly Prezidentimiziň jany sag, ömri uzak bolsun, il-ýurt bähbitli işleri rowaçlyklara beslensin!

Bahar JEPBAROWA,

Türkmen döwlet ykdysadyýet we dolandyryş institutynyň mugallymy.



https://www.turkmenmetbugat.gov.tm/tk/articles/16763

29.12.2020
Ykdysadyýeti sanlylaşdyrmagyň ähmiýeti

Berkarar döwletiň bagtyýarlyk döwründe ýurdumyz ösüşiň aýdyň ýoly bilen ynamly öňe barýar. Bu ösüş ylym-bilim we döredijilik mümkinçilikleriniň geriminiň giňelmegi bilen kesgitlenilip, her bir ulgamyň işine ylmy-tehniki täzelikleriň ornaşdyrylmagy bilen tapawutlanýar.

Döwlet dolandyryşyny, maliýe ulgamyny, lomaý we bölek söwdany, şeýle hem jemagat, şahsy we durmuş hyzmatlaryny öz içine alýan gurşawyň ösmegi ykdysadyýetiň sanly ulgama geçilmeginiň binýatlyk esasy bolup çykyş edýär. Ykdysady ösüşiň sanlylaşdyrmak ýoluny saýlap alan Türkmenistan bu ugurda öňde duran wezipeleri iş ýüzünde amala aşyrmakda uly mümkinçiliklere eýedir.

Hormatly Prezidentimiziň taýsyz tagallalary netijesinde milli ykdysadyýetimizi diwersifikasiýa ýoly bilen ösdürmek, ýurdumyzda elektron senagatyny döretmek, döwrebap maglumat-aragatnaşyk tehnologiýalaryna esaslanýan ösen ykdysadyýeti kemala getirmek boýunça netijeli işleri amala aşyrmaga guramaçylykly girişildi. Munuň şeýledigine hormatly Prezidentimiziň «Türkmenistanda 2019 — 2025-nji ýyllarda sanly ykdysadyýeti ösdürmegiň Konsepsiýasyny» tassyklamak hakynda kabul eden Karary hem doly şaýatlyk edýär.

Sanly ykdysadyýeti ýola goýmak — bu örän çylşyrymly we wagt düşünjesinde örän dowamly işdir. Ol bazar hem-de meýilnamalaýyn ýörelgeler esasynda amal edilýär. Bu iki ýörelge aýratynlykda ulanylmaýar, degişli işde olar biri-biri — bazar hem-de meýilnamalaýyn ykdysadyýet bilen özara arabaglanyşyklydyr.

Öňdebaryjy tehnologiýalaryň esasynda döredilýän kärhanalaryň sanynyň artmagy täze iş orunlarynyň döredilmegine, ilatyň iş bilen üpjünçilik derejesiniň gowulandyrylmagyna oňyn täsir edýär. Sanly ykdysadyýetiň innowasiýalara, ykdysady ösüşe itergi beriji güýji hökmündäki ornuny barha pugtalandyrmagy, sanly önümçilige geçilmegi täze pudaklaryň emele gelmegine we işe girizilmegine itergi berýär.

Milli Liderimiziň döwletimiziň ykdysadyýetiniň ähli pudaklaryny sanlylaşdyrmak we sanly ykdysadyýete geçmek boýunça öňe sürýän wezipeleri ýurdumyzyň telekeçileriniň işiniň esasy ugurlarynyň birine öwrüldi. Olar iň häzirkizaman tehnologiýalaryny önümçilige ornaşdyrýarlar. Ondan başga-da ýurdumyzyň hususy telekeçileri sanly ulgamy ornaşdyrmak isleýänlere elektron resminama dolanyşygyna geçmekde, programma üpjünçiligini ýola goýmakda netijeli maslahatlary berýärler. Bu bolsa täze iş orunlarynyň döremegini we ilatyň ýaşaýyş-durmuş derejesiniň gowulanmagyny şertlendirýär.

Milli elektron senagatynyň döredilmegi ýurdumyzyň halk hojalyk toplumyny has-da depginli ösdürmäge mümkinçilik berýär. Mundan başga-da bu ugurda serişde we energiýa tygşytlaýjy, ekologiýa taýdan arassa elektron we elektrotehniki senagatynda içerki we daşarky bazarlar üçin bäsdeşlige ukyply önümçiligi döretmegiň binýadynda ýurdumyzyň eksport mümkinçiliklerini ýokarlandyrmak boýunça işler talabalaýyk ýola goýulýar.

Ýurdumyzyň ykdysady strategiýasynda ylma daýanýan, dünýä bazarynda bäsdeşlige ukyply bolan önümleri öndürmek wezipesine aýratyn orun degişli bolup durýar. Täze tehnologiýalaryň döredilmegi, sanly ulgamyň ösdürilmegi, olaryň döwletiň durmuş-ykdysady ösüşinde ulanylmagy ýurdumyzyň dünýä ýüzündäki abraýyny we ornuny berkidýär. Ata Watanymyzy dünýäniň ösen döwletleriniň hataryna goşmak babatynda milli Liderimiziň durmuşa geçirýän özgertmeleriniň çäginde sanly ykdysadyýetiň netijeleri ilatyň ýaşaýyş-durmuşynyň hem has ýokary derejelere ýetmegine getirýär. Bu bolsa Gahryman Arkadagymyzyň «Döwlet adam üçindir!» diýen baş ýörelgesiniň üstünlikli amala aşyrylýandygynyň aýdyň subutnamasydyr.

Babamyrat TAGANOW,

Türkmen döwlet ykdysadyýet we dolandyryş institutynyň uly mugallymy.


https://www.turkmenmetbugat.gov.tm/tk/articles/16556

26.12.2020
Sanly ulgam: maglumatlar bazary

Milli ykdysadyýetimiziň pudaklarynyň diwersifikasiýalaşdyrylmagy ýurdumyzyň köpugurly ösüşiniň häzirki möhüm ugry hökmünde häsiýetlendirilýär. Halk hojalygynyň pudaklarynyň köp şahaly özgerdilmegi sanly tehnologiýalara esaslanýar. Sanly ykdysadyýete geçmekde ýurdumyzda maglumatlar bazary kemala getirilýär. Şu meseläni ygtybarly çözmek üçin onuň hukuk esaslary yzygiderli pugtalandyrylýar. Hususan-da, olardan gelip çykýan wezipeleri toplumlaýyn amala aşyrmagyň çözgüdi «Türkmenistanda 2019 — 2025-nji ýyllarda sanly ykdysadyýeti ösdürmegiň Konsepsiýasynda» berkidilip, ony üç tapgyrda ýerine ýetirmek bellenildi.

Bu konsepsiýa sanly ykdysadyýete geçilmeginiň maliýe işjeňligini artdyrýar, döwlet dolandyryş ulgamlaryna öňdebaryjy tehnologiýalary ornaşdyrmagy göz öňünde tutýar. Şeýle hem täze önümçilik kärhanalaryny gurmagy we olarda daşary ýurtlardan getirilýän harytlaryň ornuny tutýan önümleri öndürmegi, onuň netijesinde, täze iş orunlarynyň döredilmegini maksat edinýär. Konsepsiýadan gelip çykýan wezipeler ykdysadyýetiň ähli pudaklarynyň we ýurdumyzyň jemgyýetçilik edaralarynyň işiniň netijeliligini maglumat tehnologiýalaryny ulanmagyň hasabyna ýokarlandyrmaga örän amatly şertleri döredýär.

Ýeri gelende bellesek, ýurdumyzda sanly ykdysadyýeti ösdürmek boýunça Pudagara topar döredildi. Toparyň düzümi we onuň düzgünnamasy tassyklandy. «Türkmenaragatnaşyk» agentligi bolsa ýurdumyzda sanly ykdysadyýeti ösdürmek boýunça ygtyýarly edara hökmünde kesgitlendi. Şoňa görä, häzirki wagtda «Sanly ykdysadyýeti döretmezden, döwletimiziň ösüşini göz öňüne getirmek asla mümkin däldir» diýýän milli Liderimiziň baştutanlygynda ýurdumyzda sanly ykdysadyýete toplumlaýyn we yzygiderli geçmek wezipesi üstünlikli amala aşyrylýar. Bu ugurda hormatly Prezidentimiziň ýörite Karary bilen degişli resminama kabul edildi. Resminama laýyklykda, ýurdumyzyň ministrliklerine, dolandyryş edaralaryna, Aşgabat şäheriniň we welaýatlaryň häkimliklerine, guramaçylyk-hukuk görnüşine garamazdan, edaralara, kärhanalara hem-de telekeçilik işi bilen meşgullanýanlara elektron resminama dolanyşygy ulgamyny bellenen tertipde döretmek borçly edildi. Şeýle hem olary işe girizmek, gözegçilige almak we döwrebaplaşdyryp durmak «Türkmenaragatnaşyk» agentliginiň üstüne ýüklenildi. Şeýlelikde, elektron hyzmatlar we öndürilýän önümler baradaky maglumatlar web-saýtlarda ýerleşdiriler, maglumatlar bazary degişli önümler bilen üpjün ediler.

Milli ykdysadyýetimizi ösdürmäge giň mümkinçilikleri döreden Gahryman Arkadagymyzyň jany sag, ömri uzak, alyp barýan tutumly işleri rowaç bolsun!

Gerek ANNANUROWA,

«Türkmenaragatnaşyk» agentliginiň Politehniki orta hünär okuw mekdebiniň mugallymy.



https://www.turkmenmetbugat.gov.tm/tk/articles/16577

26.12.2020
Sanly ykdysadyýeti ösdürmek üçin Pudagara toparyň mejlisi

AŞGABAT, 24-nji dekabr (TDH). Şu gün Türkmenistanda sanly ykdysadyýeti ösdürmek üçin pudagara iş toparynyň onlaýn maslahaty geçirildi. Bu maslahat iş toparyň ilkinji mejlisidir.

Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow sanlylaşdyrmak ulgamyny türkmen ykdysadyýetinde ulgamlaýyn wezipeleri çözmegiň ileri tutulýan ugry hökmünde kesgitledi. Milli Liderimiziň tabşyrygy boýunça işlenip taýýarlanylan 2019 — 2025-nji ýyllarda sanly ykdysadyýeti ösdürmegiň konsepsiýasy ýurdumyzyň halk hojalygynyň pudaklarynyň hem-de durmuş ulgamynyň maglumat tehnologiýalaryny giňden peýdalanmagyň hasabyna işiniň netijeliliginiň ýokarlandyrylmagyna gönükdirilendir.

Häzirki wagtda bu konsepsiýany durmuşa geçirmek boýunça ähli möhüm ugurlar boýunça işler giňden ýaýbaňlandyryldy. Tamamlanyp barýan ýylyň dowamynda ýurdumyzda sanly ykdysadyýete geçmek boýunça maksatnamalaýyn işler amala aşyryldy. Ony durmuşa geçirmek üçin bu ulgamda kadalaşdyryş-hukuk düzgünleşdirilmegini üpjün etmek boýunça toplumlaýyn işler geçirildi.

Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň “Türkmenistanda sanly ykdysadyýeti ösdürmek boýunça pudagara topary döretmek hakynda” kabul eden Kararyny sanly ykdysadyýete geçmegiň şertlerini döretmek üçin möhüm çäreleriň hatarynda görkezmek bolar.

Döwlet we jemgyýetçilik durmuşynyň ähli derejelerinde sanly tehnologiýalaryň iş ýüzünde ornaşdyrylmagyna hem-de ösdürilmegine ýardam bermek bu toparyň wezipesi bolup durýar.

“Türkmenaragatnaşyk” agentligi sanly ykdysadyýeti ösdürmek boýunça ygtyýarly edara hökmünde kesgitlenildi. Şu ýylyň başynda bu toparyň birinji mejlisi geçirildi, onuň dowamynda, ilkinji nobatda, ýerine ýetirilmeli işler bellenildi. Jogapkär adamlar kesgitlenildi.

Şu gezekki mejlisiň işine onlarça ministrlikleriň, pudaklaýyn dolandyryş edaralaryň, häkimlikleriň, banklaryň, beýleki edara-kärhanalaryň wekilleri, IT meýdançalaryň, şeýle hem Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň hünärmenleri gatnaşdylar. Mejlisiň gün tertibine sanly ykdysadyýeti ösdürmek boýunça pudagara toparyň Düzgünnamasyna hem-de düzümine üýtgetmeleri we goşmaçalary girizmek meseleleri girizildi.

Şeýle hem “Türkmenaragatnaşyk” agentligi identifikasiýalaşdyrmagyň we autentifikasiýalaşdyrmagyň bitewi ulgamynyň (IABU) milli taslamasyny mejlise gatnaşyjylara hödürledi, bu ulgam elektron hyzmatlary ýerine ýetirmek maksady bilen, maglumat giňişligine gatnaşyjylaryň (isleg bildirýän raýatlaryň hem-de ýerine ýetiriji häkimiýet edaralarynyň wezipeli adamlarynyň) döwlet elektron serişdelerine ygtyýarlandyrylan elýeterliligini üpjün etmäge ýardam berer.

Türkmenistanyň döwlet hyzmatlarynyň bitewi portalynda «e.gov.tm» bellige almak kadalary berjaý edilenden soňra şeýle elýeterlilik üpjün edilýär.

Mundan başga-da, iş toparynyň mejlisinde Pudagara elektron hyzmaty ulgamynyň (PEHU) ýurdumyzyň merkezi, sebit we ýerli häkimiýet edaralaryna, karz edaralaryna we PEHU beýleki gatnaşyjy raýatlara hem-de guramalara elektron görnüşinde döwlet hyzmatlaryny ýerine ýetirmek üçin zerur bolan maglumatlary alyşmaga mümkinçilik berýän maglumat ulgamynyň taslamasy hödürlendi.

Onlaýn mejlise gatnaşyjylar sanly ulgama geçmegi üstünlikli üpjün etmek üçin birnäçe ugurlar, şol sanda öňdebaryjy dünýä tejribesini öwrenmek hem-de milli işgärler, ylmy-tehniki we düzümleýin mümkinçilikleri ösdürmek boýunça çäreleriň üznüksiz hem-de yzygiderli geçirilmeginiň zerurdygyny bellediler.

Döwlet Baştutanymyz Gurbanguly Berdimuhamedowyň belleýşi ýaly, elektron görnüşli hyzmatlary giňden saýlap almak mümkinçiligi raýatlarymyzy goşmaça hem-de üznüksiz bilim almaga, aralykdan okatmagyň usullary arkaly hünär derejelerini ýokarlandyrmaga höweslendirer. Sanly bilim ulgamynyň ornaşdyrylmagy adam mümkinçiliklerini doly açmaga we ykdysadyýete hem-de beýleki ulgamlara jemgyýetiň we ýurdumyzyň ösüşiniň bähbidine innowasiýa serişdelerini çekmäge mümkinçilik berer.



https://www.turkmenmetbugat.gov.tm/tk/articles/16519

25.12.2020
Sanly ykdysadyýetiň möhüm ugry

Hormatly Prezidentimiziň parasatly baştutanlygynda «Türkmenistanda 2019 — 2025-nji ýyllarda sanly ykdysadyýeti ösdürmegiň Konsepsiýasynyň» kabul edilmegi halk hojalygynyň ösüşinde aýratyn ähmiýete eýe boldy. Ykdysadyýetiň sanlylaşdyrylmagy elektron söwdanyň ösdürilmegi üçin birnäçe amatly şertleri döredýär. Şol sanda ykdysadyýetiň bu görnüşiniň giň gerimde ösdürilmegi bitewi hasaplaşyk maglumat giňişliginiň kämilleşdirilmegini, elektron söwda çygrynda milli we halkara kadalaşdyryjy hukuk binýadynyň sazlaşykly ösüşini üpjün etmek meseleleriniň hem ähmiýetini artdyrýar.

Häzirki döwürde hormatly Prezidentimiziň tagallasy bilen ýurdumyzda elektron söwdany ösdürmeklige uly üns berilýär. Bu, ilkinji nobatda, onuň sarp edijileriň barha artýan isleglerini kanagatlandyrmakda birnäçe artykmaçlyklary döredýändigi bilen baglanyşyklydyr. Şunda elektron söwdanyň mazmuny, işleýiş düzümi, guralyşy baradaky bilimlerimizi artdyrmak döwrüň talabydyr. Elektron söwda ykdysady işiň bir görnüşi bolup, onda sanly aragatnaşyk serişdelerini ulanmak arkaly harytlar we hyzmatlar söwdasy edilýär we ol ozal ýola goýlan hyzmatdaşlyk gatnaşyklarynyň binýadynda amala aşyrylýar. Sanly maglumat dürli kompaniýalaryň kompýuter programmalarynyň arasyndaky standart görnüşli iş resminamalarynyň alyş-çalşygyny aňladýar. Döwlet syýasatynyň ileri tutulýan ugurlarynyň biri hökmünde kesgitlenen söwdanyň bu görnüşi ýurdumyzda işjeň häsiýetde ýaýbaňlandyrylyp, ol durmuşymyzyň aýrylmaz bölegine öwrüldi.

Elektron söwda, bu harytlary, hyzmatlary öndürijileriň we sarp edijileriň çykdajylaryny azaltmak, önümiň hilini ýokarlandyrmak we hyzmatlary çaltlaşdyrmak isleglerini kanagatlandyrýan häzirki zaman iş usuly hökmünde kesgitlenilýär. Elektron söwda «elektron işewürlik» hökmünde hem garalýar. Elektron söwda, öz gezeginde, sanly habarlaşma, sanly maglumat alyş-çalşygy, elektron poçta, faks, sanly kataloglar, sanly bildiriş tagtalary, umumy maglumat binýady ýaly ugurlary öz içine alýar. Netijede, elektron söwda işiň islendik düzüm bölegini amala aşyrmak üçin sanly serişdeleri ulanmagy aňladýar.

Başgaça aýdanymyzda, elektron söwda telekommunikasiýa torlaryny ulanyp haryt öndürmek, mahabatlandyrmak, satmak we paýlamak diýmekdir. Bu ýerde, elektron söwda aragatnaşyk we sanly aragatnaşyk serişdeleri arkaly amala aşyrylýan amallaryň aýratyn görnüşi hasaplanýar.

Elektron söwda telekeçilik işi bolup, ol adaty şertnamalara häsiýetli bolşy ýaly, elektron amallara hem şol bir düzgünler we kadalar degişlidir. Elektron söwdany durmuşa geçirmegiň mümkinçiligi, ýagny, enjamlaryň we programma üpjünçiliginiň elýeterliligini, telekommunikasiýa ulgamyna girmegi, goşmaça salgy beriş serişdelerini üpjün edýän käbir goşmaça guramaçylyk çäreleri bilen baglanyşyklydyr.

Elektron söwdanyň ösüşi köp derejede ony durmuşa geçirmegiň düzümlerine, ýagny, maglumat binýadyna, elektron amallaryň kanunçylyk esaslarynyň pugtalandyrylmagyna, harytlary eltmek üçin töleg ulgamlarynyň kämilleşdirilmegine pugta baglydyr.

Goý, berkarar Diýarymyzda sanly ulgamy batly depginlerde ösdürýän hormatly Prezidentimiziň jany sag, ömri uzak bolsun!

Serdar GURBANOW,

Türkmenistanyň Prezidentiniň ýanyndaky Döwlet gullugy akademiýasynyň diňleýjisi.



https://www.turkmenmetbugat.gov.tm/tk/articles/16097

22.12.2020
Ykdysadyýetiň pudaklarynyň sanlylaşdyrylmagy

Ykdysadyýetiň pudaklaryna döwrebap tehnologiýalaryň ornaşdyrylmagy «Türkmenistanyň Prezidentiniň ýurdumyzy 2019 — 2025-nji ýyllarda durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň Maksatnamasynyň» baş ugry hem-de ösen ýurtlaryň derejesine çykmagyň, bilimlere we innowasiýalara daýanýan ykdysady ösüşiň durnukly depginlerini üpjün etmegiň möhüm şerti bolup durýar. Bu wezipeleriň oňyn çözülmegi, şeýle hem Birleşen Milletler Guramasyna agza ýurtlaryň, şol sanda biziň döwletimiziň hem kabul eden 2030-njy ýyla çenli Durnukly ösüş maksatlarynyň ýerine ýetirilmegine ýardam berýär.

Sanlylaşdyrmak milli ykdysadyýetimiziň ulgamlaýyn wezipelerini çözmegiň möhüm ugry hökmünde kesgitlendi. Sanly ykdysadyýet maglumat tehnologiýalaryna daýanýan ykdysady iş bolup durýar. Tehnologiýa taýdan ösen ýurtlaryň tejribesiniň görkezişi ýaly, sanly ykdysadyýet olara öňe ilerlemäge we dünýäniň öňdebaryjy ýurtlarynyň hataryna goşulmaga mümkinçilik berýär. Häzirki wagtda ýurdumyzda sanly ykdysadyýete geçmek, şol sanda bu ulgamy kadalaşdyryş-hukuk ýagdaýy bilen üpjün etmek boýunça maksatnamalaýyn işler alnyp barylýar.

«Aragatnaşyk hakynda» (2019-njy ýylda rejelenen görnüşi), «Türkmenistanda internet torunyň ösüşini we internet-hyzmatlaryny etmegi hukuk taýdan düzgünleşdirmek hakynda», «Maglumat we ony goramak hakynda», «Şahsy durmuş barada maglumat we ony goramak hakynda», «Kiberhowpsuzlyk hakynda», «Elektron resminama, elektron resminama dolanyşygy we sanly hyzmatlar hakynda» Türkmenistanyň Kanunlary kabul edildi. Sanly ykdysadyýete geçilmegi maýa goýum işjeňliginiň, döwlet dolandyryş ulgamyna öňdebaryjy tehnologiýalaryň ornaşdyrylmagynyň, täze iş orunlarynyň döredilmeginiň ösüşini üpjün edýär.

Internet-hyzmatlary — Internet torunyň kanallary boýunça maglumatlary bermek ýa-da kabul etmek arkaly edilýän hyzmatlar. Maglumatlar — ony saklamak, işläp taýýarlamak we bermek mümkinçiligini üpjün edýän ýörite görnüşde berlen habar. Internet toruny peýdalanyjy — maglumatlary kabul etmek ýa-da bermek maksady bilen Internet toruna birikdirilen ahyrky enjamdan peýdalanýan şahs. Internet toruna birikdirmek hyzmatlary — eýeçilik hukugynda ýa-da başga hukukda Internet toruny peýdalanyja degişli ahyrky enjamy Internet toruna birikdirmek boýunça hyzmatlar ýa-da işler.

«Türkmenistanda 2019 — 2025-nji ýyllarda sanly ykdysadyýeti ösdürmegiň Konsepsiýasy» ylmyň, bilimiň we önümçiligiň arasyndaky özara baglanyşygy has-da işjeňleşdirmäge şert döredýär. Ylmy barlaglar üçin täze programma üpjünçiligini döretmäge, ylma hem-de inženerçilige, tehnologik telekeçilige ýaşlary işjeň çekmäge giň mümkinçilik berýär. Bu resminama ykdysadyýetiň ähli pudaklarynyň işiniň netijeliligini maglumat tehnologiýalaryny ulanmagyň hasabyna ýokarlandyrmaga gönükdirilendir, ýurdumyzyň maglumat-kommunikasiýa tehnologiýalary ulgamynyň häzirki zaman ýagdaýyny, olaryň ösüşiniň maksatlaryny, wezipelerini, ýoluny we gurallaryny, şeýle hem garaşylýan netijeleri beýan edýär.

2020-nji ýylyň 27-nji fewralynda hormatly Prezidentimiz «Türkmenistanda elektron resminamalar dolanyşygy ulgamyny we internet web-saýtlary döretmek we işe girizmek hakynda» Karara gol çekdi. Resminama laýyklykda, ministrliklere, pudaklaýyn dolandyryş edaralaryna, welaýatlaryň we Aşgabat şäheriniň häkimliklerine, guramaçylyk-hukuk görnüşine garamazdan, edaralara, kärhanalara we guramalara, şeýle hem ýuridik şahsy döretmezden telekeçilik işini amala aşyrýan fiziki şahslara — hususy telekeçilere elektron resminamalar dolanyşygy ulgamyny hem-de internet web-saýtlary bellenen tertipde döretmegi, işe girizmegi we olaryň yzygiderli işjeň täzelenip durulmagyny üpjün etmek tabşyryldy.

Olaryň ýerine ýetirýän hyzmatlary we öndürýän önümleri baradaky maglumatlar web-saýtlarda ýerleşdiriler hem-de yzygiderli täzelenip durlar. Saýtyň ýygy-ýygydan täzelenip durulmagy bolsa onuň ösüşiniň güwäsidir, sebäbi ol peýdalanyjylar üçin bähbitli maglumatlaryň yzygiderli akymynyň döredilmeginiň hasabyna elektron neşiriň meşhurlylygyny üpjün edýär.

Web-saýtlary döretmek we elektron resminama dolanyşygyny girizmek boýunça işleri ýerine ýetirmäge zerur bolan halatynda ýurdumyzyň edaralary, bu ugurda iş alyp barmaga hukugy bolan telekeçiler çekilip bilner. Amala aşyrylýan çäreler IT-hünärmenleriniň hem-de maksatnama üpjünçiligini işläp taýýarlaýjylaryň milli mekdebiniň döredilmegine gönükdirilendir.

Web-saýt — ähli goýlanlar, papkalar, salgylanmalar we tehniki bölüm bilen tematiki taýdan baglanyşykly web-sahypalar topary. Web-sahypa — ýazgyny, grafiki, ses we wideo faýllary, animasiýany özünde saklap bilýän, aýratyn salgy (URL) bilen üpjün edilen, web-saýtyň özbaşdak bölegi, internet torunda aýratyn resminama. Web-serwer — internet toruna birikdirilen kompýuter ýa-da tor serişdelerine elýeterliligi amala aşyrýan, müşderiçilik teklibine ýa-da kompýutere maglumat berýän programma. Web-serwer web-sahypalar görnüşinde guralan maglumaty saklaýar we internet toruna berýär.

Jemgyýetimiziň we ýurdumyzyň durmuşynyň ähli ugurlarynda innowasiýa serişdelerini giňden peýdalanmak ykdysadyýeti sanlylaşdyrylan ulgamlara geçirmekde ähmiýetlidir. Şunda onlaýn serişdeleriň hem-de elektron hyzmatlaryň ulanylmagynyň uly mümkinçilikleri bardyr. Bu çäreleriň ählisi ýurdumyzyň sanlylaşdyrylan ulgamlaryna degişli wezipelerinde kesgitlenilip, häzir döwlet we jemgyýetçilik durmuşynyň ähli ugurlary boýunça ýaýbaňlandyrylýar. Häzirki döwürde munuň özi möhüm bolan zerurlykdyr hem-de ähli işleri oňat guramaga, utgaşdyrmaga we işleriň netijeliligine, hiline gözegçilik etmäge ýardam berýän işleri dolandyrmagyň oňyn guralydyr.

Sanlylaşdyrylan ulgamlara geçmek häzirki döwürde bütin dünýäniň barýan ugry bolup durýar, ol biziň gündelik durmuşymyza we işimize ornaşýar, kommunikasiýa mümkinçiliklerini giňeldýär we mundan beýläk hem biziň öňümizde bu işleriň diňe tizleşmegi garaşýar. Şoňa görä-de, maglumatlary geçirmegiň üpjünçilik ulgamyny, umuman, aragatnaşygyň üpjünçilik ulgamyny ösdürmek zerur bolup durýar. Edaralaryň iş tertiplerine degişli üýtgetmeleri girizmegiň zerurlygy ýüze çykýar. Şol edaralar, öz nobatynda, işleriniň sanlylaşdyrylan ulgamlara özgerdilmegine taýýar bolmalydyr. Munuň üçin internete elýeterliligi üpjün etmeli, degişli üpjünçilik we hyzmatlar ulgamlaryny maglumatlaryň barha artýan möçberlerine laýyk derejede taýýarlamaly. Şunda maglumatlary ýaýratmak üçin planşetlerden we smartfonlardan başlap, telewizorlara çenli kabul ediş enjamlaryň dürli görnüşlerinde maglumatlaryň elýeterliligini üpjün edýän täze çemeleşmeleri we çözgütleri peýdalanmak möhüm bolup durýar.

Sanlylaşdyrylan ulgamlar babatda ýurdumyzda bitewi maglumat giňişliginiň bolmagyny üpjün etmek esasy wezipeleriň biridir. Şunuň bilen baglylykda, ýurdumyzyň raýatlarynyň häzirki zaman aragatnaşyk tehnologiýalarynyň döredýän mümkinçiliklerinden peýdalanyp bilmegi üçin, Internet we aragatnaşyk ulgamlaryna ilatly ýerleri birikdirmegiň zerurlygy döreýär.

Ykdysadyýetiň ähli ulgamlaryna sanly tehnologiýalaryň işjeň ornaşdyrylmagy ýurdumyzyň halk hojalyk toplumyny mundan beýläk-de ösdürmegiň ileri tutulýan ugurlarynyň hatarynda kesgitlendi. «Türkmenistanda 2019—2025-nji ýyllarda sanly ykdysadyýeti ösdürmegiň Konsepsiýasy» pudaklary tehnologiýa taýdan özgertmegiň hem-de döwlet tarapyndan dolandyrmagyň, ýurdumyzyň serişdeler we önümçilik kuwwatynyň esasynda ykdysadyýeti ösdürmegiň özboluşly «ýol kartasy» bolup durýar. Sanlylaşdyrmak — ösüşiň durnukly oňyn depginini üpjün etmek bilen çäklenmän, eýsem, degişli şertleriň üýtgemegine uýgunlaşmagy, daşarky ýagdaýlar bilen şertlendirilen töwekgelçilikleriň azalmagyny üpjün edýär. Häzir sanlylaşdyrmak her bir pudak üçin zerur bolup, umumy ösüşe kybap gelmegiň aýrylmaz şertidir. Tehniki we tehnologik döwrebaplaşdyrma ýurdumyzda amala aşyrylýan özgertmeleriň ähmiýetli ugrudyr.

Umuman, sanlylaşdyrmak hojalyk hem-de dolandyryş işlerini kämilleşdirmäge mümkinçilik döredip, önümçiligi we hyzmatlar ulgamyny has çeýe we bäsleşige ukyply edýär, goşmaça iş orunlarynyň döredilmegini şertlendirýär. Şunda hormatly Prezidentimiziň belleýşi ýaly, öňdebaryjy tejribäni hem-de işleri kämil öwrenmek we özleşdirmek zerurdyr, diňe taýýar çözgütleri däl-de, eýsem, öz ylmy tehnologik kuwwatymyza esaslanan sanly nusganyň döredilmegini ugur edinmelidir.

Şeýle hem, sanly tehnologiýalar geljegi uly hyzmatlar bazarlarynyň ösmegini, hyzmatlaryň dürli görnüşleriniň üpjün edilmegini hem-de netijeliliginiň artdyrylmagyny şertlendirýär. Sanlylaşdyrmak işiniň esasy netijesi onuň köp derejeliligi we giň gerimi bolup durýar.

Sanly ykdysadyýetiň döremegine 2010-njy ýyllaryň okgunly ýokary göterilişiniň netijesi hökmünde baha bermek bolar, emma muňa garamazdan onuň ösüşiniň tehnologik we guramaçylyk babatda öňünden döredýän şertleri öňki onýyllyklaryň dowamynda kemala geldi. Ýaňy-ýakyndaky wagta çenli dünýä ykdysadyýetiniň sanlylaşdyrylmagy barada ylmy işler pudaklaýyn ýa-da ylmy-populýar edebiýatlarda ýiti jedelleri döredip mynasyp orun eýeleýärdiler, 2016-njy ýyldan başlap bolsa, bu meseläni beýan etmek, düşündirmek, aýdyňlaşdyrmak işinde böwsüp geçme bolup geçdi. Ol barada jemgyýetçilik durmuşynyň giň çygrynda, ylmy giňişlikde: täze tehnologiýalaryň döredilmeginden başlap, halkara gatnaşyklaryň ösdürilmegine çenli gyzyklanyp başladylar. Sanly ykdysadyýetiň okgunly kemala gelmek we ösüş prosesinden çen tutsaň, häzirki ylmy zaman edebiýatda onuň örän köp görnüşli kesgitlemesine duş gelinmegi geň däldir. Ilkinji gezek bu adalga baryp 1995-nji ýylda D.Tapskott tarapyndan teklip edilýär.

Täze ykdysadyýet we maglumat jemgyýeti barada sözlükde sanly diýip, sanlylaşdyrylan kommunikasiýalaryň esasynda döreýän ykdysadyýeti, Oksford sözlügi bolsa — sanly diýip, ilkinji nobatda sanlylaşdyrylan tehnologiýalaryň, aýratynam internetiň üsti bilen elektron tranzaksiýalaryň ulanylmagyna esaslanýan ykdysadyýeti atlandyrýar. BMG-niň Ösüş we söwda boýunça Komissiýasy sanly ykdysadyýet diýip, «hyzmatlary we harytlary öndürmek üçin internetiň esasynda sanlylaşdyrylan tehnologiýalaryň ulanylmagyna» düşünýär.

ÝUNKAD-yň maglumatlaryna görä, 2012 — 2017-nji ýyllarda dünýäniň dürli ýurtlarynda 102 sany sanly strategiýalar işlenip taýýarlandy, şolardan 30-sy infrastrukturanyň ösdürilmegine degişli, 6-sy sanlylaşdyrylan işewürligi höweslendirmegi ugur edinýär, 61-si bolsa bu möhüm ugurlaryň ikisini hem öz içine alýar.

Bütindünýä ykdysady forumynyň, Jonson Kornellskiý adyndaky uniwersitetiniň Ýokary menejment mekdebiniň we INSEAD işewürlik mekdebiniň bilelikde geçiren ylmy barlaglaryna laýyklykda maglumat-kommunikasiýa tehnologiýalarynyň ornaşdyrylmagy babatda Singapur has köp üstünlikleri gazandy, şeýle hem, öňdebaryjy ýurtlaryň hataryna bolsa Finlýandiýa, Şwesiýa, Norwegiýa, ABŞ, Niderlandlar, Şweýsariýa, Beýik Britaniýa, Lýuksemburg we Ýaponiýa girdiler. Hindistanda ýokary tizlikli internete girelgäni üpjün etmek maksady bilen, tagallalar aragatnaşygyň infrastrukturasynyň döredilmegine, şol sanda optiki-süýümli ugurlaryň çekilmegine we aragatnaşygyň simsiz tehnologiýalarynyň ulanylmagyna gönükdirilýär. 2017-nji ýylyň ahyryna oba ýerlerinde ýerli öz-özüňi dolandyryşyň aşaky guramalarynyň 2,5 müň sanysy giň zolakly aragatnaşyk bilen üpjün edildi, şäherlere täze göçülip barlan köp sanly ýerlerde infrastrukturalar we wirtual torlar döredildi. Ýurduň bütin çäginde aragatnaşygyň mobil torlaryny ösdürmek boýunça işleriň alnyp barylmagy dowam edýär.

Ykdysatçy alymlaryň pikirine görä, Bütindünýä ykdysady forumynyň bilermenleri tarapyndan işlenip düzülen tor taýýarlygynyň indeksi has takyk netijeleri berýär, hasaplamak üçin görkezijileriň üç topary ulanylýar: syýasy we ykdysady şertleriň, infrastrukturanyň we kadalaşdyryjy binýadyň bolmagy; döwlet edaralarynyň, işewürligiň we raýatlaryň maglumat-kommunikasiýa tehnologiýalaryny ulanmaga taýýarlygy; maglumat-kommunikasiýa tehnologiýalarynyň ulanylmagynyň ykdysady we durmuş taýdan täsiri. I-DESI indeksiniň çäklerinde seljerme geçirilende aragatnaşygyň ösüşiniň derejesine, adam kapitalyna, internetiň ulanylyşyna, sanly hyzmatlaryň we sanly tehnologiýalaryň ornaşdyrylyşynyň derejesine üns berilýär.

Şeýlelikde, sanly ykdysadyýetiň ösdürilmegi ýurdumyzda uzak möhletleýin ykdysady ösüşi we ýokary öndürijiligi gazanmaga ýardam berýän netijeli ulgamlaryň ornaşdyrylmagyna, durnukly ösüşi üpjün etmekde ýurdumyzyň jemi içerki önüminiň düzüminde maglumat-aragatnaşyk tehnologiýalarynyň paýynyň artdyrylmagyna, döwlet dolandyrylyşynyň netijeliliginiň ýokarlandyrylmagyna, esasy önümçilik-ykdysady işleriniň ähli görnüşleriniň awtomatlaşdyrylmagyna we merkezleşdirilen tertipde dolandyrylmagyna, ýokary tehnologiýaly pudaklarda täze, döwrebap iş orunlarynyň döredilmegine, sanly aragatnaşyk babatynda şäherleriň we obalaryň arasyndaky tapawudyň aradan aýrylmagyna we halkymyzyň ýaşaýyş-durmuş şertleriniň has-da özgerdilmegine giň mümkinçilikleri açýar. Hyzmatlaryň sanlylaşdyrylmagy, ýagny az wagtyň içinde uly göwrümli maglumatlary işläp bilýän kuwwatly, ygtybarly we çeýe tehnologik ulgamyň döredilmegidir hem-de hyzmatlaryň tutuş toplumyny hödürlemekdir.

Adam hakyndaky aladany döwlet syýasatynyň ileri tutulýan ugry hökmünde kesgitleýän, mähriban halkyny bagtyýar durmuşda ýaşadýan Gahryman Arkadagymyzyň jany sag, ömri uzak bolsun, il-ýurt bähbitli, halkara ähmiýetli işleri mundan beýläk-de rowaç bolsun!

Kakageldi HÜMMÄÝEW,

Türkmenistanyň Prezidentiniň ýanyndaky Döwlet gullugy akademiýasynyň prorektory


https://www.turkmenmetbugat.gov.tm/tk/articles/15746


17.12.2020
Elektron senagaty — milli ykdysadyýetiň täze ugry

Hormatly Prezidentimiz ýurdumyzda elektron senagatyny ösdürmek boýunça maksatnamalaýyn işlere badalga berdi. Bu ugur milli ykdysadyýeti senagatlaşdyrmak strategiýasynda örän möhüm ähmiýete eýedir. Häzirki döwürde elektron resminama dolanyşygy, el telefonlaryndan we ses arkaly elektron enjamlary we robotlary dolandyrmak, elektron kitaphana, elektron sözlükler, dürli animasiýalary amala aşyrmaga mümkinçilik berýän programmalar, aralykdan okatmagyň tehnologiýalary giň meşhurlyga eýe boldy. Gündelik durmuşda barha uly orna eýe bolýan elektron enjamlary öndürmek milli ykdysadyýetiň bäsleşige ukyplylygyny ýokarlandyrmaga gönüden-göni täsir edýär. Çünki dünýä bazarynda elektron önümleriniň eksporty bäsleşige ukyplylygyň esasy görkezijileriniň biri bolup durýar. Ösüşiň ileri tutulýan ugurlarynyň biri bolan elektron senagaty ylmy köp talap edýän we tehnologik taýdan çylşyrymly pudaklaryň biri hasaplanylýar.

Ýurdumyzda tehnologik innowasiýalarynyň önümçiligiň dürli pudaklaryna giňden ornaşdyrylmagy netijesinde, önümçiligiň usullary düýpgöter üýtgeýär, iş endiklerine bildirilýän talaplar artýar. Hormaty Prezidentimiz şu ýylyň 5-nji noýabrynda sanly wideoaragatnaşyk arkaly geçiren Ministrler Kabinetiniň giňişleýin mejlisinde häzirki döwürde ýurdumyzyň ykdysadyýetinde başlanan uly özgertmeleriň — sanly ulgama geçilmeginiň, senagatlaşdyrmagyň, elektron senagatynyň, telekeçiligiň esaslarynyň halkara ölçeglere laýyklykda guralmagyny, ýokary okuwyň mekdepleriniň uçurymlarynyň hemmetaraplaýyn taýýarlykly bolmagyny talap edýändigini belläp, bu wajyp ugurdaky işleri güýçlendirmegi tabşyrdy.

Täze ylmy işläp taýýarlamalary we önümçiligiň täze tehnologiýalaryny döretmekde ýurduň ylmy kuwwatynyň tutýan orny örän ýokarydyr. Ýurdumyzda sanly ykdysadyýete, elektron senagatyna, täze hünär ugurlaryna gyzyklanma bildirýän ýaşlaryň barha artmagy örän guwandyryjydyr.

Barha ösýän döwür täze pikirleri, täze önümçilikleri talap edýär. Täze pikiriň ýüze çykan pursadyndan onuň taýýar önüm görnüşinde köpçülikleýin çykarylmagyna çenli sarp edilýän wagtyň gysgaldylmagy ykdysady taýdan netijelidir. Elektron senagaty häzirki zaman ylmyny, tehnikany we tehnologiýalary özünde jemlemek bilen, şu talaba örän çeýe täsirlenip bilýän pudakdyr. Bu senagat pudagy ylmy-tehniki ösüşiň netijesi bolup, ol ägirt uly möçberlerde goşmaça gymmatyň döredilmegine şert döredýär. Elektron senagatyny ösdürmek wezipesi, ilki bilen, fizika ylmynyň dürli bölümleriniň ösdürilmegini, düýpli ylmy barlaglaryň, tehnologiýalary kämilleşdirmekde iri möçberli amaly işleriň geçirilmegini, uly göwrümli tejribe-synag gözlegleriniň alnyp barylmagyny talap edýär. Elektron senagaty häzirki zaman maşyngurluşyk pudagynyň ylmy köp talap edýän ugurlarynyň hem biri bolup durýar. Bu ugurda ylmy-barlag edaralary bilen önümçilik kärhanalarynyň arasynda içgin hyzmatdaşlygyň ösdürilmegi esasy şertleriň biridir.

Dünýä statistikasynyň maglumatlaryna görä, elektron senagatynyň düzümine aragatnaşyk, senagat elektronikasy, awtomobil elektronikasy we lukmançylyk tehnikasy, kompýuter tehnikasy, ilatyň sarp edýän elektron harytlary, harby tehnika we başgalar girýär. Kompýuter önümçiligi şu güne çenli dünýä boýunça birinji orny eýeläp gelýär. Ilatyň sarp edýän elektron harytlary häzirki döwürde ikinji orunda durýar. Bu pudakda bäsleşigiň ýokary derejesi elektron önümleriniň hiliniň ýokary bolmagyny talap edýär. Kompýuterleriň we telewizorlaryň öndürilmegi elektronika önümçiliginiň düzüminde kesgitli özgertmeleriň amala aşyrylmagyny şertlendirýär. Öz tehnologiýalaryny eksport edýän ýurtlaryň ykdysady babatda oňyn netijeleri gazanýandygy öz-özünden düşnüklidir. Şol sebäpli dünýä giňişliginiň köp döwletleri öňdebaryjy tejribäni öwrenmegiň esasynda elektronika pudagynyň eksporta gönükdirilmegini gazanmaga çalyşýar.

Soňky ýyllarda el telefonlarynyň önümçiligi bu pudagyň 10 göterimini, telearagatnaşyk önümleriniň bolsa 60 göterimini eýeleýär. Şunda el telefonlarynyň mümkinçilikleriniň elektron poçtanyň we Internetiň mümkinçilikleri bilen utgaşdyrylmagy onuň ösüşinde ileri tutulýan ugurlaryň birini emele getirýär.

Biziň ýurdumyzda elektron senagatynyň ösdürilmegine tarap alnan ugur öz oňyn netijelerini berýär. Ýurdumyzyň Söwda we daşary ykdysady aragatnaşyklar ministrliginiň «Agzybirlik tilsimaty» bilelikdäki kärhanasy tarapyndan elektron hem-de elektrotehniki harytlaryň dürli görnüşlerini ösdürmek ýola goýuldy.

Şu ýylyň oktýabr aýynyň başynda hormatly Prezidentimiz ýurdumyzda çykarylmaga taýýarlanylýan elektron önümleriň nusgalary bilen tanyşdy. Ölçegi 65 dýuýmli täze smart telewizorlar, iki simkartly öýjükli telefonlar, smartfonlar (smart telefonlar), döwrebap monobloklaryň dürli görnüşleri we kondisionerler, internet ulgamyny paýlaýjylar — routerler, şeýle-de agyz suwuny sowatmaga we gyzdyrmaga niýetlenen enjamlar — kulerler görkezildi. Şolaryň öümçiligini giňden ýola goýmak boýunça işleri «Aýdyň gijeler» hojalyk jemgyýeti alyp barýar. Bu jemgyýet Türkmenistanyň Senagat we gurluşyk önümçiligi ministrliginiň paýly gatnaşmagynda döredildi. Bu hojalyk jemgyýeti eýýäm dürli görnüşli LED lampalaryň, ölçegleri 32, 42 we 55 dýuýmly täze smart telewizorlaryň önümçiligini ýola goýdy. Täze telewizorlaryň kompýuterlere, aragatnaşyk routerlerine we beýleki degişli enjamlara birikdirmek mümkinçiligine eýedir we ol bir dolandyryş enjamy arkaly dolandyrylýar. Şonda hormatly Prezidentimziň teklibi bilen, ýurdumyzda öndürilýän 65 dýuýmly 4 smart telewizora «Älem», smart görnüşli telefony «Milli», öýjükli telefonlaryň iki simkartly kiçi görnüşini bolsa, «Körpe» diýip atlandyrmak, şeýle-de häzirki döwürde işjeň ulanylýan routeri «Uçgun», gündelik hojalygyň zerur enjamy bolan agyz suwuny sowadyjy we gyzdyryjy enjama «Teşne», split görnüşli kondisioneri bolsa «Mylaýym» diýip atlandyrmak bellenildi.

Diňe içerki bazaryň isleglerini kanagatlandyrman, eýsem, bu pudaga daşary ýurt maýa goýumlaryny çekmek we daşary ýurt tejribesini ornaşdyrmak arkaly ösen ýurtlaryň elektronika ulgamynda uly üstünlikleri gazanandygy bellidir. Bu usuly ulanmak bilen, käbir ýurtlar elektron senagatynda öňdebaryjy orunlary eýelemegi başardylar. Biziň ýurdumyzda hem senagatyň bu ugrunyň netijeli ösdürilmeginiň milli ykdysadyýeti düýpli pugtalandyrmaga täzeçe esaslary döredýändigi guwandyryjy ýagdaýdyr. Prezident Maksatnamasynda hem elektron senagatyny ösdürmek boýunça birnäçe wezipeler bellenilendir. Ýurdumyzyň ykdysadyýetini 2019 — 2025-nji ýyllarda özgertmek boýunça maksatnamalaýyn işleriň netijesinde elektron senagatyň binýady pugtalandyrylyp, awtomatika elementleriniň önümçiligine hem bu senagatyň ýene bir ugry hökmünde üns berilýär. «Senagat tehnologiýalary» açyk görnüşli paýdarlar jemgyýetinde «touch screen» maglumat elektron tablolary, şeýle hem Gün energiýasy bilen awtomatik usulda işleýän köçe salgysyny görkezijileri öndürmegi ýola goýmak göz öňünde tutulýar.

«Elektronik senagaty» kärhanasynyň işe girizilmegi bilen, häzirki zaman elektrik enjamlarynyň beýleki görnüşlerini hem öndürmäge mümkinçilik dörär. Geljek döwürde elektrik we gaz plitalaryny, elektrik pejini we tozan sorujylary öndürmek boýunça kuwwatlyklary döretmek meýilleşdirilýär. Ýurdumyzyň ähli welaýatlarynda halkyň sarp edýän elektron we elektrotehniki abzallaryny öndürjek kiçi kärhanalary döretmek Prezident Maksatnamasynyň möhüm ugry bolup durýar. Bu meýiller döwlet-hususyýetçilik hyzmatdaşlygynyň çäklerinde durmuşa geçiriler, sebitleriň ykdysadyýetiniň ösmegini we täze iş orunlarynyň döremegini üpjün eder. Geljekde ýerli çig maldan hem-de ýurdumyzda alnyp barylýan köpýyllyk ylmy-barlag işleriniň esasynda Gün energiýasyny elektrik energiýasyna öwürýän serişdeleri çykarjak önümçiligi döretmek hem maksat edinilýär. Elektron senagatyny ösdürmekde ykdysady taýdan ösen ýurtlaryň tejribesini nazara alyp, milli elektron senagatyny dünýäde ykrar edilen täjirçilik-nusgalary ulanmak, dolandyrmak, guramak, tehnologiýalardan peýdalanmak arkaly kemala getirmek häzirki döwrüň möhüm meseleleriniň biridir.

Gahryman Arkadagymyzyň özgertmeler maksatnamalary ylmyň we tehnikanyň iň soňky gazananlaryna esaslanýar. Ýurdumyzyň milli ykdysadyýetini we ylym, bilim ulgamlaryny ösüşiň täze derejelerine çykarýan, senagatyň, elektron pudagynyň ösdürilmegine ýardam edýän hormatly Prezidentimize alyp barýan döwletli işlerinde geljekde-de uly üstünlikleri arzuw edýäris.

Bahar JEPBAROWA,

Türkmen döwlet ykdysadyýet we dolandyryş institutynyň mugallymy.


https://www.turkmenmetbugat.gov.tm/tk/articles/13877

27.11.2020
Milli ykdysadyýetimiziň aýdyň ösüşleri

Türkmenistan dünýäde senagat taýdan kuwwatly döwletleriň hataryna goşulýar. Ykdysady taýdan gülläp ösýän ýurdumyzda belent maksatlar, ynsan hakyndaky aladalar bilen gurşalandyr. Ýurdy senagatlaşdyrmak baradaky edilýän bimöçber tagallalar giň gerime eýe bolýar. Halkymyzyň ýaşaýyş-durmuş şertlerini düýpgöter gowulandyrmak baradaky alnyp barylýan beýik işler her bir raýatyň kalbynda ata Watana bolan buýsanç duýgusyny joşdurýar. Ine, şunuň netijesinde, ykdysady-durmuş maksatly binalaryň hatary yzygiderli artýar. Bu bolsa biziň döwletimizde ynsan mertebesiniň has-da mertebelenýändigini, ähli eşretleriň we şertleriň adam ykbalyna gönügendigini görkezýär. Halkymyzyň abadan hem bolelin durmuşda ýaşamagy baradaky durmuşa geçirilýän işleriň okgunly amal edilýändiginiň subudy bolup durýar. Ýurdumyzy ählitaraplaýyn sazlaşykly ýagdaýda ösdürmek ugrunda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň beýik işleri maksatnamalaýyn özgertmelerde öz aýdyň beýanyny tapýar. 

«Türkmenistan – Bitaraplygyň mekany» ýylynda baky Bitaraplygymyzyň şanly 25 ýyllyk toýuny has-da dabaralandyrmak maksady bilen durmuş-ykdysady maksatly binalaryň yzygiderli gurlup ulanylmaga berilmegi toýuň ruhuny belende göterýär. Döwrebap ýaşaýyş-jaý toplumlary yzygiderli ulanylmaga berilýär. Gahryman

Arkadagymyzyň her bir beýik başlangyçlary, asylly ýörelgeleri halkyň ykbaly bilen utgaşýar. Ýurdumyzyň ähli künjeklerinde dünýä ülňülerine laýyk getirilip, ylmyň gazananlary bilen üpjün edilen ähli amatlyklary bolan ykdysady-durmuş maksatly, ýaşaýyş-jaý toplumlary emele geldi. Şeýle binalar belentligi, milli binagärlik-keşbini özünde jemleýändigi bilen düýpgöter tapawutlanýar. Özi hem şeýle binalarda ýaşamak üçin ähli amatly şertleriň bolmagy, adam hakyndaky aladanyň örän uludygyna güwä geçýär. Eziz Diýarymyzda ildeşlerimiziň erkin zähmet çekmekleri üçin, medeniýetli dynç almaklary üçin oňaýly şertleriň döredilýändiginden aýdyň nyşandyr. Özi hem bu beýik işleriň netijesinde sanlyja ýyllarda gözel Diýarymyzda ykdysady ösüşler gazanylýar. Bu bolsa mähriban ýurdumyzyň ykdysady kuwwatynyň barha pugtalanýandygyna, ösdürilýändigine güwä geçýär.

Baky Bitaraplygymyzyň şanly 25 ýyllyk toýunyň toýlanylýan günlerinde ýurdumyz toý lybasyna girdi. Ähli ýerlerde medeni-durmuş maksatly binalaryň açylmagy baradaky hoş habarlar göwünleri galkyndyrýar. Ähli welaýatlarda baky Bitaraplygymyzyň şanyna toýlar tutulýar. Munuň özi halkymyzyň bagtyýarlygynyň alamaty bolup, ýurdumyzyň belent ösüşlerinden habar berýär.

Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe sanly ykdysadyýetiň hem uly üstünlikler bilen ösdürilýändigini aýratyn bellemegimiz gerek. Gurlup ulanmaga berilýän binalar, desgalar, döwrebap zawodlar innowasion tehnologiýalar bilen üpjün edilýär. Iň täze we döwrebap tehnologiýalaryň durmuşa ornaşdyrylmagy bilen sanly ulgamlar hem kämil ösdürilýär. Hormatly Prezidentimiz milli ykdysadyýetimiziň ösüşleri hakynda şeýle belleýär: «Häzirki döwürde biz döwletimizde dünýäniň ösen tehnologiýalarynyň tejribesine we innowasiýalaryna daýanyp, milli ykdysadyýetimizi döwrebaplaşdyrýarys. Ýurdumyzy durmuş-ykdysady taýdan ösdürmekde uly üstünlikleri gazanýarys». Görnüşi ýaly, innowasion tehnologiýalaryň esasynda sanly ykdysadyýet döwrebap ösdürilýär, döwrüň iň täze gazananlary işjeň durmuşa ornaşdyrylýar. Bu bolsa ösüşlerimizi tizleşdirýär we döwür bilen aýakdaş gitmäge giň mümkinçilikleri döredýär.

Hormatly Prezidentimiziň taýsyz tagallalarynyň netijesinde, ýurdumyzyň dünýä ýüzündäki binagärlik keşbini özünde jemleýän şäherlerdir etraplar, obalar kemala gelýär. Döwrüň belent ruhundan kemala getirilen döwrebap şäherlerdir, etraplaryň, obalaryň gözel görki eziz Diýarymyzyň ösüşine aýratyn bir sazlaşyk berýär. Welaýatlarda täze etraplar, şäherçeler, obalar döredilýär. Täze zawoddyr fabrikler, senagat kärhanalary gurlup ulanylmaga berilýär. Döwrebap gurulýan şäherler we obalar milli binagärlik keşbi bilen ünsi özüne çekýär. Ähli amatlyklary bolan ýaşaýyş jaýlarynyň, mekdepleriň we çagalar baglarynyň, lukmançylyk merkezleriniň we medeniýet öýleriniň, stadionlardyr şypahanalaryň we beýleki durmuş maksatly binalaryň giň toplumlary emele getirildi. Şu alnyp barylýan gurluşyk işleri hususy telekeçilerimiz tarapyndan ýerine ýetirilýär. Bagtyýarlyk döwrümizde ýurdumyz ägirt uly gurluşyklar meýdanyny emele getirýär. Täze döwrebap senagat kärhanalary işe girizilýär we öňden hereket edýän kärhanalar, zawod-fabrikler bolsa döwrebaplaşdyrylýar. Medeni-durmuş maksatly, senagat we ulag düzümine degişli bolan döwrebap desgalar bina edilip, halkymyzyň hyzmatyna berilýär. Bu bolsa halkymyzyň döwletlilik ýörelgelerinden aýdyň nyşandyr.

Hormatly Prezidentimiziň taýsyz tagallalary netijesinde, halkyň ýaşaýyş-durmuş derejesini mundan beýläk-de ýokarlandyrmak baradaky beýik işler giň gerime eýe bolýar. Türkmenistany durmuş-ykdysady, senagat taýdan kuwwatly döwlete öwürmekde, halkyň medeni hal-ýagdaýyny has-da gowulandyrmakda toplumlaýyn işler amal edilýär. Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe ýurdumyzda gazanylýan üstünlikler we ýetilýän belent sepgitler halkyň asuda ýaşamagyny şertlendirýär. Goý, hormatly Prezidentimiziň mähriban ýurdumyzy gülledip ösdürmekde durmuşa geçirýän beýik işleri rowaçlyklara beslensin!

Bagty ÖDEGULYÝEWA,

«Türkmen dili»


https://www.turkmenmetbugat.gov.tm/tk/articles/13701

25.11.2020
Sanly ykdysadyýetde internet we bank ulgamlarynyň orny

Hormatly Prezidentimiziň belleýşi ýaly, sanly ykdysadyýet dünýäde innowasiýalaryň bäsleşige ukyplylygyna we ykdysady ösüşe möhüm itergi berýän güýç hökmündäki ornuny has-da pugtalandyrýar. Häzirki wagtda ýurdumyz ähli ulgamlar we ugurlar boýunça kämil ösüşi, döwrebap özgerişi başdan geçirýär. Bu bolsa ata Watanymyz Türkmenistanyň dünýäniň ösen döwletleriniň arasynda mynasyp ornuny eýelemeginde aýratyn ähmiýete eýedir. Diýarymyzyň dünýä döwletleri bilen alyp barýan dostlukly gatnaşyklary ýurdumyzyň halkara abraýyny ýokarlandyrmak bilen birlikde, hyzmatdaşlyklarynyň gerimini hem giňeldýär.

Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe ykdysadyýetimiziň dürli pudaklaryna sanly ulgam ornaşdyrylýar. Sanly ulgam bank amallarynda hem ençeme ýeňillikleri döretdi. Döwletimizde amala aşyrylýan ykdysady özgertmeleriň çäklerinde bank ulgamynyň işiniň döwrebaplaşdyrylmagy netijesinde häzirki zaman bank hyzmatlarynyň raýatlarymyz üçin amatly bolmagy aýratyn bellärliklidir. Bu bank hyzmatlarynyň sanawynda, aýratyn hem, şahsy taraplaryň maksatlary, zerurlyklary üçin bank kartlary arkaly geçirilýän nagt däl hasaplaşyklar örän ähmiýetlidir.

Bu günki gün ýurdumyzyň karz edaralarynda nagt däl hasaplaşyklary has-da ýaýbaňlandyrmak, pul dolanyşygynyň netijeliligini ýokarlandyrmak, bank kartlary boýunça milli we halkara töleg ulgamynyň ýaýrawyny giňeltmek ugrunda giň gerimli işler alnyp barylýar. Aýratyn-da, bank kartlarynyň, töleg terminallarynyň sany, şeýle hem «Internet-bank», «Mobil-bank», «Elektron söwda» ulgamlary arkaly amal edilýän nagt däl hasaplaşyklaryň möçberi yzygiderli artýar. Diýarymyzda nagt däl hasaplaşyklary ösdürmek, bank kartlaryndan peýdalanyjylara hödürlenilýän hyzmatlaryň görnüşlerini artdyrmak we bank-maliýe ulgamlaryna döwrebap hyzmatlary ornaşdyrmak maksady bilen geçirilýän çäreleriň çäklerinde bank kartlarynyň üsti bilen, hakyky wagt tertibinde hasaplaşyklary geçirmek üçin niýetlenen «Internet-bank» hyzmatlary hem ýöriteleşdirildi. Karz edaralary tarapyndan döredilen «Mobil-bank» hyzmaty hem müşderilere giň mümkinçilikleri hödürläp, olar öz mobil telefonlarynda ýa-da planşetlerinde hyzmatlaryň ählisinden bökdençsiz peýdalanyp bilýärler.

Bank kartlary aragatnaşyk, jemagat we ýaşaýyş hyzmatlaryny tölemegiň, awtoulaglaryň ýangyjy, saglygy goraýyş edaralarynyň hyzmatlary, petekler üçin tölegleri hasaplaşmagyň, karzy üzmegiň we onuň göterimlerini tölemegiň döwrebap, amatly hem howpsuz usullaryny hödürleýär.

Eziz Arkadagymyzyň hemmetaraplaýyn ösen jemgyýeti gurmak maksady bilen alyp barýan şeýle parasatly işleri mundan beýläk hem rowana ýollarda diňe rowaçlyklara beslensin!

Ýazberdi TOÝLYÝEW,

Türkmenistanyň Inžener-tehniki we ulag kommunikasiýalary institutynyň kärhananyň ykdysadyýeti we dolandyrylyşy kafedrasynyň mugallymy.



https://www.turkmenmetbugat.gov.tm/tk/articles/12574

12.11.2020