«Awaza» milli syýahatçylyk zolagy, 30-njy iýul (TDH). Balkan welaýatynda iş saparynda bolýan hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow şu gün Ministrler Kabinetiniň göçme mejlisini geçirdi. Onda şu ýylyň ýedi aýynda alnyp barlan işleriň netijeleri jemlenildi, wise-premýerleriň hasabatlary diňlenildi, ýurdumyzy durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň möhüm wezipeleri kesgitlenildi hem-de käbir resminamalaryň taslamalaryna garaldy.

Milli Liderimiz gün tertibini yglan edip, ilki bilen, Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary S.Berdimuhamedowa söz berdi. Wise-premýer şu ýylyň ýanwar — iýul aýlarynda ykdysadyýetiň pudaklarynda ýerine ýetirilen işleriň garaşylýan netijeleri barada hasabat berdi.

Ýanwar — iýul aýlarynyň netijeleri boýunça, geçen ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende, öndürilen önümiň umumy möçberiniň 5,2 göterim ýokary bolmagyna garaşylýar. 2020-nji ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende, bölek haryt dolanyşygynyň möçberi 17,5 göterim artar.

Döwlet býujetiniň girdeji böleginiň 113,9, çykdajy böleginiň 97,4 göterim ýerine ýetirilmegine garaşylýar. 2020-nji ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende, ortaça zähmet haky 10,5 göterim ýokary bolar.

Deslapky maglumatlara görä, hasabat döwründe maliýeleşdirmegiň ähli çeşmeleriniň hasabyna özleşdirilen maýa goýumlarynyň möçberiniň ýyllyk meýilnamasynyň 36,2 göterim ýerine ýetirilmegine garaşylýar.

Oba milli maksatnamasynyň durmuşa geçirilişiniň depginleri barada hem hasabat berildi. Bu maksatnamanyň çäklerinde ýylyň başyndan bäri durmuş-medeni maksatly desgalaryň, suw arassalaýjy desgalaryň, ýaşaýyş jaýlarynyň gurluşygy alnyp barylýar.

Mejlisiň dowamynda wise-premýer Ýaponiýa bolan iş saparynyň jemleri barada hasabat berdi.

Tokioda bolmagyň çäklerinde, Ýaponiýanyň imperatory Naruhito, Premýer-ministri Ýoşihide Suga, ykdysadyýet, söwda we senagat boýunça döwlet ministri Kiýoşi Ejima, Hyzmatdaşlyk boýunça ýapon-türkmen komitetiniň başlygy, “Itochu Corporation” kompaniýasynyň dolandyryjy direktory Hiroýuki Subai, Ýapon-türkmen dostlugy parlament ligasynyň ýapon tarapyndan başlygy, XXXII Tomusky Olimpiýa oýunlarynyň Guramaçylyk komitetiniň wise-prezidenti Toşiaki Endo bilen duşuşyklar geçirildi.

Ýaponiýanyň Premýer-ministri Türkmenistanyň Garaşsyzlygynyň 30 ýyllygy mynasybetli geçiriljek dabaralara gatnaşmak üçin ýurdumyza çagyryldy.

Geçirilen duşuşyklaryň barşynda syýasy-diplomatik, söwda-ykdysady hem-de medeni-ynsanperwer ulgamlarda ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygy giňeltmek meselelerine garaldy, möhüm ugurlarda döwletara gatnaşyklary ösdürmegiň häzirki ýagdaýyna we geljegine seredildi. Şunuň bilen birlikde, ýokary derejede gazanylan ylalaşyklar, olaryň ähmiýeti hem-de öňde durýan wezipeleri üstünlikli ýerine ýetirmegiň meseleleri ara alnyp maslahatlaşyldy.

Tokioda geçirilen gepleşikleriň netijeleri boýunça bank-maliýe, ulag we ýöriteleşdirilen tehnikalary getirmek ulgamlarynda ikitaraplaýyn resminamalara gol çekilmegi geçirilen gepleşikleriň netijeli häsiýete eýediginiň aýdyň subutnamasydyr.

Türkmenistanyň wekiliýeti Ýaponiýada bolmagynyň çäklerinde XXXII Tomusky Olimpiýa oýunlarynyň açylyş dabarasyna gatnaşdy.

Garaşsyzlygymyzyň şanly 30 ýyllygy mynasybetli gurluşygy tamamlanmaly hem-de ulanylmaga tabşyrylmaly iri önümçilik we durmuş maksatly binalarda hem-de desgalarda alnyp barylýan gurluşyk işleriniň depginleri barada hasabat berildi.

Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hasabaty diňläp, ýurdumyzyň ykdysadyýetiniň yzygiderli berkidilmeginiň, şeýle hem emele gelýän ýagdaýdan ugur alyp, döwletimizi durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň garaşylýan netijelerini seljermegiň möhümdigini belledi.

Milli Liderimiz şeýle hem geljek ýylyň Döwlet býujeti boýunça teklipleri taýýarlap, Ministrler Kabinetine hödürlemegi tabşyrdy. Dünýä ykdysadyýetinde bolup geçýän ýaramaz ýagdaýlaryň ýurdumyzyň ykdysadyýetine ýetirýän täsirini gysga we orta möhletde azaltmaga mümkinçilik berjek çäreleri amala aşyrmak boýunça işleri dowam etmek barada degişli görkezmeler berildi.

Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow kabul edilen maksatnamalary maliýeleşdirmegiň goşmaça çeşmelerini gözlemegiň wajypdygyny belläp, bu babatda anyk tabşyryklary berdi.

Döwlet Baştutanymyz soňky ýyllarda okgunly ösüşe eýe bolan türkmen-ýapon gatnaşyklary baradaky gürrüňe geçmek bilen, dürli derejelerde ýola goýlan yzygiderli gepleşikleriň mundan beýläk-de netijeli hyzmatdaşlygy ösdürmek üçin ygtybarly binýat bolup durýandygyny belledi.

Söwda-ykdysady gatnaşyklary işjeňleşdirmek ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygyň ileri tutulýan ugurlarynyň biridir. Bilelikdäki tagallalaryň netijesinde häzirki wagtda döwletara ykdysady hyzmatdaşlyk strategik, durnukly hem-de uzak möhletleýin häsiýete eýe boldy diýip, milli Liderimiz sözüni dowam etdi. Türkmenistanda häzirki zaman nebitgaz we gazhimiýa toplumlarynyň desgalaryny gurmak boýunça üstünlikli amala aşyrylan taslamalaryň muňa aýdyň subutnama bolup durýandygyny nygtady. Şunuň bilen baglylykda, milli Liderimiz ýurdumyzda ýapon kompaniýalarynyň netijeli işlemegine geljekde hem goldaw berilmeginiň dowam etdiriljekdigini aýdyp, maýa goýum işjeňligi üçin amatly şertleriň döredilmeginiň zerurdygyny belledi.

Hyzmatdaşlygyň has geljegi uly ugurlaryna aýratyn üns çekildi. Şunda Türkmenistanyň ykdysadyýeti senagatlaşdyrmagy hem-de diwersifikasiýalaşdyrmagy, ylma esaslanýan, ýokary hilli, dünýä bazarlarynda bäsdeşlige ukyply önümçilikleriň döredilmegini ugur edinendigini hasaba almak bilen, uly mümkinçilikler bardyr. Şu nukdaýnazardan, soňky ýyllarda gazanylan ylalaşyklar döwletara hyzmatdaşlygyna täze itergi berer diýip, milli Liderimiz aýtdy.

S.Berdimuhamedowyň Ýaponiýa iş saparynyň barşynda gol çekilen resminamalaryň möhümdigi barada aýdyp, hormatly Prezidentimiz bu resminamalarda bellenilen işleriň öz wagtynda ýerine ýetirilişine berk gözegçilik etmegi tabşyrdy.

Soňra Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary Ş.Abdrahmanow ýurdumyzyň nebitgaz senagatyny ösdürmegiň 2030-njy ýyla çenli döwür üçin maksatnamasyny ýerine ýetirmek boýunça şu ýylyň ýedi aýynda alnyp barlan işleriň garaşylýan netijeleri barada hasabat berdi.

Şunuň bilen baglylykda, nebiti we gaz kondensatyny çykarmak, şeýle hem nebiti gaýtadan işlemek, benzin, dizel ýangyjyny, polipropilen, suwuklandyrylan gazy öndürmek ulgamynda gazanyljak tehniki-ykdysady görkezijiler barada habar berildi. Garaşylyşy ýaly, geçen ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende, tebigy we ugurdaş gazyň çykarylyşynda 123,5 göterim ösüş, “mawy ýangyjy” daşary ýurtlara ibermekde 137 göterim ösüş üpjün ediler, maýa goýumlaryny özleşdirmegiň meýilnamasy 105,5 göterim ýerine ýetiriler.

Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hasabaty diňläp, nebitgaz senagatyny mundan beýläk-de yzygiderli ösdürmek, ony döwrüň talaplaryna laýyk getirmek wezipelerine ünsi çekdi. Pudagyň önümçilik we ylmy-tehniki kuwwatynyň pugtalandyrylmagy ýurdumyzyň ýangyç-energetika toplumynyň dünýä möçberindäki bäsdeşlige ukyplylygyny ýokarlandyrmaga ýardam etmelidir, onuň Watanymyzyň durmuş-ykdysady ösüşine saldamly goşant goşmagyny üpjün etmelidir.

Döwlet Baştutanymyz wise-premýere işleri talabalaýyk ýola goýmak üçin zerur çäreleri görmegi tabşyrdy.

Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary Ç.Gylyjow söwda we dokma toplumlarynda hem-de telekeçilik ulgamynda şu ýylyň ýedi aýynda garaşylýan netijeler barada hasabat berdi.

Ýanwar — iýul aýlarynda Söwda we daşary ykdysady aragatnaşyklar ministrligi boýunça geçen ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende, söwda dolanyşygynyň ösüşiniň 117 göterim, öndürilen önümleriň möçberiniň ösüşiniň bolsa, 112,4 göterim bolmagyna garaşylýar.

Hasabat döwründe Dokma senagaty ministrligi boýunça geçen ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende, nah ýüplügiň önümçiligi 112 göterime, nah matalaryň önümçiligi 102,6 göterime, tikin we örme önümleriniň önümçiligi 119,2 göterime, gön önümleriniň önümçiligi 102,8 göterime barabar bolar.

“Türkmenhaly” döwlet birleşigi tarapyndan haly we haly önümlerini öndürmegiň meýilnamasy 112,7 göterim ýerine ýetirildi.

Döwlet haryt-çig mal biržasy boýunça hasabat döwründe birža söwdalarynyň 167-si geçirilip, 18 müň 114 şertnama hasaba alyndy.

Geçen ýedi aýyň dowamynda Söwda-senagat edarasy boýunça amala aşyrylan işleriň ösüşi 105,1 göterime barabar boldy.

Hususy ulgama berilýän uly goldaw netijesinde, Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň agzalary ýurdumyzda öndürilýän oba hojalyk we azyk önümleriniň möçberini artdyrmaga işjeň gatnaşýarlar. Şol önümleri öndürmegiň ösüşi, degişlilikde, 135 göterime we 109,1 göterime barabar bolar.

Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hasabaty diňläp, ilatyň zerur bolan harytlara, aýratyn hem, azyk önümlerine isleglerini kanagatlandyrmak meselelerine ünsi çekdi.

Döwlet Baştutanymyz wise-premýere daşary ýurtlardan getirilýän harytlaryň ornuny tutýan önümleri özümizde öndürýän kiçi, orta we iri kärhanalary gurmagyň hem-de olaryň işini guramagyň maksatnamasyny durmuşa geçirmegi çaltlandyrmagy tabşyrdy.

Soňra Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary Ç.Purçekow gözegçilik edýän pudaklarynda şu ýylyň ýedi aýynda alnyp barlan işleriň garaşylýan netijeleri barada hasabat berdi.

2021-nji ýylyň ýanwar — iýul aýlarynda Türkmenistanyň gurluşyk we senagat toplumynda öndürilen önümleriň we ýerine ýetirilen işleriň meýilnamasynyň 125,7 göterim berjaý edilmegine, ösüşiň 106,1 göterime deň bolmagyna garaşylýar.

Gurluşyk we binagärlik ministrligi boýunça ýedi aýyň dowamynda ýerine ýetirilen işleriň ösüşi 100,1 göterime barabar bolar.

Senagat we gurluşyk önümçiligi ministrligi boýunça hasabat döwründe öndürilen önümleriň we ýerine ýetirilen işleriň ösüşiniň 112 göterime deň bolmagyna garaşylýar.

Energetika ministrligi boýunça önümleri öndürmekde we hyzmatlary amala aşyrmakda 122,2 göterim ösüş gazanylar.

“Türkmenhimiýa” döwlet konserni boýunça şu ýylyň ýanwar — iýul aýlarynda önüm öndürmegiň hem-de hyzmatlaryň ösüşiniň 101 göterime barabar bolmagyna garaşylýar.

Aşgabat şäheriniň häkimligi boýunça hasabat döwründe ýerine ýetirilen işleriň we hyzmatlaryň meýilnamasynyň 124,9 göterim berjaý edilmegine garaşylýar.

Milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hasabaty diňläp, wise-premýere ýurdumyzda alnyp barylýan gurluşyklaryň ýagdaýyny seljermegi tabşyrdy. Bellenilişi ýaly, häzire çenli dürli desgalary gurmak boýunça örän köp çäreler kabul edildi. Şoňa görä-de, her bir desganyň ýagdaýyny hemmetaraplaýyn dykgat bilen seljermek zerurdyr.

Döwlet Baştutanymyz şeýle hem 2022-nji ýyl üçin maýa goýum maksatnamasyny hem taýýarlap başlamagyň zerurdygyna ünsi çekdi. Milli Liderimiz alnyp barylmaly gurluşyklaryň möçberi boýunça öňde örän uly wezipeleriň durýandygyny belläp, gurluşyk senagatyny ösdürmegi dowam etmegiň, gurluşyk toplumynyň talaplaryny doly möçberde üpjün etmek üçin täze önümhanalary we kärhanalary gurup, önümçiligiň kuwwatyny sazlaşykly artdyrmagyň wajypdygyny nygtady.

Wise-premýere şeýle hem gurluşyk we senagat pudaklary üçin maýa goýumlaryny çekmek meselesiniň üstünde işlemek tabşyryldy.

Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary E.Orazgeldiýew, öz gezeginde, gözegçilik edýän düzümlerinde şu ýylyň ýedi aýynda ýerine ýetirilen işleriň garaşylýan netijeleri barada hasabat berdi.

Obasenagat toplumy boýunça önüm öndürmegiň möçberi, geçen ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende, 105,2 göterime, şol sanda Oba hojalyk we daşky gurşawy goramak ministrligi boýunça 105,7 göterime, Suw hojalygy baradaky döwlet komiteti boýunça 100,1 göterime, “Türkmen atlary” döwlet birleşigi boýunça 103,5 göterime deň boldy. Maýa goýum serişdelerini özleşdirmegiň meýilnamasy 125,4 göterim ýerine ýetirildi.

Hazar deňziniň güni mynasybetli, meýilnama laýyklykda, şu ýylyň 12-nji awgustynda “Hazar deňziniň daşky gurşawyny goramak boýunça hyzmatdaşlyk” atly ylmy-amaly maslahatyň maksatnamasy barada hem hasabat berildi.

Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hasabaty diňläp, möhüm möwsüm bolan pagta ýygymyna düýpli taýýarlyk görülmelidigine, gök-bakja önümlerini, ýeralmany we beýleki oba hojalyk önümlerini bolelin öndürmek üçin ekin meýdanlaryny giňeltmelidigine, şu önümleriň öndürilýän mukdaryny artdyryp, daşardan getirilýän möçberini azaltmalydygyna ünsi çekip, bu babatda wise-premýere anyk tabşyryklary berdi.

Hormatly Prezidentimiz Hazar deňziniň ekologiýa taýdan abadançylygyny saklamagyň zerurdygyny belläp, deňziň ösümlik we haýwanat dünýäsini goramagyň ýurdumyzyň döwlet syýasatynyň ileri tutulýan ugurlarynyň biridigini belledi we Hazar deňziniň gününe bagyşlanan ylmy-amaly maslahatyň ýokary guramaçylyk derejesini üpjün etmegi tabşyrdy.

Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary M.Geldinyýazow gözegçilik edýän ulgamlarynda şu ýylyň ýedi aýynyň dowamynda geçirilen işlerden garaşylýan netijeler barada hasabat berdi.

Hasabat döwründe ýaşlary ylmy-döredijilik işlerine giňden çekmek maksady bilen, sanly bilim ulgamynyň mümkinçiliklerinden peýdalanmak arkaly, dürli dersler boýunça bäsleşikler geçirildi.

Bilim, Saglygy goraýyş we derman senagaty, Sport we ýaşlar syýasaty ministrlikleriniň hem-de Ylymlar akademiýasynyň merkezi edaralarynyň gurluşlary kämilleşdirildi.

Watanymyzyň mukaddes Garaşsyzlygynyň 30 ýyllygy hem-de Ylymlar güni mynasybetli sanly ulgam arkaly “Ylym, tehnika we innowasion tehnologiýalaryň ösüşi” atly halkara ylmy maslahat ýokary guramaçylyk derejesinde geçirildi, ýaşlaryň arasynda her ýyl geçirilýän bäsleşigiň jemleri boýunça ýaş alymlaryň we talyplaryň 57-si ýeňijiler diýlip yglan edildi.

Saglygy goraýyş ulgamynda hasabat döwründe “Saglyk” Döwlet maksatnamasynyň rejelenen görnüşi hem-de Türkmenistanda ilatyň kesellere garşy göreşmek ukybyny ýokarlandyrmak boýunça 2021 — 2025-nji ýyllar üçin Milli maksatnama kabul edildi, Türkmenistanda 2021 — 2025-nji ýyllar üçin Enäniň we çaganyň saglygyny goramak boýunça “Sagdyn ene — sagdyn çaga — sagdyn geljek” atly Milli strategiýa hem-de Türkmenistanda 2021 — 2025-nji ýyllarda ýokanç däl keselleriň öňüni almak we olaryň garşysyna göreş boýunça Milli strategiýa tassyklanyldy.

Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hasabaty diňläp, bilim, ylym, saglygy goraýyş we sport ýaly durmuş ähmiýetli uly ulgamlary yzygiderli ösdürmegiň zerurdygyny belledi, ýurdumyzyň geljegi, türkmen halkynyň bagtyýar we abadan durmuşy bu ulgamlaryň ösüş derejesine gönüden-göni baglydyr.

Döwlet Baştutanymyz täze okuw ýylyna taýýarlyk görmegiň barşyna berk gözegçiligi üpjün etmegiň wajypdygyna ünsi çekip, wise-premýere anyk tabşyryklary berdi.

Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary M.Mämmedowa gözegçilik edýän ulgamynda şu ýylyň ýedi aýynda alnyp barlan işleriň netijeleri barada hasabat berdi.

Şu ýylyň başyndan bäri dürli medeni çäreler, şol sanda baýramçylyk senelerine bagyşlanan döredijilik bäsleşikleri, duşuşyklar, medeni-durmuş maksatly binalaryň açylyp, ulanylmaga berilmegi mynasybetli dabaralar geçirildi.

Daşary ýurtlar bilen netijeli gatnaşyklary ösdürmek boýunça işler dowam etdirilýär.

Döwrüň talaplaryna laýyklykda, medeniýet edaralarynyň we köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň işini kämilleşdirmek, ýurdumyzyň medeni kuwwatyny artdyrmak boýunça netijeli işler alnyp barylýar.

Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hasabaty diňläp, durmuş ugurly döwlet syýasatynyň möhüm bölegi hökmünde kesgitlenilen medeni-ynsanperwer ulgamy ösdürmegiň zerurdygyny belledi we wise-premýere birnäçe anyk tabşyryklary berdi.

Ministrler Kabinetiniň ýanyndaky Ulag we kommunikasiýalar agentliginiň Baş direktory M.Çakyýew gözegçilik edýän pudaklarynda şu ýylyň ýedi aýynda alnyp barlan işleriň garaşylýan netijeleri barada hasabat berdi.

Hasabat döwründe bu toplumda hyzmatlary ýerine ýetirmegiň we önümleri öndürmegiň meýilnamasynyň 113,3 göterim berjaý edilmegine garaşylýar.

Hasabat döwründe “Türkmendemirýollary” agentligi boýunça ösüş 104,4 göterime, “Türkmenawtoulaglary” agentligi boýunça 133,1 göterime, “Türkmendeňizderýaýollary” agentligi boýunça 139,3 göterime, “Türkmenaragatnaşyk” agentligi boýunça 109,3 göterime barabar bolar. Hasabat döwründe “Türkmenhowaýollary” agentligi boýunça degişli işler ýerine ýetirildi.

Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hasabaty diňläp, koronawirus ýokanjynyň ýaýramagyna garşy göreş çäreleriniň çäklerinde bütin dünýäde girizilen çäklendirmeler sebäpli, agentlikleriň maliýe taýdan üpjünçiligine berk gözegçilik etmegiň zerurdygyny nygtady.

Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary, Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň sekretary Ç.Amanow ýurdumyzyň harby we hukuk goraýjy edaralary tarapyndan Türkmenistanyň mukaddes Garaşsyzlygynyň 30 ýyllygyna görülýän taýýarlyk barada hasabat berdi.

Döwlet Baştutanymyz hasabaty diňläp, ýurdumyzyň durmuşynda uly ähmiýete eýe bolan şanly senäni mynasyp garşylamaga hemmetaraplaýyn taýýarlyk görmegiň, harby ýörişiň ýokary guramaçylyk derejesini üpjün etmegiň wajypdygyny belledi. Şunuň bilen baglylykda, wise-premýer, Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň sekretaryna anyk görkezmeleri berdi.

Soňra Milli Geňeşiň Mejlisiniň Başlygy G.Mämmedowa bu düzümiň şu ýylyň ýedi aýynda ýerine ýetiren işleriniň jemleri barada maglumat berdi.

Hasabat döwründe maslahatlaryň 2-si geçirilip, Türkmenistanyň Kanunlarynyň 40-sy we Mejlisiň kararlarynyň 41-si kabul edildi. Hereket edýän kanunçylyk namalarynyň birnäçesine degişli üýtgetmeler we goşmaçalar girizildi. Kadalaşdyryjy-hukuk namalarynyň durmuşa geçirilişine gözegçilik işi yzygiderli alnyp baryldy.

Häzirki wagtda dürli ulgamlarda amala aşyrylýan giň gerimli özgertmeleri kanunçylyk taýdan üpjün etmäge gönükdirilen kanunlaryň taslamalaryny taýýarlamak işi amala aşyrylýar.

Halkara we parlamentara hyzmatdaşlygy ösdürmek bilen baglylykda, daşary ýurt döwletleriniň we parlamentleriniň wekilleri bilen duşuşyklaryň 92-si geçirildi.

Deputatlar ösüp gelýän nesli watançylyk ruhunda terbiýelemäge, milli mirasy, halkymyzyň gadymdan gelýän däplerini, onuň medeni we maşgala gymmatlyklaryny aýawly saklamaga, özüniň mukaddes Garaşsyzlygynyň 30 ýyllygyny belleýän Watanymyzyň gazanýan üstünliklerini wagyz etmäge gönükdirilen işleri işjeň alyp barýarlar.

Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow durmuş-ykdysady özgertmeleri ilerletmegiň bähbidine milli kanunçylygy kämilleşdirmek hem-de täze kadalaşdyryjy-hukuk namalaryny işläp taýýarlamak we halkara gatnaşyklaryň kanunçylyk binýadyny pugtalandyrmak boýunça Mejlisiň işini işjeňleşdirmegiň zerurdygyny aýtdy. Milli Liderimiz türkmen halkynyň demokratik gymmatlyklaryny nazara almak bilen, döwletiň hukuk we ykdysady esaslaryny has-da pugtalandyrmaga ýardam edýän täze kanunlary işläp taýýarlamagyň wajypdygyna ünsi çekdi.

Soňra Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary, daşary işler ministri R.Meredow Daşary işler ministrliginiň şu ýylyň ýedi aýynda ýerine ýetiren işleriniň deslapky jemleri barada hasabat berdi.

Garaşsyz, baky Bitarap Türkmenistanyň daşary syýasy ugruny yzygiderli durmuşa geçirmek, döwlet Baştutanymyzyň öňde goýan wezipelerini çözmek maksady bilen, ikitaraplaýyn we köptaraplaýyn görnüşde, sebitleýin hem-de halkara guramalaryň çäklerinde netijeli hyzmatdaşlygy ösdürmek boýunça degişli işler amala aşyryldy.

Hasabat döwründe Özbegistan Respublikasynyň, Russiýa Federasiýasynyň Tatarystan Respublikasynyň hem-de Gyrgyz Respublikasynyň Prezidentleri ýurdumyza sapar bilen geldiler.

Onlaýn tertibinde hormatly Prezidentimiziň Owganystan Yslam Respublikasynyň hem-de Azerbaýjan Respublikasynyň Prezidentleri bilen duşuşyklary geçirildi. Milli Liderimiz şeýle hem Ykdysady Hyzmatdaşlyk Guramasynyň XIV sammitine, BMG-niň durnukly ösüş meseleleri boýunça ýokary derejeli ählumumy forumyna, Yslam Hyzmatdaşlyk Guramasynyň ylym we tehnologiýalar boýunça ikinji sammitine gatnaşdy. Bu forumlar sanly ulgam arkaly geçirildi.

Ýylyň geçen döwrüniň dowamynda milli Liderimiziň daşary ýurtlaryň birnäçesiniň döwlet Baştutanlary bilen telefon arkaly söhbetdeşlikleri geçirildi.

Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow şeýle hem ýurdumyza gelen BMG-niň Baş Assambleýasynyň 75-nji mejlisiniň Başlygy bilen duşuşdy.

Daşary syýasat edaralarynyň ugry boýunça duşuşyklar we geňeşmeler yzygiderli guraldy.

Türkmenistanyň daşary ykdysady aragatnaşyklaryny ösdürmek boýunça yzygiderli çäreler görülýär. Şu ýyl ikitaraplaýyn hökümetara toparlaryň we beýleki degişli düzümleriň çäklerinde nobatdaky duşuşyklar hem-de daşary ýurtlaryň işewür toparlarynyň wekilleri bilen gepleşikler geçirildi.

Döwlet Baştutanymyz dünýäde bolup geçýän ýagdaýlardan hemişe habarly bolmagyň zerurdygyny nygtady we wise-premýere, daşary işler ministrine ýüzlenip, şol ýagdaýlardan ugur alyp, dürli halkara çäreleri geçirmek, şol çärelere biziň ýurdumyzyň gatnaşmagy boýunça teklipleri bermegi tabşyrdy.

Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow mejlise gatnaşyjylara ýüzlenip, ýurdumyzda şu ýylyň ýedi aýynda alnyp barlan işleriň garaşylýan netijeleriniň koronawirus ýokanjynyň ýaýramagy we onuň dünýä ykdysadyýetine ýetirýän täsiri sebäpli emele gelen daşarky ýagdaýlara garamazdan, kabul edilen maksatnamalara laýyklykda, Garaşsyz döwletimiziň ösmegini dowam edýändigini görkezýändigini belledi.

Hasabat döwründe jemi içerki önümiň ösüşi 6,2 göterim boldy. Ýurdumyzda iri senagat we durmuş maksatly desgalaryň gurluşygy dowam edýär. Şol desgalaryň hatarynda täze şäherçeleri, ýaşaýyş jaýlaryny, dynç alyş we saglyk merkezlerini, mekdeplerdir çagalar baglaryny hem-de ençeme beýleki desgalary görkezmek bolar. Ýurdumyzda bilim we ylym ulgamyny özgertmek, önümçiligi döwrebap ýagdaýa getirmek işleri hem kabul eden meýilnamalarymyza laýyklykda dowam edýär. Bazar ykdysadyýeti emele gelýär hem-de nebitgaz ýataklary özleşdirilýär.

Döwlet Baştutanymyz hususy işewürligi goldamak, ýurdumyzyň telekeçilerini ykdysadyýetimizde özgertmeleri geçirmäge giňden çekmek baradaky syýasatyň dowam etdirilýändigini belledi.

Milli Liderimiz şu ýyl üçin öňde duran wezipeleriň Ministrler Kabinetiniň geçen ýarym ýylyň jemlerine bagyşlanyp geçirilen mejlisinde hem-de ýurdumyzy 2019 — 2025-nji ýyllarda ösdürmegiň Maksatnamasynda anyk kesgitlenendigini aýdyp, bu wezipeleriň köp işleriň amala aşyrylmagyny talap edýändigini nygtady. Şunuň bilen baglylykda, bu wezipeleri durmuşa geçirmek üçin yhlas bilen, tutanýerli zähmet çekmelidigine aýratyn ünsi çekdi. Beýleki döwletlerden getirilýän harytlaryň ornuny tutýan önümleri özümizde öndürmek we daşary ýurtlara iberilýän önümleriň möçberlerini artdyrmak baradaky maksatnamalarymyza goşmaça itergi bermelidiris diýip, döwlet Baştutanymyz aýtdy.

Hormatly Prezidentimiz ýylyň ahyryna çenli birnäçe möhüm çäreleriň, ýagny 1-nji sentýabrda täze okuw ýylynyň başlanmagy bilen bagly çäreleriň geçiriljekdigini aýtdy. Sentýabr aýynda Milli Geňeşiň mejlisi geçiriler hem-de ýurdumyzyň baş baýramynyň, ýagny Garaşsyzlygyň şanly 30 ýyllyk ýubileýi, dekabr aýynda bolsa Halkara Bitaraplyk güni bellenilip geçiler. Milli Liderimiz mejlise gatnaşyjylara ýüzlenip, bu çäreleriň ählisini ýokary derejede geçirmegi tabşyrdy.

Ministrler Kabinetiniň göçme mejlisinde döwlet durmuşyna degişli başga-da birnäçe meselelere garaldy we olar boýunça degişli çözgütler kabul edildi.

Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Ministrler Kabinetiniň göçme mejlisini jemläp, oňa gatnaşanlaryň ählisine berk jan saglygyny, maşgala abadançylygyny hem-de Garaşsyz Watanymyzyň mundan beýläk-de gülläp ösmeginiň bähbidine alyp barýan işlerinde uly üstünlikleri arzuw etdi.

Ýurdumyzda telekeçilere maliýe goldawlarynyň berilmegi hususy ulgamy ösdürmek boýunça döwlet syýasatynyň üstünliklere beslenýändigine aýdyň şaýatlyk edýär.

Gahryman Arkadagymyzyň milli ykdysadyýetimiziň dürli ugurlarynda telekeçilik işine döwlet goldawyny bermek, täze iş ýerlerini döretmek, ýuridik şahsy döretmezden telekeçilik işi bilen meşgullanmaga başlaýan fiziki şahslaryň — hususy telekeçileriň başlangyçlaryny goldap, maýa goýum işjeňligini höweslendirmek maksady bilen, 2021-nji ýylyň 8-nji iýunynda gol çeken Karary möhüm ähmiýete eýe bolup, ol dünýäde dowam edýän çylşyrymly şertlerde ykdysady ösüşlerimiziň durnuklylygyny saklamaga, ilatyň iş üpjünçiligini gowulandyrmaga gönükdirilendir. Resminama laýyklykda, Türkmenistanyň döwlet karz edaralaryna öz we çekilen serişdeleriniň hasabyna ýuridik şahsy döretmezden telekeçilik işi bilen meşgullanmaga başlaýan fiziki şahslara — hususy telekeçilere olaryň telekeçilik işine maliýe taýdan goldaw bermek üçin, Türkmenistan boýunça bellenen iň pes aýlyk zähmet hakynyň 500 essesine çenli möçberde ýyllyk 5 göterim bilen, esasy bergini üzmek boýunça 2 ýyl ýeňillikli döwri bolan 7 ýyl möhlete karzlary bermegi üpjün etmek bellenildi.

Telekeçilik işi bilen meşgullanmaga başlaýan fiziki şahslar üçin ýeňillikli şertlerde berilýän karzlaryň elýeterli bolmagy olaryň başlangyçlarynyň rowaçlanmagyna, söwda, oba hojalyk ekinlerini ösdürip ýetişdirmek, olary gaýtadan işlemek, azyk önümlerini öndürmek, kiçi we orta derejede maldarçylygy, guşçulygy alyp barmak, senagat, sarp ediş harytlaryny öndürmek babatynda alyp barýan işlerini goldamakda, täze önümçilikleri ýola goýmakda giň mümkinçilikleri açar. Şeýle-de importyň ornuny tutýan we eksporta niýetlenen önümleriň öndürilýän görnüşini we mukdaryny artdyrmaga ýardam eder.

Telekeçiligi mundan beýläk-de ösdürmek maksady bilen, bu ugurdaky kanunçylygy yzygiderli kämilleşdirmäge aýratyn üns berilýär. Döwrebap kanunçylyk binýady ýurdumyzda bazar gatnaşyklarynyň giňden ornaşdyrylmagyna, raýatlaryň telekeçilik başlangyçlaryny goldamaga, kiçi, orta we iri telekeçiligiň netijeli ösdürilmegine gönükdirilendir.

Golaýda Türkmenistanyň Milli Geňeşiniň Mejlisi tarapyndan döwlet-hususy hyzmatdaşlygynyň hukuk esaslaryny, onuň amala aşyrylyş usullaryny kesgitleýän, döwlet-hususy hyzmatdaşlygynyň taslamasyny taýýarlamagyň we durmuşa geçirmegiň barşynda ýüze çykýan gatnaşyklary düzgünleşdirýän «Döwlet-hususy hyzmatdaşlygy hakynda» Türkmenistanyň Kanuny kabul edildi. Onuň işlenilip taýýarlanylmagynyň esasy maksady döwlet-hususy hyzmatdaşlygy çygryndaky gatnaşyklary düzgünleşdirmek, şeýle hem maddy, maliýe, intellektual, ylmy-tehniki we gaýry serişdeleriň jemlenmegi üçin hukuk şertlerini döretmek, bähbitleriň we töwekgelçilikleriň deňagramlylygyny üpjün etmek, infrastrukturanyň obýektleriniň ösdürilmegi boýunça taslamalary, meýilnamalary we maksatnamalary durmuşa geçirmek üçin býujetden daşary çeşmelerden serişdeleri çekmek bolup durýar.

Kanunda döwlet we hususy hyzmatdaşlaryň taslamalaryň taýýarlanylmagy we durmuşa geçirilmegi üçin özleriniň serişdelerini birleşdirmäge esaslanýan anyk möhlete hukuk taýdan resmileşdirilen özara bähbitli hyzmatdaşlygynyň döwlet-hususy hyzmatdaşlygy bolup durýandygy görkezildi. Şeýle hem döwlet we hususy hyzmatdaşlaryň arasyndaky bähbitleriň we töwekgelçilikleriň deňagramlylygynyň üpjün edilmegi, hyzmatdaşlaryň deňhukuklylygy, daşky gurşawy goramak, hyzmatdaşlyk amala aşyrylanda, kadalaryň we düzgünleriň aýdyňlygy hem-de taslamalaryň netijeliligi döwlet-hususy hyzmatdaşlygynyň esasy ýörelgeleriniň sanawynda beýan edildi.

Kanunda ykdysady ösüşi höweslendirmek we Türkmenistanyň durnukly ösüşini üpjün etmek, döwlet-hususy hyzmatdaşlygy çygrynda döwlet maksatnamalaryny durmuşa geçirmek, durmuş-ykdysady infrastrukturanyň emele getirilmegine, dikeldilmegine, ulanylmagyna, saklanylmagyna ýardam etmek, döwlet hyzmatlaryny sanlylaşdyrmak, şeýle hem olaryň elýeterliligini giňeltmek, hususy bölegiň maliýe serişdeleriniň çekilmegini üpjün edýän şertleri döretmek, häzirki zaman usullaryny we tehnologiýalaryny ornaşdyrmak döwlet-hususy hyzmatdaşlygy çygrynda döwlet syýasatynyň esasy ugurlary hökmünde görkezildi. Şulardan görnüşi ýaly, bu Kanun hem-de berilýän maliýe goldawlary ýurdumyzyň ykdysady ösüşlerine, ilatyň ýaşaýyş-durmuş derejesiniň mundan beýläk-de ýokarlanmagyna ýardam eder.

Baýramgül GELDIMÄMMEDOWA,

Türkmen döwlet ykdysadyýet we dolandyryş institutynyň mugallymy.

Häzirki bagtyýarlyk döwrümiz beýik ösüşlere beslenýär, dürli ugurlarda uly üstünlikler gazanylýar. Eziz Diýarymyz Garaşsyzlyk ýyllary içinde milli ykdysadyýetimiziň ähli ulgamlarynda belent sepgitlere ýetdi. Hormatly Prezidentimiziň tagallasy bilen durmuşa geçirilýän beýik işleriň netijesinde ýurdumyzyň syýasy, medeni we durmuş ulgamlarynda uly üstünlikler gazanyldy. Ykdysadyýetimiziň ähli pudaklary sazlaşykly ösüş ýoluna düşüp, täze önümçilik kuwwatlyklary emele geldi. Bu bolsa ýurdumyzyň ykdysady taýdan kuwwatlanmagy bilen bir hatarda halkymyzyň ýaşaýyş-durmuş derejesiniň has-da ýokarlanmagyny hem şertlendirdi. Ýurdumyzda gurlup, ulanmaga berilýän dürli maksatly binalaryň sany yzygiderli artýar. Bu bolsa hormatly Prezidentimiziň tagallasy bilen bagtyýarlyk ýoluna düşen halkymyzyň her bir gününiň ýatdan çykmajak taryhy wakalara beslenýändigini aýdyň beýan edýär.

Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe milli ykdysadyýetimiz beýik ösüşlere beslendi. Bu bolsa Watanymyzyň ykdysady kuwwatynyň artmagyny üpjün etdi. Häzirki wagtda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow milli ykdysadyýetimiziň pudaklarynyň sazlaşykly ösmegini üpjün etmek babatda taýsyz tagallalary edýär, beýik işleri durmuşa geçirýär. Şeýlelikde, mukaddes Garaşsyzlygymyzyň şanly 30 ýyllygy ösüşiň täze belentliklerine ýetmek bilen mynasyp garşylanýar.

Häzirki wagtda Garaşsyz, hemişelik Bitarap Türkmenistan döwletimiz halk hojalygynyň ähli ugurlarynda ýokary ösüşleri gazanyp, ykdysady kuwwatyny yzygiderli artdyrýar. Hormatly Prezidentimiziň içeri we daşary syýasatynyň üstünlikli durmuşa geçirilmegi netijesinde döwletimiziň durnukly ösüş depgini ýokary derejelerde saklanyp gelýär. Munuň özi Gahryman Arkadagymyzyň Garaşsyz, hemişelik Bitarap Watanymyzy dünýäniň iň ösen döwletleriniň hataryna çykarmak we halkymyzyň bagtyýar durmuşyny üpjün etmek babatdaky belent maksadynyň hasyl bolýandygynyň subutnamasydyr.

Amala aşyrylýan giň möçberli özgertmeleriň netijesinde milli ykdysadyýetimiziň ähli pudaklarynda ýokary önümçilik görkezijileri gazanylýar, ilatyň ýaşaýyş-durmuş derejesi yzygiderli ýokarlanýar.

Täze taryhy eýýamymyzda ýurdumyzy senagatlaşdyrmak boýunça işleriň durmuşa geçirilmegi, elektron senagatynyň ösdürilmegi, täze iş orunlarynyň döredilmegi, maýa goýum işiniň işjeňleşdirilmegi döwlet syýasatynyň ileri tutulýan ugurlarydyr. Sanly ykdysadyýete tapgyrlaýyn geçmek hem esasy wezipeleriň hatarynda durýar. Gazanylan bu üstünlikleriň netijesinde halkymyzyň bagtyýar ýaşaýşy üpjün edilýär.

Häzirki wagtda Türkmenistanda öndürilýän önümler diňe bir içerki bazarlarymyzda däl, eýsem, daşary ýurtlarda-da uly islegden peýdalanýar, abraýly halkara guramalaryň sertifikatlaryna, güwänamalaryna mynasyp bolýar, olara halkara sergilerde mynasyp baha berilýär. Bu bolsa söwda-ykdysady hyzmatdaşlygy has-da giň gerimde ýola goýmaga itergi berýär. Ýurdumyzyň energetika, gurluşyk we gurluşyk materiallary, derman senagaty, ýeňil senagat, azyk senagaty, nebit-gaz, oba hojalyk pudaklarynyň önümleri dünýä bazarynyň talaplaryna laýyk gelýär.

Gahryman Arkadagymyz ýurdumyzyň ykdysadyýetiniň ähli pudaklaryny sazlaşykly ösdürmäge uly üns berýär. Senagat kärhanalarynyň sanynyň artdyrylmagy, gaýtadan işleýän önümçiligiň ýola goýulmagy bu ugurdaky işleriň öňe ilerlemegine kuwwatly itergi berdi. Milli ykdysadyýeti, şol sanda senagaty ösdürmek üçin ýurdumyzda iri maýa goýumlary gönükdirildi, uly işler, giň gerimli özgertmeler durmuşa geçirildi.

Häzirki wagtda paýtagtymyzyň we ýurdumyzyň welaýatlarynyň okgunly ösüşini, ýurdumyzyň elektrik energetikasy pudagynyň kuwwatynyň artýandygyny nazara almak bilen, täze energetika ulgamlary çekilýär. Soňky ýyllarda pudagyň düzüminiň üsti gaz turbinaly elektrik stansiýalary bilen ýetirildi. Şeýle hem paýlaýjy elektrik beketleri gurulýar. Bu bolsa halkymyzyň elektrik energiýasy bilen üpjünçiligine oňaýly täsir etmek bilen birlikde, milli ykdysadyýetiň ýokary depginde ösmeginde, şeýle hem onuň eksport mümkinçiligini ýokarlandyrmakda möhüm ähmiýete eýedir.

Paýtagtymyzy we welaýatlarymyzy ösdürmek boýunça maksatnamalary durmuşa geçirmek hormatly Prezidentimiziň başyny başlan oňyn özgertmeleriniň baş maksadydyr. Geçen sanlyja ýylyň dowamynda ýurdumyzyň welaýatlarynda täze obalar, şäherçeler döredildi. Olaryň her biri ähli amatlyklary bolan ýaşaýyş jaýlaryny, dünýä ülňülerine laýyk gelýän mekdepleri we çagalar baglaryny, sport toplumlaryny, döwrebap saglygy goraýyş we medeniýet edaralaryny, durmuş maksatly beýleki desgalary öz içine alýar.

Hormatly Prezidentimiziň parasatly syýasaty halk hojalygynyň ähli pudaklarynyň uly ösüşlere eýe bolmagyny üpjün etdi, şol sanda ylym-bilim ulgamlaryny kämil derejä ýetirdi. Häzirki wagtda milli Liderimiziň taýsyz tagallalary bilen iri taslamalar durmuşa geçirilýär. Mukaddes Garaşsyzlygymyzyň şanly 30 ýyllygy mynasybetli dabaraly açylýan binalary, desgalary aýratyn bellemek gerek. Munuň özi hem milli ykdysadyýetimiziň kuwwatlylygyny, ösendigini aýdyň beýan edýär. Türkmen halkyna şeýle bagtyýarlygy peşgeş edýän hormatly Prezidentimiziň jany sag bolsun, beýik işleri üstünliklere beslensin!

Ogulgurban REJEPOWA,

«Mugallymlar gazeti».

Döwrebap bazar gurallarynyň giňden ornaşdyrylmagynyň hasabyna Türkmenistanyň telekeçilik ulgamyny hemmetaraplaýyn ösdürmek, hususy ulgamyň ornuny ýokarlandyrmak hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň alyp barýan durmuş-ykdysady syýasatynyň ileri tutulýan ugurlarynyň biridir. Milli Liderimiz ýurdumyzy okgunly ösdürmekde ykdysadyýetiň hususy ulgamynyň uly mümkinçilikleriniň bardygyny nygtaýar.

Hökümetiň şu ýylyň 9-njy iýulynda geçirilen giňişleýin mejlisinde ýylyň birinji ýarymynda milli ykdysadyýetimiziň ösüşiniň jemleri jemlenildi. Mejlisde döwlet Baştutanymyz bazar ykdysadyýeti şertlerinde işewürligi we hususy telekeçiligi ösdürmäge aýratyn üns bermegiň zerurdygyny belledi.

Şol mejlisde beýan edilen görkezijiler ýurdumyzyň kiçi we orta telekeçilik ulgamynyň kuwwatynyň barha artýandygyna şaýatlyk edýär. Senagatçylar we telekeçiler birleşmesi boýunça şu ýylyň ýanwar — iýun aýlarynda oba hojalyk we azyk önümleriniň öndürilişiniň ösüşi 136 göterimden gowraga, senagat önümleriniň ösüşi bolsa 119 göterime deň boldy.

Ilata edilen hyzmatlaryň möçberi hem ep-esli artdy. Häzirki wagtda ýurdumyzyň telekeçiliginiň wekilleriniň 26 müňe golaýy Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň agzalary bolup durýar. Ýurdumyzyň zähmet çekýän ilatynyň 50,3 göterimi ykdysadyýetiň hususy ulgamynda işleýär.

Gurluşyk we gurluşyk serişdeleri önümçiligi ulgamy türkmen telekeçileriniň işiniň depginli ösýän ugurlarynyň biridir. Telekeçilerimiz önümçilik we durmuş maksatly desgalary — ýaşaýyş jaýlaryny we zawodlary, mekdepleri hem-de çagalar baglaryny, saglygy goraýyş we sport desgalaryny, ýollary gurýarlar.

Şu ýylyň alty aýynyň dowamynda telekeçileriň ulanmaga beren iri desgalarynyň hatarynda Lebap, Balkan we Daşoguz welaýatlarynda gurlan “Türkmeniň ak öýi” binalary, Kerkidäki Halkara howa menzili, Farap şäherindäki “Çagalar dünýäsi” medeni-dynç alyş merkezi, ýaşaýyş toplumlary we beýleki binalar bar.

Hususy gurluşyk kompaniýalary tarapyndan amala aşyrylýan iri döwlet buýurmalarynyň hatarynda Aşgabat — Türkmenabat awtobanynyň, Ahal welaýatynyň täze, döwrebap edara ediş merkeziniň, “Aşgabat-sitiniň” hem-de paýtagtymyzy ösdürmegiň 17-nji tapgyrynyň desgalarynyň, Magtymguly şaýolunyň ugrunda täze “Daşkent” seýilgähiniň taslamalarynyň taýýarlanylmagyny we olaryň gurluşygyny görkezmek bolar.

Ýurdumyzyň mukaddes Garaşsyzlygynyň 30 ýyllygy mynasybetli birnäçe iri desgalary açmak meýilleşdirilýär. Şolaryň hatarynda paýtagtymyzdaky täze desgalaryň ençemesi — A.Nyýazow we Hoja Ahmet Ýasawy köçeleriniň çatrygyndaky ýerasty geçelge, döwrebap ýaşaýyş toplumy hem-de Tähran köçesiniň ugrunda Söwda-dynç alyş we işewürlik merkezi bar. Sebitlerde täze mekdepler, saglygy goraýyş edaralary ulanmaga berler. “Türkmenawtoban” ýapyk görnüşli paýdarlar jemgyýeti Aşgabat — Türkmenabat awtobanynyň Aşgabat — Tejen böleginiň gurluşygyny tamamlar.

Ýurdumyzyň dürli sebitlerinde gurluşyk serişdelerini öndürýän zawodlar üstünlikli işleýär. Täze tehnologiýalaryň ornaşdyrylmagy telekeçilere çykarylýan önümleriň görnüşlerini yzygiderli täzeläp durmaga mümkinçilik berýär.

Ministrler Kabinetiniň ýokarda agzalan giňişleýin mejlisinde döwlet Baştutanymyz Senagatçylar we telekeçiler birleşmesini obalaryň we şäherçeleriň, mineral dökünleri öndürýän täze zawodlaryň hem-de ýerli çig maldan gurluşyk serişdelerini öndürýän kärhanalaryň gurluşygyna, awtomobil ýollarynyň durkuny täzelemäge we beýleki işlere has işjeň çekmegi tabşyrdy.

Hususy telekeçiligiň mümkinçilikleri oba hojalyk ulgamynda hem-de azyk önümlerini öndürmekde ähmiýetli orna eýedir. Azyk önümleriniň öndürilýän möçberleriniň artdyrylmagy hem-de görnüşleriniň köpeldilmegi hojalygy ýöretmegiň bazar gurallarynyň pugtalandyrylýandygynyň, telekeçileriň kuwwatynyň artdyrylýandygynyň aýdyň subutnamasydyr.

Oba hojalyk önümlerini öndürijilere ýer bölekleriniň uzak möhletli ulanmaga berilmegi ekin meýdanlarynyň çägini ep-esli giňeltmäge mümkinçilik bermek bilen çäklenmän, eýsem, suwdan peýdalanmagyň tehnologiýalaryny döwrebaplaşdyrmagyň hasabyna işiň netijeliligini ýokarlandyrmaga ýardam etdi. Şu ýylyň alty aýynyň dowamynda Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň agzalary oba hojalyk hem-de azyk önümleriniň öndürilişini meýilleşdirilen möçberinden üçden bir esseden gowrak artdyrdylar. Telekeçiler ýylyň birinji ýarymynda oba hojalyk önümleriniň jemi 150 müň tonnadan gowragyny taýýarladylar.

Ýyladyşhanalarda pomidorlaryň we beýleki oba hojalyk önümleriniň dürli görnüşlerini öndürmäge ýöriteleşdirilen hususy oba hojalyk önümlerini öndürijileriň eksport kuwwaty ep-esli artdy. Häzirki wagtda oba ýerlerinde umumy meýdany 450 gektara barabar bolan ýyladyşhanalaryň 100-den gowragy guruldy we işe girizildi.

Ýyladyşhanalarda öndürilen önümleriň aglabasy daşary ýurtlara iberilýär. Ýaz möwsüminiň dowamynda ýyladyşhana hojalyklary daşary ýurtlara pomidorlaryň dürli görnüşleriniň 50 tonna golaýyny iberdiler. Munuň özi 2020-nji ýylyň dowamynda ugradylandakydan hem köpdür. Ýurdumyzyň eksport edijileri Ýewropa Bileleşiginiň bazarlaryny işjeň özleşdirýärler. Pomidoryň 20 tonna golaýy ilkinji gezek Awstriýa ugradyldy. Ýurdumyzyň gök we bakja önümlerini öndürijileriniň önümleriniň Ýewropanyň ölçeglerine laýyk gelýändigi ykrar edildi. Ýylyň ahyryna çenli Günbataryň ýurtlaryna ter pomidorlaryň ýene-de 60 tonna golaýyny ibermek meýilleşdirilýär.

Gyrgyz Respublikasynyň Prezidenti Sadyr Žaparowyň iýul aýynda Aşgabada bolan saparynyň çäklerinde dostlukly ýurda oba hojalyk we senagat önümlerini ibermek barada ylalaşyk gazanyldy. Şol önümler gaýra goýulman Gyrgyzystana ýetirildi.

Türkmen ekerançylary diňe bir däp bolan gök we dänelik ekinleri ösdürip ýetişdirmek bilen çäklenmeýärler. Telekeçileriň birnäçesi göýül (kapers) ösümligini ýetişdirmäge girişdiler. Birnäçe türkmen kompaniýalary bolsa Uzak Gündogarda we Günorta-Gündogar Aziýada giňden ýaýran pawlowniýa agajyny ösdürip ýetişdirýärler. Iri ýaprakly agajyň beýikligi 15 — 20 metre çenli ýetýär. Bu agaç alty ýyldan soň dürli maksatlar üçin ulanylýan ýumşak we ýeňil agajyň bir ýarym kub metrine golaýyny taýýarlamaga çig mal bolup hyzmat edýär.

Telekeçiler kärende meýdanlarynyň köp böleginde ýüpekçilikde giňden ulanylýan tut agaçlaryny ösdürip ýetişdirýärler. Ýüzlerçe gektar meýdanlarda baglar döredilýär.

Ýylyň başyndan bäri içerki we daşarky bazarlarda uly isleg bildirilýän haly önümleriniň, döwrebap aýakgaplaryň hem-de dokma önümleriniň öndürilýän möçberi ep-esli artdyryldy.

Döwrebap senagat kärhanalarynyň, önümçilik desgalarynyň döredilmegi, ýerli çig maldan içerki we daşarky bazarlarda ýokary bäsdeşlige ukyply önümleri çykarmak üçin öňdebaryjy tehnologiýalaryň önümçilige giňden ornaşdyrylmagy häzirki wagtda ýurdumyzyň telekeçileriniň öňünde durýan gaýragoýulmasyz wezipelerdir.

Häzirki döwürde innowasion senagaty ösdürmek arkaly önümçiligiň tehnologik taýdan döwrebaplaşdyrylmagynyň hem-de sanly ulgama geçilmeginiň hasabyna türkmen ykdysadyýeti okgunly ösüşe eýe bolýar. Şunuň bilen baglylykda, ýurdumyzyň telekeçileri işewürligiň täze ugurlaryny, şol sanda önüm öndürýän we gaýtadan işleýän pudaklarda hem-de ulag ulgamynda kämil tehnologiýalary ulanmaga gönükdirilen ugurlary işläp taýýarlaýarlar.

Hormatly Prezidentimiziň durmuşa geçirýän giň halkara hyzmatdaşlyk syýasaty telekeçilere dünýäniň dürli ýurtlarynyň işewür toparlary, halkara işewürlik düzümleri bilen özara bähbitli gatnaşyklary işjeň ösdürmäge mümkinçilik berýär. Munuň özi bolsa ýurdumyzyň dünýäniň ykdysady ulgamyna goşulyşmagyna hem-de hojalygy ýöretmegiň öňdebaryjy usullaryna geçmäge ýardam berýär. Häzirki wagtda şu maksatlar bilen sanly tehnologiýalar giňden ulanylýar.

Işewürligiň gazanýan üstünligi we geljekki ösüşleri Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň döredilen gününe gabatlanylyp geçirilýän pudaklaýyn serginiň meýdançalarynda görkezilýär. Şu ýylyň martynda guralan sergide “Türkmenistanda 2019 — 2025-nji ýyllarda sanly ykdysadyýeti ösdürmegiň Konsepsiýasyny” durmuşa geçirmekde Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň agzalarynyň mümkinçilikleri bilen tanyşdyrmak çäresi möhüm ähmiýete eýe boldy.

Telekeçiler döwlet Baştutanymyz Gurbanguly Berdimuhamedowyň başlangyjy bilen işlenip taýýarlanylan elektron senagaty döretmek we ösdürmek baradaky maksatnamany durmuşa geçirmek işine işjeň goşuldylar. Şunuň bilen baglylykda, ýokary netijeli, ekologiýa taýdan arassa önümçiliklere, ähli pudaklara sanly ulgamlary we tehnologik täzelikleri ornaşdyrmaga aýratyn üns berilýär.

Söwda-senagat edarasynyň dürli sergi meýdançalarynda ýurdumyzyň döwrebap senagat we elektron önümleriniň dürli görnüşlerini öndürýän düzümleriň diwarlyklary uly orun eýeläp başlady. Sergide görkezilýän, her ýyl 1-nji synp okuwçylaryna gowşurylýan kompýuterleriň, iki sim-kartly öýjükli telefonlaryň, smartfonlaryň, dürli görnüşli monobloklaryň, smart-telewizorlaryň, split-kondisionerleriň, routerleriň hem-de agyz suwuny sowatmak we gyzdyrmak üçin niýetlenen kulerleriň, boýlerleriň we beýleki durmuş tehnikasynyň hem-de ýokary tehnologiýaly elektrik enjamlarynyň diwarlyklary uly gyzyklanma döredýär.

Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň agzalarynyň Türkmen halysynyň baýramy mynasybetli 30-31-nji maýda guralan sergä hem-de “Türkmenistan — parahatçylygyň we ynanyşmagyň Watany” ýylynda bellenilýän şanly senelere gabatlanylyp geçirilen sergi çärelerine işjeň gatnaşandyklaryny bellemelidiris.

Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow daşary ýurtlardan getirilýän harytlaryň ornuny tutýan önümleriň öndürilmeginiň diňe bir importyň umumy möçberiniň azalmagyna däl, eýsem, uly isleg bildirilýän harytlar bilen elýeterli bahadan ilaty üpjün etmäge mümkinçilik berýändigini nygtaýar.

Döwlet Baştutanymyz internet arkaly harytlaryň satuwyny artdyrmak, ýurdumyzyň içinde elektron söwdany guramak üçin öz meýdançalarymyzy döretmek, ýurdumyzyň harytlaryny halkara derejede mahabatlandyrylmagyny üpjün etmek ýaly möhüm wezipeleri öňde goýdy.

Şu ýyl söwda we hyzmatlar ulgamynda işleýän hususy kompaniýalar internet-söwdanyň gerimini ep-esli giňeltdiler. Olar ykjam elektron goşundylaryny döredýärler hem-de öndürilýän harytlary aralykdan ýerlemek üçin meşhur internet-meýdançalarynyň mümkinçiliklerinden netijeli peýdalanýarlar.

Şunuň bilen baglylykda, KERWEN taslamasy barada ýatlatmak ýerlikli bolardy. Munuň özi önüm öndürijileriň we sarp edijileriň arasyndaky gatnaşyklary ösdürýän elektron onlaýn söwda ulgamydyr. Ol sanlylaşdyrmak ulgamynda milli syýasatyň wezipelerini çözmäge gönükdirilendir.

Ministrler Kabinetiniň ýokarda agzalan giňişleýin mejlisinde döwlet Baştutanymyz telekeçileri maliýe we maddy-enjamlaýyn tarapdan goldamak hem-de söwda ulgamyna sanly ulgamlary ornaşdyrmak meselelerini hemişe üns merkezinde saklamagy tabşyrdy.

Milli Liderimiz bar bolan önümçiliklerden has netijeli peýdalanmak, içerki bazary harytlar we hyzmatlar bilen doly üpjün etmek üçin täze önümçilikleri döretmek, eksport ugurly önümleriň möçberini artdyrmak hem-de daşary ýurtlardan getirilýän harytlaryň mukdaryny azaltmak boýunça anyk görkezmeleri berdi.

Döwlet Baştutanymyz şeýle hem daşary ýurtly hyzmatdaşlar bilen has işjeň hyzmatdaşlyk etmegi, halkara bazarlaryň ýagdaýyny öwrenmegi hem-de olary içgin seljermegi tabşyrdy.

Bu wezipeleri çözmek üçin hormatly Prezidentimiz oba hojalyk önümlerini öndürmek üçin ýer böleklerini resmileşdirmek babatda telekeçilere ýardam bermek hem-de azyk howpsuzlygyny üpjün etmek maksady bilen, hususy ulgamda ekologiýa taýdan arassa azyk önümlerini öndürýän kärhanalaryň sanyny artdyrmak boýunça anyk görkezmeleri berdi.

Şu ýyl döwlet kärhanalaryny hususylaşdyrmak işi bilen baglylykda, ykdysadyýetde hususy ulgamyň paýyny artdyrmak boýunça öňegidişlikler gazanyldy. Mälim bolşy ýaly, ykdysadyýetiň döwlet ulgamyna degişli kärhanalaryny azaltmak boýunça wezipeler hormatly Prezidentimiziň umumy strategiýasynda möhüm orun eýeleýär. Bu strategiýada bolsa döwlet eýeçiligini yzygiderli hususylaşdyrmak göz öňünde tutulýar. Munuň özi hususy işewürligiň eýeleýän ornuny pugtalandyrmaga ýardam edýär.

Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň belleýşi ýaly, açyk auksionlar hem-de gazna bazarlary hususylaşdyrmak işiniň esasy gurallary bolmalydyr. Şunuň bilen baglylykda, ulag-kommunikasiýa, energetika we düzümleýin ulgamlaryň kärhanalary hususylaşdyrmaga degişli desgalaryň hatarynda görkezildi.

Döwlet Baştutanymyz döwlet eýeçiligini hususylaşdyrmaga hem-de paýdarlar jemgyýetlerini döretmäge aýratyn üns bermegi tabşyrdy. Şunuň bilen birlikde, milli Liderimiz dünýä bazarlaryndaky nyrhlary seljermegiň hem-de şuny nazara almak bilen, Türkmenistanyň daşary ýurtlara iberýän harytlary babatda nyrh syýasatyny alyp barmagyň, şeýle hem sanly ulgamlaryň kömegi arkaly ýurdumyzda öndürilýän önümleriň bahalary, hili we beýleki görkezijileri baradaky maglumatlaryň ýerli sarp edijiler hem-de daşary ýurtly hyzmatdaşlar üçin elýeterli bolmagyny üpjün etmegiň wajypdygyny nygtady.

Şu we beýleki wezipeleri çözmek üçin, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow eksport ugurly hem-de daşary ýurtlardan getirilýän önümleriň ornuny tutýan önümleriň öndürilişini artdyrmak boýunça geljek bäş ýyl üçin maksatnamanyň taslamasyny işläp taýýarlamagy tabşyrdy.

Döwletiň we hususy ulgamyň arasyndaky hyzmatdaşlygyň giňeldilmegi bu işi mundan beýläk-de hukuk taýdan goldamagyň zerurdygyny şertlendirdi.

Mälim bolşy ýaly, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow ýurdumyzyň ykdysadyýetinde hususy ulgamyň paýynyň artýandygyny nazara almak bilen, milli kanunçylygy kämilleşdirmegiň wajypdygyny nygtaýar. Şunuň bilen baglylykda, Türkmenistanda 8-nji iýunda güýje giren “Döwlet-hususy hyzmatdaşlygy hakynda” Kanunyň ähmiýetini bellemek gerek. Bu Kanun işewürligiň döwlet maksatnamalaryna hem-de düzümleýin taslamalara gatnaşmagyny höweslendirmäge gönükdirilendir.

Şu resminama laýyklykda, döwlet-hususy taslamasy amala aşyrylanda, telekeçiler dürli görnüşdäki maliýe goldawyny, şol sanda subsidiýalar, aktiwleriň we emlägiň goýumlary, önümiň, işiň we hyzmatlaryň taslamasyny amala aşyrmak üçin möhüm tölegler görnüşindäki tölegi alyp bilerler.

Telekeçiligi höweslendirmek, onuň ykdysadyýetiň ösmegine, ýurdumyzyň haryt dolanyşygyna we ilatyň iş bilen üpjünçiligine goşýan goşandyny artdyrmak, Türkmenistanyň kiçi we orta telekeçiliginiň halkara bazarynda eýeleýän ornuny pugtalandyrmak maksady bilen, Türkmenistanda kiçi we orta telekeçiligi goldamak boýunça döwlet topary döredildi. Hormatly Prezidentimiziň Karary bilen, toparyň düzümi tassyklanyldy. Döwlet Baştutanymyz şeýle hem Maliýe we ykdysadyýet ministrliginiň ýanyndaky Pudagara merkezi toparyň düzümini tassyklady. Bu topar eýeçiligi döwletiň garamagyndan aýyrmak we döwlet emlägini hususylaşdyrmagy hem-de dolandyrmagy kämilleşdirmek maksady bilen döredildi.

Türkmen ykdysadyýetiniň döwlete dahylsyz ulgamynyň gazanýan üstünlikleri hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýakyndan goldaw bermegi hem-de öňdengörüjilikli syýasaty durmuşa geçirmegi netijesinde, ýurdumyzda hojalygy ýöretmegiň bazar gurallarynyň pugtalandyrylýandygynyň, telekeçileriň mümkinçilikleriniň hem-de kuwwatynyň artýandygynyň aýdyň subutnamasydyr.

(TDH).

Sebitiň ýurtlary we dünýäniň ähli döwletleri bilen parahatçylykly, dostlukly we özara bähbitli gatnaşyklaryň ösmegine ýardam etmek ýörelgelerine eýerýän ýurdumyzyň özara baglaşylan halkara-hukuk derejesindäki ikitaraplaýyn resminamalary hemişelik bitaraplyk syýasatynyň hukuk esasy hökmünde çykyş edýär. Garaşsyzlygyň ilkinji günlerinden başlap amala aşyrylýan oňyn bitaraplyk syýasatynyň BMG derejesinde ykrar edilmegi halkara gatnaşyklar ulgamynda synagdan geçen institutlaryň biri bolan bitaraplygyň taryhynda ilkinji tejribeleriň birine öwrüldi. Geçen döwürde ýurdumyzyň nebit-gaz toplumynyň mümkinçiliklerini durmuşa geçirmekde möhüm işlere amal edildi. Şunuň bilen baglylykda, energetika howpsuzlygyny milli, sebit we halkara derejede üpjün etmek üçin zerur bolan mehanizmleri döretmek meselesine aýratyn ähmiýet berildi.

Häzirki döwrüň global howpsuzlyk şertlerinde energetika howpsuzlygy esasy meseleleriň biri bolup çykyş edýär. Bu ýöne ýerden däldir. Sebäbi energiýa çeşmeleriniň elýeterliligi, bu ugurda ösen infrastrukturanyň bolmagy, häzirki zaman ykdysadyýetiň ösmegi, halklaryň hal-ýagdaýynyň ýokarlanmagy bütin adamzadyň medeni we ruhy taýdan ösmegi üçin maddy binýady döretmegiň esasy faktory bolup durýar. Aslyýetinde, energetika howpsuzlygy global howpsuzlygyň institusional esaslarynyň biri bolup hyzmat edýär.

Global energetika howpsuzlygyny üpjün etmek giň halkara tagallalar bilen birlikde, döwletler tarapyndan degişli çäreleriň berjaý edilmegine hem baglydyr. Şol sebäpli, bir ýurduň çägindäki energetika howpsuzlygy islendik döwletiň strategik maksady bolup durýar. Energetika howpsuzlygynyň ölçeglerini düzmek we kesgitlemek, şeýle hem howpsuzlygyň wehimlerini hem-de töwekgelçiliklerini ýüze çykarmak birmeňzeş daşary we içeri syýasaty işläp düzmäge ýardam berýär.

Türkmenistan ähli gyzyklanýan taraplaryň energetika howpsuzlygynyň ygtybarly halkara-hukuk kepilliklerini we berk esaslaryny döretmek boýunça, ilki bilen, BMG-niň çäklerinde oňyn we netijeli hyzmatdaşlyk etmegiň tarapynda çykyş edýär. Şunuň bilen baglylykda, milli Liderimiziň energetika howpsuzlygynyň mazmunyny okgunly global ösüşi üpjün etmegiň, dünýäniň energetika giňişliginde ýörelgeleýin täze nusganyň esasy binýady bolmaga gönükdirilen köptaraplaýyn çözgütleri işläp düzmegiň esasy faktory hökmünde kesgitlemegi aýratyn möhüm häsiýete eýe bolýar. Şeýle nusganyň esasyna energiýa çeşmelerini iberijileriň, üstaşyr geçirijileriň we sarp edijileriň bähbitleriniň utgaşyklylygyna hem-de ylalaşyklylygyna, olaryň geljekki iberiliş ýollary babatda dünýä bileleşiginiň umumy bir netijä gelmäge ukyplylygyna esaslanýan ýörelgeleriň goýulmagy aýratyn bellenmäge degişlidir. Çünki bu çemeleşmede taraplaryň deňhukuklylyk ýörelgesine berk eýerilýändigini görmek bolýar.

Türkmenistanyň Prezidenti BMG-niň Baş Assambleýasynyň 65-nji sessiýasyndaky çykyşynda energetika howpsuzlygyny üpjün etmek babatda halkara özara hereketleriň mundan beýläk hem ilerlemeginiň konseptual düzgünlerini esaslandyrdy. Şunda energiýa akymlarynyň diwersifikasiýasy, täze, köp görnüşli turbageçirijileri döretmek ilkinji nobatda durýan mesele hökmünde görkezildi. Bu babatda Türkmenistan öz çig mal binýadyna hakyky baha bermäge we ony geljekde ulanmak mümkinçiliklerine esaslanyp, döwlet syýasatynyň ýörelgelerini kesgitledi. Döwlet Baştutanymyz täze, Türkmenistan — Hytaý we Türkmenistan — Eýran gaz geçirijileriniň gurluşygynyň üstünlikli tamamlanmagyny we ulanmaga berilmegini ynamly deliller hökmünde mysal getirmek bilen, «Biz olara halkara energetika hyzmatdaşlygyny ýola goýmaga hakyky goşant hökmünde, umumy ýagdaýlara oňyn täsir etmäge, Aziýa yklymynda syýasy we ykdysady gatnaşyklaryň bütin ulgamyna goşmaça durnuklylygy bermäge ukyply hakyky faktor hökmünde garaýarys» diýip belledi. Energetik triada gatnaşyjylaryň — öndürijileriň, üstaşyr geçirijileriň we sarp edijileriň bähbitleriniň durmuşa geçmegi syýasy erkiň we köptaraplaýyn oňyn çemeleşmäniň netijesinde mümkindir.

Türkmenistan tarapyndan üstünlikli amala aşyrylýan energiýa strategiýasynda diwersifikasiýa syýasaty möhüm orun eýeleýär. Bitarap Türkmenistanyň amatly geografik ýerleşişi hem-de uglewodorod serişdeleriniň ägirt uly gorlaryna eýe bolmagy energiýa serişdelerini halkara bazarlaryna uzak möhletleýin esasda ibermegi guramakda täze mümkinçilikleriň döremegine hem ýardam edýär.

Ýurduň energiýa syýasaty diňe söwda-ykdysady häsiýetli däl-de, eýsem, has giň ölçeglerdäki wezipeleri çözmäge gönükdirilendir. Şuňa baglylykda ýene-de bir taslamanyň, ýagny Türkmenistan — Owganystan — Pakistan — Hindistan (TOPH) gaz geçirijisiniň amala aşyrylmagy derwaýysdyr. Bu iri taslamanyň ýakyn geljekde durmuşa geçirilmegi ähli gatnaşyjy taraplar üçin diýseň bähbitlidir. Sebitiň ykdysadyýetini ýokary galdyrmakda, köp sanly goşmaça iş orunlaryny döretmekde, durmuş infrastrukturasyny döretmekde we gowulandyrmakda, yklymda durnukly syýasy ýagdaýy saklamakda hem-de berkitmede TOPH-nyň köptaraplaýyn ähmiýeti äşgärdir.

Türkmenistanyň Prezidentiniň «Bitarap Türkmenistan» atly kitabynda belleýşi ýaly, häzir dünýä ykdysadyýetiniň durnuklylygynyň dünýä energetikasynyň durnuklylygyna daýanýandygy jedelsiz hakykatdyr. Şonuň üçin hem bu ulgamda özara hyzmatdaşlygyň degerli usullaryny işläp düzmek hem-de ony halkara hukugy arkaly berkitmek möhümdir.

Gylyçmuhammet JORAÝEW,

Türkmenistanyň Inžener-tehniki we ulag kommunikasiýalary institutynyň uly mugallymy.

Hormatly Prezidentimiziň çuňňur oýlanyşykly we öňdengörüjilikli syýasatynyň netijesinde ýurdumyzda sanly ulgamy ornaşdyrmak boýunça giň gerimli işler amala aşyrylýar. Maglumat tehnologiýalaryna we innowasiýalara esaslanýan täzeçil çözgütler durmuşymyzyň ähli ugurlaryna işjeň ornaşdyrylýar.

Häzirki wagtda ähli ulgamlar bilen bir hatarda gurluşykda we binagärlikde hem döwrebap sanly çözgütler netijeli peýdalanylýar. Paýtagtymyzda we ýurdumyzyň sebitlerinde gurlup, ulanylmaga berilýän durmuş-medeni maksatly desgalarda täzeçil tehnologiýalar giňden ornaşdyrylýar. Durmuşymyzy ýeňilleşdirýän «akylly» tehnologiýalar täze gurulýan binalarda ulanylýar. Muňa mysal hökmünde geçen ýylyň ahyrynda Aşgabat şäherini ösdürmegiň nobatdaky 16-njy tapgyrynyň çäklerinde gurlan ajaýyp binalarda we beýleki düzümleýin desgalarda ornaşdyrylan energiýa tygşytlaýjy yşyklandyryş ulgamlaryny görkezmek bolar. «Türkmenistan — parahatçylygyň we ynanyşmagyň Watany» ýylynda hormatly Prezidentimiziň ak pata bermegi bilen düýbi tutulan «Aşgabat siti» — kämil durmuş düzümine eýe bolan akylly şäher bolsa, tutuşlygyna sanly tehnologiýalaryň ornaşdyrylmagy esasynda gurlup, ildeşlerimiziň bagtyýar durmuşda ýaşamagy üçin ähli zerur şertleri özünde jemlär.

Tehnologiýalaryň günsaýyn kämilleşýän zamanasynda her bir ugurda döwrebap innowasiýalardan baş çykarýan, ýokary derejeli hünärmenleri taýýarlamak möhüm wezipeleriň hatarynda durýar. Şundan ugur alyp, biziň ýokary okuw mekdebimizde — Türkmen döwlet binagärlik-gurluşyk institutynda hem bilim alýan ýaşlaryň gurluşyk we binagärlik işleriniň inçe syrlary bilen bir hatarda, döwrebap tehnologiýalardan baş alyp çykmagyna aýratyn ähmiýet berilýär. Çünki zamanamyzda islendik üstünlikler ösen tehnologiýalar bilen berk baglanyşyklydyr.

Dünýä tejribesinden şaýat bolşumyz ýaly, häzirki zaman, ygtybarly we kämil desgalary gurmakda sanly tehnologiýalaryň ähmiýeti uludyr. Internetiň hödürleýän mümkinçilikleri daşary ýurtly ussat binagärleriň we gurluşyk kompaniýalarynyň tejribesini öwrenmäge, olar bilen pikir alyşmaga, hyzmatdaşlygy ösdürmäge, şunuň netijesinde hem iri taslamalary üstünlikli durmuşa geçirmäge ýardam edýär. Biziň bilim ojagymyzda hem dünýä ylmynyň we tehnologiýalarynyň iň soňky gazananlary bilen deň gadam urmak wezipesi esasy wezipeleriň hatarynda durýar.

Hormatly Prezidentimiziň tagallalarynyň netijesinde, bu gün Türkmen döwlet binagärlik-gurluşyk institutynda döwrebap bilim we terbiýeçilik işini alyp barmak, zehinli ýaşlary ýüze çykarmak we kämilleşdirmek babatda ähli şert-mümkinçilikler üpjün edildi. Institutymyzyň talyp ýaşlary we professor-mugallymlary şeýle ajaýyp mümkinçilikleri döredip berýän Gahryman Arkadagymyzyň belent ynamyna mynasyp işler bilen jogap bermek ugrunda irginsiz zähmet çekýärler.

Nurnazar TAGANOW,

Türkmen döwlet binagärlik-gurluşyk institutynyň mugallymy.

Adaty durmuşda dostlaryň başy jem bolanda, ýürekdeş gürrüňdeşlikleriň başlanyşy ýaly, döwletleriň Liderleri duşuşanda-da, millionlarça ýürekleri ýakynlaşdyrýan, dost-doganlyk, ylalaşyklylyk ýörelgeleriniň binýadyny has-da pugtalandyrýan belent maksatlara ýol açylýar. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň başlangyjy bilen 6-njy awgustda «Awaza» milli syýahatçylyk zolagynda geçiriljek Merkezi Aziýa döwletleriniň Baştutanlarynyň konsultatiw duşuşygynyň-da mizemez dostluk, hoşniýetli goňşuçylyk gatnaşyklaryny asyrlarboýy dowam etdirip gelýän bäş döwletiň — Gazagystanyň, Gyrgyzystanyň, Täjigistanyň, Türkmenistanyň we Özbegistanyň halklarynyň ykbalynda, sebit hyzmatdaşlygynda täze gözýetimleri, täze mümkinçilikleri açjak sammit boljakdygy ikuçsuzdyr.

Ýewraziýanyň merkezinde, geosyýasy we geoykdysady taýdan amatly 3 million 882 inedördül kilometr çäkde ýerleşip, umumylykda 75 milliondan gowrak ilaty özüne birleşdirýän Merkezi Aziýa sebiti uzak geçmişde bolşy ýaly, häzirki döwürde-de tebigy baýlyklarynyň ägirt uly gorlary, Gündogardan Günbatara uzaýan möhüm söwda ýollary, Beýik Ýüpek ýolunyň gadymy mirasy bilen tutuş dünýäniň ünsüni özüne çekýär. Köpasyrlyk taryhy we geografik taýdan ýakynlyk, medeniýetiňdir diniň, özara gyzyklanmalaryň meňzeşligi bu sebitiň halklaryny birek-birek bilen has-da ysnyşdyrýan çelgi bolup, hut şu gymmatlyklaryň döwletara gatnaşyklarda-da ileri tutulmagy Merkezi Aziýada parahatçylygyň we gülläp ösüşiň berkarar edilmegini şertlendirýär. Şoňa görä-de, käbir taryhçylardyr syýasatşynaslar bu sebit bilen bagly gürrüň edenlerinde, oňa «hoşniýetli goňşuçylykda ýaşamagyň sungaty» hökmünde baha berýärler.

Hakykatdan-da, goňşuçylykda ýaşamagyň özboluşly nusgasyny kemala getiren Merkezi Aziýa döwletleriniň ykbalyny, sebitiň umumy ösüşini birek-birekden üzňelikde göz öňüne getirmek mümkin däl. Bu gün sebitiň ýurtlary diňe bir gadyrly gatnaşyklary, hoşniýetli goňşuçylyk ýörelgelerini dowam etdirmek bilen çäklenmän, döwletara gatnaşyklary strategik hyzmatdaşlyk derejesine çykaryp, dünýäniň häzirki meýillerini nazara almak bilen, ony mazmun taýdan has-da baýlaşdyrýarlar. Şunda özara gyzyklanmalardyr bähbitleriň birligini, baş maksadyň sebitde durnuklylygy we howpsuzlygy üpjün etmäge gönükdirilendigini aýratyn nygtamak gerek. Merkezi Aziýa döwletleriniň Baştutanlarynyň konsultatiw duşuşygy ýaly ýokary derejeli pikir alyşma meýdançasynyň döredilmegi hem açyk we netijeli gepleşikler arkaly hut şu maksada ýetmekde bilelikdäki tagallalara goşmaça itergi bermek bilen aýrylmaz baglanyşyklydyr.

Merkezi Aziýa döwletleriniň Baştutanlarynyň konsultatiw duşuşyklarynyň taryhy bilen gyzyklanyp, uzaklara nazar salmagyň zerurlygy ýok. Sebit hyzmatdaşlygynyň bu meýdançasy örän ýaş, şol bir wagtda-da netijeliligi bilen tapawutlanýar. Ony döretmek hakynda ilkinji gezek 2017-nji ýylyň sentýabrynda BMG-niň Baş Assambleýasynyň 72-nji sessiýasynda Özbegistan Respublikasynyň Prezidenti Şawkat Mirziýoýew tarapyndan öňe sürlen teklibiň sebit döwletleri we halkara guramalar tarapyndan biragyzdan goldanylmagy bu ýurtlaryň Baştutanlaryny 2018-nji ýylyň martynda Gazagystanda, 2019-njy ýylyň noýabrynda bolsa Özbegistanda duşurdy. Ýeri gelende bellesek, Daşkentde geçirilen ikinji duşuşygyň Bilelikdäki Beýannamasynda sebitiň bäş döwletiniň Baştutanlary görnüşde ýokary derejedäki geňeşmeleri her ýylda yzygiderli guramagyň zerurdygy beýan edildi. Pandemiýa zerarly ýüze çykan ýagdaýlar bilen baglylykda, sebitiň ýurtlarynyň Prezidentleri iki ýyldan soň, 2021-nji ýylyň 6-njy awgustynda Hazaryň türkmen kenarynda netijeli gepleşikleri geçirerler.

Sebit hyzmatdaşlygy barada gürrüň edilende, daşary syýasatynda ýakyn goňşulary bilen gatnaşyklary ösdürmäge strategik ugur hökmünde garaýan Gazagystanyň, Gyrgyzystanyň, Täjigistanyň, Türkmenistanyň we Özbegistanyň iri halkara we sebit guramalarynyň, ýöriteleşdirilen düzümlerdir maksatnamalaryň çäklerinde-de üstünlikli hyzmatdaşlyk edýändigine ünsi çekmek zerur. Döwletleri geografik, geosyýasy we ykdysady, maliýe hem-de medeni taýdan birleşdirýän düzümler, hususan-da, Garaşsyz Döwletleriň Arkalaşygy, Goşulyşmazlyk Hereketi, Yslam Hyzmatdaşlyk Guramasy, Ykdysady Hyzmatdaşlyk Guramasy, Şanhaý Hyzmatdaşlyk Guramasy, Türki dilli döwletleriň hyzmatdaşlyk geňeşi, Araly halas etmegiň halkara gaznasy, Aziýanyň ösüş banky, Yslam ösüş banky, BMG-niň Merkezi Aziýa üçin öňüni alyş diplomatiýasy boýunça sebit merkezi, Owganystan boýunça sebitleýin ykdysady hyzmatdaşlyk maslahaty (RECCA), Merkezi Aziýada sebitleýin ykdysady hyzmatdaşlyk maksatnamasy (CAREC), BMG-niň Merkezi Aziýanyň ykdysadyýetleri üçin Ýörite maksatnamasy (SPEKA), «Aziýanyň ýüregi — Stambul prosesi»... ýaly hyzmatdaşlyk meýdançalarynda özara gatnaşyklary berkidip, ählumumy syýasy, ykdysady we medeni giňişlige işjeň goşulyşýan Merkezi Aziýa döwletleri dünýä giňişliginde eýeleýän ornuny hem-de ähmiýetini barha pugtalandyrýar. Dürli ýyllarda Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasynyň «Merkezi Aziýada parahatçylygy, durnuklylygy we durnukly ösüşi üpjün etmek maksady bilen sebitleýin we halkara hyzmatdaşlygy berkitmek», «BMG-niň Merkezi Aziýa üçin öňüni alyş diplomatiýasy boýunça sebit merkeziniň orny» (iki gezek), «Merkezi Aziýada durnukly syýahatçylyk we durnukly ösüş» atly Kararnamalarynyň kabul edilmegi bolsa sebitleýin hyzmatdaşlygyň netijeliliginiň dünýä bileleşiginde ýokary ykrara eýe bolýandygynyň anyk-aýdyň delilidir.

Soňky ýyllarda «Merkezi Aziýa bäşligi» esasy hyzmatdaşlary — Ýewropa Bileleşigi, Russiýa Federasiýasy, Amerikanyň Birleşen Ştatlary, Ýaponiýa, Koreýa Respublikasy bilen hyzmatdaşlyk etmegiň özboluşly guralyny kemala getirdi we ony yzygiderli ösdürýär. «Merkezi Aziýa + ...» görnüşdäki duşuşyklar özara gatnaşyklaryň aýry-aýry, has möhüm meseleleri boýunça içgin pikir alyşmaga mümkinçilik berýär. Sebitleýin hyzmatdaşlykda olaryň ähmiýetiniň barha artýandygyny hormatly Prezidentimiz Merkezi Aziýa döwletleriniň Baştutanlarynyň Daşkent sammitinde eden çykyşynda hem aýratyn nygtapdy. Birleşen Milletler Guramasy, Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasy ýaly wekilçiligi has giň düzümleriň gatnaşmagynda geňeşmeleriň üstüniň ýetirilmegi bolsa sebitiň özüne çekijiligini artdyrmakda täze mümkinçilikleri açar. Şu ýylyň 15-16-njy iýulynda Özbegistanyň paýtagtynda geçirilen «Merkezi Aziýa we Günorta Aziýa: sebitleýin özara baglanyşyk. Şertler we mümkinçilikler» atly halkara maslahatyň çäklerinde-de «Merkezi Aziýa + ...» görnüşde duşuşyklaryň guralyp, taraplaryň syýasy, söwdaykdysady hem-de medeni-ynsanperwer ulgamlarda sebit we halkara gün tertibiniň ileri tutulýan ugurlaryny, Merkezi Aziýada howpsuzlygy üpjün etmek meselelerini ara alyp maslahatlaşandyklaryny bellemek möhümdir.

Strategik häsiýetli döwletara gatnaşyklarda-da, sebit hyzmatdaşlygynda-da syýasy, ykdysady, söwda, maýa goýum, ulag-logistika, howpsuzlyk, ekologiýa, medeni-ynsanperwer ulgamlardaky özara gatnaşyklary ösdürmek Merkezi Aziýa ýurtlarynyň iň ileri tutýan ugurlary. Suwdan rejeli peýdalanmak, serhetüsti suwlary dolandyrmak, Aral heläkçiliginiň öňüni almak, sebitiň ýakyn goňşusy Owganystandaky ýagdaýlary parahatçylykly ýollar arkaly kadalaşdyrmak bolsa birleşen tagallalary we anyk çözgütleriň işlenip taýýarlanylmagyny talap edýän meselelerdir. Şunda sebit döwletleri Milletler Bileleşigi, Araly halas etmegiň halkara gaznasy hem-de iri maliýe institutlary bilen hyzmatdaşlygy işjeňleşdirmegi derwaýys zerurlyk hasaplaýarlar.

Ady agzalan ugurlarda garaşsyz ösüşiň 30 ýylynda anyk ädimler ädilip, doganlyk ýurtlardyr halklaryň bähbidine ençeme tutumly işlerdir taslamalar durmuşa geçirildi. Merkezi Aziýa döwletleriniň Baştutanlarynyň Awazada geçiriljek üçünji konsultatiw duşuşygynda-da hut şu we halkara gün tertibiniň beýleki möhüm ugurlary boýunça netijeli gepleşikler geçiriler, sebit hyzmatdaşlygyny mundan beýläk-de ilerletmegiň geljekki mümkinçilikleri kesgitleniler. Munuň özi geçmişde siwilizasiýalaryň sallançagy bolan Merkezi Aziýanyň XXI asyryň täze taryhy şertlerinde hemmetaraplaýyn gülläp ösýän kuwwatly sebit hökmündäki eýeleýän ornuny has-da berkitmekde, onuň ykdysady we adam mümkinçiliklerini tutuş Ýer ýüzünde abadan ýaşaýşyň berkarar edilmegine gönükdirmekde täze gözýetimlere ýol açar.

Aýgül RAHYMOWA.

«Türkmenistan».

Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe sanly ulgamy hemmetaraplaýyn ösdürmäge aýratyn ähmiýet berilýär. Munuň şeýledigini hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň:
«Biz, ilki bilen, ýurdumyzy sanly ulgama esaslanýan ösüşiň täze derejesine çykarmaga gönüden-göni gatnaşjak ýaşlarymyzy okatmaly we taýýarlamaly. Ylym-bilim we tehnologiýa ulgamlarynda özgertmeleri çaltlaşdyrmaly» diýip nygtamagy doly tassyklaýar. Munuň özi ýurdumyzyň milli ylym-bilim kuwwatynyň yzygiderli ýokarlanmagyna aýdyň ýollaryň açylýandygyny alamatlandyrýar.

Gahryman Arkadagymyzyň taýsyz tagallalary netijesinde ýurdumyzda sanly bilim ulgamyny ösdürmek üçin döwrebap maddy-enjamlaýyn binýat döredildi. Ähli mekdepler kompýuter bilen doly üpjün edilen hem-de internet ulgamyna birikdirilen. Ýaş nesle berilýän bilimiň mazmunyny baýlaşdyrmak, hilini dünýä derejesine laýyk getirmek, giň dünýägaraýyşly, ylymly-bilimli ýaşlary terbiýeläp ýetişdirmek ugrunda maksatnamalaýyn işler alnyp barylýar.

Ýurdumyzyň ähli künjeklerinde gurlup, ulanylmaga berilýän täze, döwrebap bilim ojaklarynyň häzirki zaman ösen innowasion tehnologiýalary bilen enjamlaşdyrylmagy hem sanly bilim ulgamynyň durmuşa geçirilýändigini görkezýär. Ýurdumyzyň okuw mekdeplerinde «Sanly bilim ulgamy» atly portal taslamasynyň ýola goýulmagy, bilim ojaklarynda teleköpri arkaly guralýan okuw sapaklary, internet bäsleşikleri berilýän bilimiň hilini ýokarlandyrmakda, okatmagyň usullaryny kämilleşdirmekde we öňdebaryjy tejribelerden peýdalanmakda ägirt uly ähmiýete eýedir.

Hormatly Prezidentimiziň Karary bilen tassyklanylan «Türkmenistanda sanly bilim ulgamyny ösdürmegiň Konsepsiýasy» we ony durmuşa geçirmegiň meýilnamasy bilimiň döwrebap ösüşini kesgitlemekde ileri tutulýan ugurlary berkidýär. Bu Konsepsiýa laýyklykda, täze bilim portallaryny döretmek boýunça toplumlaýyn işler durmuşa geçirilýär.

Ýurdumyzda sanly bilim ulgamynyň ösdürilmegi bu ugurda tehnologik täzeçilligi döretmegi we ýaýratmagy, bilim edaralarynyň tehnologiýa taýdan ösmeginiň çaltlandyrylmagyny, şeýle hem bilimiň ähli derejeleri üçin zerur elektron maglumatlar gorunyň döredilmegini we olara tor arkaly elýeterliligi üpjün etmegi göz öňünde tutýar. Döredilýän sanly bilim portaly elektron poçta, elektron resminama, uzak aralykdan bäsleşikler, olimpiadalar, maslahatlar, forumlar, okuw kitaplary, okuw gollanmalary, sözlükler ýaly bölümleri özünde jemleýär. Ähli amatlyklary, mümkinçilikleri özünde jemleýän şeýle sanly elektron portalyň üsti bilen sarp edilýän wagt ep-esli tygşytlanyp, ýaş nesliň ylym-bilim derejesi artar. Bu bolsa türkmen ylmynyň has-da ösmegine, ýaşlaryň ylymda aýratyn tapawutlanmagyna, alymlaryň täze nesliniň kemala gelmegine giň ýol açýar.

Ýaşlaryň döredijilik işi bilen meşgullanmagy, giň dünýägaraýyşly bolmaklary üçin hormatly Prezidentimiz ähli mümkinçilikleri döredýär. Goý, Gahryman Arkadagymyzyň jany sag, ömri uzak bolsun, il-ýurt bähbitli alyp barýan beýik işleri rowaçlyklara beslensin!

Begsoltan MÄMMEDOWA,

Aşgabat şäherindäki Türkmenistanyň Gahrymany Atamyrat Nyýazow adyndaky zehinli ýaşlar mekdebiniň mugallymy.

Ýurdumyzda sanly ulgama geçilmegi, öz nobatynda, mugallymlaryň, okuwçylardyr talyplaryň öňünde täze mümkinçilikleri açýar. Sanly bilim ulgamy elektron resminama dolanyşygyny guramak, elektron kitaphana, maglumat üpjünçiligi, okuwçylar ýa-da talyplar bilen göni aragatnaşykda teleköpri arkaly sapaklary geçirmek, bilimleri barlamakda we ony bahalandyrmakda berk gözegçiligi ýola goýmak, olary baý maglumatlar bilen üpjün etmek ýaly ençeme ýeňillikleri döredýär.

Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe hormatly Prezidentimiziň parasatly baştutanlygynda durmuşa geçirilýän durmuş-ykdysady özgertmeler, ilkinji nobatda, ilatyň ýaşaýyş-durmuş derejesini has-da gowulandyrmaga, ýurdumyzy ylmyň, tehnologiýanyň ösen ýurtlarynyň hataryna goşmaga gönükdirilendir. Türkmenistan döwletimizde iň täze tehnologiýalary peýdalanmak, innowasion önümçiligi ýola goýmak hem-de halkara hyzmatdaşlygy çuňlaşdyrmaga niýetlenilen ykdysady özgertmeler üstünlikli durmuşa geçirilýär. Bu ugurda alnyp barylýan işlerde ösen ýurtlaryň baý tejribelerinden ugur alynýar. Bagtyýarlyk döwründe milli ykdysadyýetimize daýanýan döwlet syýasatymyzda ileri tutulýan ugurlaryň biri hökmünde sanly ykdysadyýet ulgamy işjeň hereket edýär. Ýurdumyzda sanly ykdysadyýetiň ornaşdyrylmagy we ösdürilmegi hormatly Prezidentimiziň tagallasy bilen kabul edilen «Türkmenistanda 2019 — 2025-nji ýyllarda sanly ykdysadyýeti ösdürmegiň Konsepsiýasyna» laýyklykda amala aşyrylýar.

Döwlet syýasatynyň esasy maksady ilatymyzyň ýaşaýyş-durmuş derejesini has-da ýokarlandyrmak bilen bir hatarda, halkymyzyň sanly ulgamyň mümkinçiliklerinden giňden peýdalanmaklaryny elýeterli etmekden ybarat. Bu wezipäni durmuşa geçirmegiň ilkinji şerti bolsa — kämil bilimli şahsyýetleri kemala getirmekdir. Şonuň üçin-de ýurdumyzda kämil pikirli, sagdyn bedenli, ruhubelent ýaş nesilleri ýetişdirmek, ýaşlaryň giň dünýägaraýyşly bolmaklaryny gazanmak üçin döwrebap ylym-bilim ulgamyny döretmek ýaly meseleler esasy ugurlaryň birine öwrüldi. Şol aladalaryň baş maksady hem türkmen ýaşlaryna dünýäniň iň ösen talaplaryna laýyk gelýän bilim ulgamyny elýeterli etmekdir.

Ýurdumyzda sanly ulgamyň şeýle mümkinçiliklerinden peýdalanmagyň ýolunda durmuşa geçirilen işleriň iň wajyplarynyň biri hökmünde bilim portalyny görkezmek bolar. Dünýäde her bir ynsan üçin bilimleri özleşdirmekden, ylym öwrenmekden beýik zat ýok bolsa gerek. Ýaşlar näçe bilimli bolsa, Watan şonça kuwwatlydyr. Goý, milli Liderimiziň döredip berýän giň mümkinçiliklerine jogap edip, ýokary derejeli, ösen innowasion tehnologiýalardan habarly ýaşlar bolup, ýurdumyzyň belent ösüşlerine mynasyp goşant goşmak her birimize nesip etsin!

Selbi DIWANOWA,

Türkmen döwlet maliýe institutynyň talyby.

Aşgabat, 28-nji iýul (TDH). Şu gün hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Birleşen Arap Emirlikleriniň Türkmenistanda täze bellenen Adatdan daşary we Doly ygtyýarly ilçisi Ahmed Alhaý Hamad Hamis Al Hamelini kabul etdi. Ol döwlet Baştutanymyza ynanç hatyny gowşurdy.

Diplomat wagt tapyp kabul edendigi üçin tüýs ýürekden hoşallyk bildirip, milli Liderimize Birleşen Arap Emirlikleriniň Prezidenti Şeýh Halifa bin Zaýed Al-Nahaýýanyň we BAE-niň şeýhler maşgalasynyň agzalarynyň döwlet Baştutanymyza iberen mähirli salamyny we hoşniýetli arzuwlaryny ýetirdi. Ol öz ýurdunyň umumy bähbitlere laýyk gelýän netijeli döwletara gatnaşyklara ygrarlydygyny tassyklady. Ilçi hemişelik Bitaraplyk derejesine daýanýan parahatçylyk söýüjilikli, döredijilikli syýasaty alyp barýan we durmuş-ykdysady taýdan sazlaşykly ösüş ýoluna düşen Türkmenistanda Birleşen Arap Emirliklerine wekilçilik etmegiň özi üçin uly hormatdygyny nygtady.

Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow mähirli sözler üçin minnetdarlyk bildirip, birek-birege hormat goýmak we deňhukukly, özara bähbitli hyzmatdaşlyga esaslanýan türkmen-emirlikler gatnaşyklarynyň netijeli häsiýete eýedigini kanagatlanma bilen belledi. Döwlet Baştutanymyz Birleşen Arap Emirlikleriniň ýokary ýolbaşçy düzümine hoşniýetli sözlerini ýollap, diplomaty bu jogapkärli wezipä bellenmegi bilen gutlady we oňa bilelikdäki iş boýunça köpýyllyk tejribä hem-de dürli ugurlarda ägirt uly mümkinçiliklere daýanýan ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygy mundan beýläk-de pugtalandyrmakda üstünlikleri arzuw etdi.

Duşuşygyň dowamynda ileri tutulýan ugurlarda netijeli gatnaşyklaryň geljegi barada gyzyklanma bildirilýän pikir alyşmalar boldy. Şunuň bilen baglylykda, soňky ýyllarda, ýokary derejede geçirilen duşuşyklaryň we gepleşikleriň barşynda, şol sanda Türkmenistanyň Prezidentiniň 2018-nji ýylda BAE bolan resmi saparynyň çäklerinde uzak möhletleýin esasda ýola goýlan türkmen-emirlikler gatnaşyklaryny ösdürmek üçin ygtybarly binýadyň bardygy bellenildi.

Şu ýylyň iýun aýynda Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary S.Berdimuhamedowyň ýolbaşçylygyndaky Türkmenistanyň Hökümet wekiliýetiniň BAE bolan iş saparynyň çäklerinde, söwda-ykdysady hyzmatdaşlygyny giňeltmegiň, özara haryt dolanyşygynyň möçberlerini artdyrmagyň, bilelikdäki maýa goýum taslamalaryny durmuşa geçirmegiň meseleleriniň ara alnyp maslahatlaşylmagy döwletara gatnaşyklaryň işjeňleşdirilmegini üpjün etdi. Duşuşygyň dowamynda gazanylan ylalaşyklar, şeýle hem Abu-Dabiniň Ösüş gaznasynyň baş direktory bilen bolan duşuşygyň jemleri boýunça birnäçe ikitaraplaýyn resminamalara gol çekilmegi saparyň netijeli häsiýete eýe bolandygyny görkezýär. Şeýlelikde, BAE-de geçirilen gepleşikler taraplaryň strategik hyzmatdaşlyga bolan ygrarlylygyny ýene bir ýola tassyklaýar.

Balkan welaýatynda sagatda 100 ýolagça hyzmat etmäge mümkinçiligi bolan täze Halkara howa menziliniň gurluşygyna girişilmegi BAE bilen gazanylan ylalaşyklaryň iş ýüzünde durmuşa geçirilýändiginiň aýdyň subutnamasydyr. Bu toplumyň gurluşygy Türkmenistanyň Hökümeti bilen Abu-Dabiniň Ösüş gaznasynyň arasynda baglaşylan degişli ylalaşygyň esasynda maliýeleşdirilýär. “Altyn asyr” Türkmen kölüniň çäginde kuwwaty 10 megawat bolan döwrebap Gün-ýel elektrik bekediniň gurluşygynyň taslamasyny amala aşyrmak üçin emirlikler tarapynyň maýa goýum serişdelerini çekmek meýilleşdirilýär.

Bar bolan ägirt uly kuwwaty nazara alanyňda, energetika, ulag we aragatnaşyk, senagat, oba hojalygy, gurluşyk, öňdebaryjy ylmyň gazananlaryny, täzeçil tehnologiýalary ornaşdyrmak, şol sanda energiýanyň gaýtadan dikeldilýän çeşmelerini peýdalanmak ýaly möhüm ugurdaky netijeli hyzmatdaşlygy ösdürmek üçin amatly mümkinçilikler açylýar. Şunuň bilen baglylykda, hyzmatdaşlyk boýunça Bilelikdäki komitetiň işine möhüm ähmiýet berilýär. Şeýle hem Türkmenistanyň Dubaý şäherinde geçiriljek nobatdaky Bütindünýä “EKSPO” sergisine gatnaşjakdygy nygtaldy.

Medeni-ynsanperwer ulgamdaky hyzmatdaşlyk döwletara gatnaşyklaryň möhüm ugry bolup durýar.

Duşuşygyň ahyrynda Birleşen Arap Emirlikleriniň Türkmenistandaky Adatdan daşary we Doly ygtyýarly ilçisi Ahmed Alhaý Hamad Hamis Al Hameli türkmen-emirlikler gatnaşyklarynyň ösdürilmegine yzygiderli goldaw berýändigi üçin hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowa hoşallyk bildirip, özüniň netijeli döwletara gatnaşyklary mundan beýläk-de ösdürmäge, iki ýurduň halklarynyň arasyndaky dost-doganlyk gatnaşyklarynyň berkidilmegine hemmetaraplaýyn goldaw berjekdigine ynandyrdy.

Keramatly türkmen topragynyň asty-da, üsti-de tükeniksiz hazyna. Üstünde bitýän, sanasaň san ýetmez ösümlikleriň uzap gidýän hatary göreni haýrana goýýan bolsa, astyndan ummasyz gora eýe bolan «garadyr mawy altyn» çogup çykýar. Türkmeniň nebitidir gazy genji-hazyna bolup, bu gün dünýäni haýrana goýýar. Sebäbi Türkmenistan uglewodorod baýlyklary babatda dünýäde öňdäkileriň hatarynda durýar.

Islendik ýurt barada öwrenilende, ilki bilen, şol döwletde nähili önümleriň önýändigi, onuň haýsy tebigy baýlyklara baýdygy bilen gyzyklanylýar. Biziň bereket çeşmesi hasaplanylýan Diýarymyzda bolsa önmejek zat ýok. Onda-da janypkeş halkymyzyň zähmeti bilen türkmen topragynda kemala gelýän datly miweler, tebigy ýer gorlaryndan gazylyp alynýan önümler diňe bir ýurduň öz çägine däl, jahanyň jümmüşine ýol salyp, çar ýana ýaýraýar.

Garaşsyzlygyň geçen 30 ýylynyň içinde ýurdumyzda kabul edilen milli maksatnamalar, amala aşyrylan durmuş-ykdysady özgertmeler, tutumly taslamalar Türkmenistany diwersifikasiýa ýoly bilen öňe barýan, senagat taýdan ösen ýurda öwürmegi başardy. Islendik gurlan hem gurulýan dürli maksatly desgalardyr binalaryň gurluşygy, badalga alan ululy-kiçili taslamalar, ilkinji nobatda, elektrik energiýasynyň üpjünçiligi bilen bagly bolýar. Türkmenistan bolsa XXI asyryň talaplaryna doly kybap gelýän ençeme energiýa taslamalaryny dünýä hödürleýär. Muňa 2018-nji ýylyň 23-nji fewralynda Mary welaýatynyň Serhetabat etrabynda Türkmenistan — Owganystan — Pakistan — Hindistan gaz geçirijisiniň owgan bölegine badalga berilmegi aýdyň mysaldyr. Bu taslama özüniň asyrlara barabarlygy, tutuş dünýä dahyllylygy bilen oňyn seslenme döredýär.

Hormatly Prezidentimiz bu taryhy taslama bilen bagly eden çykyşynda: «Umuman, «Türkmenistan — Owganystan — Pakistan — Hindistan» gaz geçirijisiniň taslamasynyň amala aşyrylmagy biziň ýurtlarymyzyň ykdysady taýdan ösmegine, täze iş ýerlerini döretmäge, täze ýaşaýyş-durmuş maksatly hem-de önümçilik desgalaryny gurmaga uly itergi berer we iri daşary ýurt maýa goýumlaryny çekmäge mümkinçilik döreder. Bu işleriň ählisi adamlaryň abadançylygyna hyzmat edip, olaryň hal-ýagdaýynyň gowulanmagyna, ýaşaýyş-durmuş derejesiniň ýokarlanmagyna ýardam eder. Bu babatda taslamanyň durmuşa geçirilmegi biziň halklarymyzyň esasy bähbitlerine laýyk gelýär» diýip, jaýdar belläpdi.

Bu gaz geçirijisi boýunça ýylda 33 milliard kub metr möçberinde türkmeniň tebigy gazy goňşy döwletlere akar. Bu taryhy taslama ýurtlaryň we halklaryň bilelikdäki bähbitlerine hyzmat edip, sebitde parahatçylygy durnuklaşdyrmaga, ykdysady hyzmatdaşlygy has-da giňeltmäge ýardam berer. Milli Liderimiziň belleýşi ýaly: «Bu gaz geçirijisi biziň ýurtlarymyzy bilelikdäki maksatlarymyza anyk düşünmegiň, uzak möhletleýin hyzmatdaşlygyň mümkinçiliklerini aýdyň görmegiň esasynda hakyky dostluk we hoşniýetli goňşuçylyk gatnaşyklary arkaly has-da berk baglanyşdyrar, biziň umumy üstünligimiziň, geljekdäki sazlaşykly we netijeli işlerimiziň girewüni men şunda görýärin. Bu taslama gatnaşyjy doganlyk ýurtlaryň Baştutanlarynyň parahatçylyk söýüjiligi, öňdengörüjiligi we syýasy erk-islegi ony amala aşyrmagyň möhüm şerti bolup durýar» diýen sözleri Türkmenistanyň sebite we dünýä edýän oňyn täsiriniň gysgaça häsiýetnamasydyr.

Taryh üçin juda gysga möhletde türkmeniň «mawy ýangyjy» ilki Owganystany, ondan aşyp Pakistany, ahyrky nokatda bolsa başy bulutlar bilen birleşýän Gimalaýyň eteklerini jähekläp oturan hindi topragyny ýyladar. Asyryň ägirt taslamasy bolan bu gaz geçirijisiniň özüne esas edinen ýörelgesi, ilki bilen, Owganystanda parahatçylygy berkitmekden, syýasy durnuklylygy hem ykdysady ösüşi pugtalandyrmakdan ybaratdyr.

Türkmenistan häzirki wagtda suwuklandyrylan gazy öndürmekde hem ony daşarky bazarlara çykarmakda Merkezi Aziýada öňdebaryjy döwlet hasaplanylýar. Dünýäniň iň ösen döwletleriniň tehnologiýalary ornaşdyrylan Türkmenbaşynyň nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumynda, Seýdiniň nebiti gaýtadan işleýän zawodynda, Bagajadaky, Naýypdaky senagat toplumlarynda öndürilýän suwuklandyrylan gaz, esasan, goňşy döwletlere, hatda Ýewropa ýurtlaryna hem ugradylýar. Geljekde köptaraplaýyn hem uzak möhletleýin hyzmatdaşlyklaryň has-da giňelmegi bilen Ýuwaş ummany — Aziýa döwletleriniň isleg bildirýän ýurtlaryna hem türkmen ýangyjynyň barjakdygyna ynamymyz kämildir.

Tebigy gazy ulanmagyň we ugratmagyň iň ygtybarly hem tygşytly ýoly turba geçirijiler bolup durýar. Bu energiýa köprüsi ýurtlary we yklymlary birikdirmekde, ekologiýa howpsuzlygyny berjaý etmekde wajyp orun eýeleýär. Türkmenistanyň öňe sürýän esasy ýörelgesi goňşy ýaşaýan doganlyk halklar bilen dostana gatnaşyklaryň çygryny giňeltmekden, deňhukukly ykdysady hyzmatdaşlyk esasynda sebitde we tutuş dünýäde parahatçylygy berk berjaý etmekden, nebitdir gazy hem beýleki uglewodorod serişdelerini umumadamzat gülleýşiniň hatyrasyna ýakyn-u-alys ýurtlara ugratmakdan ybarat. Iň wajyby bolsa, ýurdumyzyň tebigy baýlyklaryny, ilki bilen, öz halkymyzyň hajatlaryna doly sarp edip, galanlaryny dünýä bazarlaryna çykarmak arkaly milli ykdysadyýetimizi pajarlatmak, şeýdibem ilatymyzyň ýaşaýyş-durmuş derejesini iň ösen döwletleriň derejesine ýetirmekdir.

Ýurdumyzyň energetika diplomatiýasy — yklymlara nur paýlaýan gönezlik bolup geljekde-de hyzmat eder. Türkmeniň gazy öz çäginden çykyp, goňşularynyň ojaklaryny ýyladýarka, jümle-jahany nur bolup çoýýarka, Ýer ýüzünde Diýarymyzyň ady geçmişde-de bolşy ýaly, altyn harplar bilen ýazylar durar, ýazylar durar.

Aýnabat NAZAROWA,

«Esger».

Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow 17-nji iýulda geçiren Ministrler Kabinetiniň giňişleýin mejlisinde şu ýylyň 6-njy awgustynda «Awaza» milli syýahatçylyk zolagynda geçirilmegi meýilleşdirilýän Merkezi Aziýa döwletleriniň Baştutanlarynyň konsultatiw duşuşygyny, Merkezi Aziýa ýurtlarynyň zenanlarynyň dialogyny we olar bilen bagly çäreleri ýokary derejede geçirmek boýunça Guramaçylyk toparyny döretdi. Mejlisiň dowamynda hormatly Prezidentimiz şol gün Awazada 6 sany iri halkara çäräniň, ýagny Merkezi Aziýa döwletleriniň Baştutanlarynyň konsultatiw duşuşygynyň, Merkezi Aziýa döwletleriniň zenanlarynyň dialogynyň birinji forumynyň, Merkezi Aziýa döwletleriniň ykdysady forumynyň, Merkezi Aziýa döwletleriniň halkara sergisiniň, Merkezi Aziýa döwletleriniň tagamlarynyň sergisiniň, Merkezi Aziýa döwletleriniň medeniýet we sungat ussatlarynyň baýramçylyk konsertiniň geçiriljekdigini belledi. Merkezi Aziýa döwletleriniň Baştutanlarynyň konsultatiw duşuşygynyň geçirilmegi nobatdaky gezek Türkmenistanyň Prezidentiniň halkara başlangyçlarynyň sebitde we dünýäde uly goldawa eýe bolýandygyny hem-de Merkezi Aziýanyň dünýä geosyýasatynda möhüm sebitdigini äşgär edýär. Şunuň bilen baglanyşykly hormatly Prezidentimiziň Merkezi Aziýa ýurtlarynyň sebitdäki hem-de bu sebitiň beýleki ýanaşyk sebitler bilen utgaşygyny ýygjamlatmaga ýardam berýän halkara başlangyçlary we ykdysady taslamalary barada söhbet etmegi makul bildik.

Häzirki wagtda Türkmenistanyň hormatly Prezidentimiziň ýolbaşçylygynda üstünlikli durmuşa geçirilýän daşary syýasat strategiýasy döwrüň ählumumy meýillerini çuňňur we toplumlaýyn seljermäge, halkara gatnaşyklar ulgamynda binýatlaýyn garaýyşlaryň, uzak möhletleýin milli bähbitleriň mundan beýläk-de ösdürilmegine bolan döredijilikli çemeleşmä esaslanýar. Şol bir wagtyň özünde Gahryman Arkadagymyz Merkezi Aziýada parahatçylygy, howpsuzlygy saklamagyň we berkitmegiň zerurdygyna aýratyn ünsi çekýär, bu ugurda sebitiň döwletleri bilen özara düşünişmek, ynanyşmak ýörelgelerine, ýurtlaryň gülläp ösmegine, abadançylygyna gönükdirilen umumy maksatlara daýanýan hyzmatdaşlyga möhüm ähmiýet berýär.

«Bitarap Türkmenistanyň daşary syýasat ugrunyň 2017–— 2023-nji ýyllar üçin Konsepsiýasyna» laýyklykda döwletimiziň daşary syýasatynda sebit boýunça goňşy döwletler bilen dostlukly gatnaşyklary alyp barmak, ilkinji nobatda ileri tutulýar. Türkmenistan Merkezi Aziýanyň meselelerini oňyn esasda çözmek, köpçülikleýin hereketleri işjeňleşdirmek, ählumumy ösüşiň giň gerimli işlerine sebitiň çekilmegi boýunça daşary syýasy başlangyçlaryny we tekliplerini yzygiderli öňe sürýär. Muňa, ozaly bilen, Türkmenistanyň resmi wekiliýetiniň ýolbaşçysynyň BMG-niň Baş Assambleýasynyň her ýylda geçirilýän mejlislerinde, iri sammitlerde we ýokary derejeli halkara forumlarda edýän çykyşlarynyň mysalynda hem göz ýetirmek bolýar.

Goňşy döwletleriň arasyndaky oňat gatnaşyklar, bilelikdäki iri ykdysady taslamalaryň durmuşa geçirilmegi, halkara syýasatyň möhüm meselelerine seredilende ylalaşylan çemeleşmeler tutuş sebitiň halklarynyň we döwletleriniň bähbidine gönükdirilendir. Şu nukdaýnazardan, Türkmenistan özüniň daşary syýasatynda milli bähbitlerimize, halkymyzyň gadymdan gelýän hoşniýetli goňşuçylyk däplerine eýerip, goňşy döwletler bilen ikitaraplaýyn gatnaşyklary pugtalandyrmaga we ösdürmäge aýratyn ähmiýet berýär. Türkmenistan goňşy ýurtlar bilen ähli meselelere özara düşünişmek, bähbitlere hormat goýmak esasynda, netijeli gepleşikler we hyzmatdaşlyk ýoly bilen çemeleşýär. Munuň özi häzirki zaman ýokary tehnologiýaly ulag-aragatnaşyk, energetika infrastrukturasynyň ösmegi bilen uzak möhletleýin geljege gönükdirilen ählumumy durnukly ösüşi gazanmak ugrunda sebitiň özüne çekijiliginiň artýandygy nukdaýnazaryndan hem örän wajypdyr.

Hormatly Prezidentimiz tarapyndan öňe sürülýän iri halkara başlangyçlaryň baş maksadynyň Merkezi Aziýa we Hazar basseýniniň sebitlerinde hoşniýetli goňşuçylyk, hyzmatdaşlyk gatnaşyklaryny yzygiderli ösdürmek, şeýle-de dawalaryň öňüni almaga, olary gowşatmaga, Owganystandaky ýagdaýy parahatçylykly, syýasy taýdan düzgünleşdirmäge, bu ýurduň durmuş-ykdysady taýdan dikeldilmegine ýardam bermäge işjeň gatnaşmak bolup durýandygy tötänden däldir. Mälim bolşy ýaly, Merkezi Aziýa mydama geografik we geosyýasy nukdaýnazardan planetanyň iň özüne çekiji sebitlerinden biri bolup durýar. Beýik Ýüpek ýolunyň ugrundaky transkontinental geçelgäniň esasy halkasyny emele getirmek bilen Merkezi Aziýa elmydama Ýewraziýa yklymynyň dürli künjeklerinden — Ýewropa, Ýakyn Gündogar, Günorta we Gündogar Aziýa ýurtlaryndan adamlaryň, harytlaryň, pikirleriň birleşýän ýeri hökmünde çykyş edipdir. Şol bir wagtyň özünde sebit dünýäniň iri syýasy merkezleri, şeýle-de medeni-siwilizasion akymlary tarapyndan daşarky täsiriň taryhy we häzirki zaman faktorlarynyň biri-biri bilen baglanyşýan çylşyrymly birleşmesi bolupdy bu, şeýle bolmagynda hem galýar.

Bu, öz gezeginde, Merkezi Aziýa we Hazar basseýni sebitlerine Ýewraziýada strategik durnuklylygyň mäkäm halkasy, Ýewropa hem Aziýa ýurtlary üçin geljegi uly bolan ykdysady hyzmatdaş, yklymyň iri energetika, ulag merkezi hökmünde garalýandygy bilen-de şertlendirilendir. Bu hakykaty nazara almak bilen, Türkmenistan Merkezi Aziýa ýurtlarynyň, goňşy sebitleriň arasyndaky ykdysady we söwda ulgamlaryndaky hyzmatdaşlygyny hil taýdan täze derejä çykarmaga, uzak möhletleýin sebitara gatnaşyklara güýçli itergi bermäge ýardam berjek häzirki zaman, utgaşdyrylan ulag-üstaşyr infrastrukturasyny döretmek baradaky pikirleri, başlangyçlary öňe sürýär. Şeýlelik bilen, umuman, gürrüň bu sebiti Ýewropa, Orta we Ýakyn Gündogar bilen birleşdirýän, geljekde oňa Hytaý, Hindistan, Aziýa — Ýuwaş ummany sebiti ýurtlary ýaly, kuwwatly ykdysady merkezleriň goşulmak mümkinçiligini nazara alýan täze geoykdysady giňişligiň arhitekturasynyň düýbüni tutmak barada barýar.

Şu jähetden, Türkmenistanyň Bitaraplygynyň geosyýasatyň täsirli guraly hökmündäki barha ýokarlanýan ähmiýeti sebit we sebitara çygyrlarda, onda-da Aziýa yklymynyň merkezindäki giň çägiň dünýä prosesleriniň orbitasyna depginli aralaşýan döwründe aýratyn nazara ilýär.

Merkezi Aziýa döwletleriniň Baştutanlarynyň konsultatiw duşuşygy döwletara gepleşikleriň netijeli formatlarynyň biri bolup, olaryň ilkinjisi 2018-nji ýylyň martynda Gazagystanyň paýtagty Nur-Sultan şäherinde geçirildi. Sebit ýurtlarynyň ýolbaşçylarynyň degişli formatdaky ikinji sammiti 2019-njy ýylyň 29-njy noýabrynda Daşkentde geçirildi, onuň netijeleri boýunça Bilelikdäki beýannama kabul edildi, şeýle-de konsultatiw duşuşyklaryny guramak we geçirmek boýunça işleriň Reglamenti kabul edildi. Daşkent gepleşikleriniň netijesinde konsultatiw duşuşygyň geçirilmeginiň özara bähbitleriň meňzeşligini, taraplaryň sebit ösüşiniň iň möhüm meseleleri boýunça açyk gepleşiklere, bilelikdäki çözgütleriň kabul edilmegine taýýardygyny ýene bir gezek tassyklaýandygy bellendi. Duşuşykda taraplar işjeň alyşmalary we aragatnaşygy saklamak, ylym, bilim, syýahatçylyk, medeniýet, sport ugurlarynda bilelikdäki çäreleri yzygiderli geçirmek barada ylalaşdylar.

Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Daşkent sammitinde eden çykyşynda goňşy döwletleriň arasyndaky özara bähbitli gatnaşyklary mundan beýläk-de pugtalandyrmak üçin örän möhüm teklipleri we pikirleri öňe sürdi. Hususan-da, türkmen Lideri Merkezi Aziýa ýurtlarynyň döwlet Baştutanlaryna ykdysady hyzmatdaşlygyň ileri tutulýan ugurlary boýunça sebitiň döwletleriniň birleşdirilen strategiýasyny kemala getirjek esasy dolandyryş merkeziniň wezipesini öz üstüne alyp biljek bäştaraplaýyn Işewürler geňeşini döretmek barada oýlanyşmagy teklip etdi.

Hormatly Prezidentimiz Merkezi Aziýa döwletleriniň Baştutanlarynyň Daşkentde geçirilen konsultatiw duşuşygynda eden çykyşynda Owganystandaky ylalaşdyrmak işlerine goldaw bermek boýunça bilelikdäki işleriň möhümdigini nygtady. Döwlet Baştutanymyz: «Men Türkmenistanyň bu babatda garaýşyny tassyklaýaryn, ol barada biz ozal hem ençeme gezek beýan edipdik. Bitarap döwlet we ýakyn goňşy hökmünde biziň ýurdumyz Owganystandaky ýagdaýy parahatçylykly, syýasy usul arkaly kadalaşdyrmaga gyzyklanma bildirýän ähli taraplaryň arasynda gös-göni gatnaşyklary ýola goýmak üçin zerur bolan ähli şertleri döretmäge taýýardyr. Gepleşikleri geçirmek usulynyň taýsyzdygyna ynanýarys. Durmuşyň görkezişi ýaly, bu ýerde güýç ulanmak netijesiz bolup, onuň geljegi ýokdur» diýip, belläp geçdi.

Hormatly Prezidentimiz 2020-nji ýylyň oktýabrynda Özbegistanyň Prezidenti Şawkat Mirziýoýew bilen bolan telefon arkaly söhbetdeşligiň barşynda Merkezi Aziýanyň döwlet Baştutanlarynyň 3-nji konsultatiw duşuşygyny Türkmenistanda geçirmäge taýýardygyny beýan etdi. Şu ýylyň aprel aýynda Türkmenistanyň Prezidenti bilen telefon arkaly söhbetdeşligiň dowamynda Gazagystan Respublikasynyň Prezidenti Kasym-Žomart Tokaýew hem Merkezi Aziýa ýurtlarynyň döwlet Baştutanlarynyň nobatdaky konsultatiw duşuşygyny biziň ýurdumyzda geçirmek baradaky pikiri goldaýandygyny belledi. 2021-nji ýylyň 29-njy iýunynda Türkmenistanyň we Özbegistanyň Prezidentleriniň arasynda telefon arkaly söhbetdeşligiň barşynda Merkezi Aziýa döwletleriniň Baştutanlarynyň konsultatiw duşuşygyny Awazada ýokary derejede guramagyň wajyp meseleleri ara alnyp maslahatlaşyldy.

Merkezi Aziýa sebiti üçin örän derwaýys meseleleriň biri goňşy Owganystanda parahatçylygy dikeltmek we kadaly durmuşy ýola goýmak bilen baglydyr. Owgan meselesi boýunça ýurdumyzyň garaýşynyň üýtgewsizdigi barada hormatly Prezidentimiz özüniň BMG-niň Baş Assambleýasynyň 75-nji mejlisine gatnaşyjylara wideoýüzlenmesinde hem aýratyn nygtamak bilen şeýle diýdi: «Merkezi Aziýada parahatçylyk, howpsuzlyk we ösüş Owganystandaky ýagdaýlaryň düzgünleşdirilmegine gönüden-göni baglydyr. Şunda Türkmenistanyň eýeleýän ýörelgesi tutanýerlidir we üýtgewsizdir: gepleşikleri geçirmek arkaly işlerden başga ýollar bolup bilmez. Mundan ozalky tejribeleriň ählisi güýç ulanyş usullarynyň geljeginiň ýokdugyny hem-de ylalaşyga we ýaraşmaga getirip bilmeýändigini görkezdi. Bitarap döwlet we Owganystanyň gönüden-göni goňşusy hökmünde biziň ýurdumyz öz çäklerinde owgan Hökümetiniň hem-de bu ýurtdaky ýagdaýlary syýasy taýdan düzgünleşdirmekde gyzyklanma bildirýän ähli taraplaryň arasynda parahatçylykly gatnaşyklary ýola goýmak üçin zerur bolan syýasy we guramaçylyk şertlerini üpjün etmäge taýýardyr».

Sebit gün tertibiniň ileri tutulýan meseleleri barada aýtmak bilen, hormatly Prezidentimiz Aral deňzini halas etmek boýunça tagallalaryň birleşdirilmelidigine aýratyn ünsi çekdi, munuň özi Merkezi Aziýada durnukly ösüşi üpjün etmegiň, ilatyň durmuş derejesini ýokarlandyrmagyň möhüm şertleriniň biri bolup durýar.

Gahryman Arkadagymyz BMG-niň Baş Assambleýasynyň 75-nji mejlisine gatnaşyjylara wideoýüzlenmesinde Aral meselesine ulgamlaýyn we toplumlaýyn çemeleşmäniň, degişli resminama-hukuk üpjünçiligiň zerurdygyna hem-de onuň Birleşen Milletler Guramasynyň işiniň aýratyn bir ugry hökmünde öňe çykarylmalydygyna ynanýanlygyny yglan etdi. Milli Liderimiz bu meseläniň adam saglygy nukdaýnazaryndan has wajyplygyny nygtamak bilen, şeýle belledi: «Pandemiýa bilen baglylykda ol ýerdäki ýagdaýlar ýitileşip, adamlaryň ömrüne we saglygyna hakyky howp salýar, ýokanjyň giňden we çalt ýaýramak howpy ep-esli ýokarlandy. Şunuň ýaly şertlerde, biz dünýä jemgyýetçiligini Aral we Aralýaka meselelere örän uly üns bermäge çagyrýarys».

Merkezi Aziýa döwletleriniň Baştutanlarynyň duşuşygynyň sebitde suw serişdelerini gorap saklamak, olary rejeli ulanmak boýunça anyk ýollara, usullara bilelikde garamagyň, suw serişdelerine deň we adalatly elýeterliligi üpjün etmek ýörelgeleri esasynda tagallalary birleşdirmegiň ýene bir tapgyryna öwrüljekdigine hem garaşylýar. Şunuň bilen baglylykda, Türkmenistanyň Prezidentiniň Merkezi Aziýa döwletleriniň Baştutanlarynyň 2-nji duşuşygynyň münberinden eden çykyşynyň aýratyn derwaýys häsiýete eýe bolýanlygyny bellemek ýerlikli bolar: «Biz suwdan peýdalanmak meselesine garamagy we ony çözmegi halkara hukugyň umumy ykrar edilen kadalarynyň, özara hormat goýmagyň we sebitiň ähli döwletleriniň bähbitlerini göz öňünde tutmagyň esasynda hem-de ýöriteleşdirilen halkara guramalaryň gatnaşmagynda amala aşyrylmaly diýip hasaplaýarys».

Hormatly Prezidentimiziň Merkezi Aziýa sebitine dahylly halkara gatnaşyklaryň «arhitekturasyna» täzeçil çemeleşmegi teklip etmek bilen öňe sürýän başlangyçlary, ozaly bilen, bu ýerde ýerleşen döwletleriň tebigy we çig mal gorlaryny özara ylalaşykly ulanmagyň, etniki esasda döreýän we neşe serişdeleri bilen baglanyşykly transserhet jenaýatçylygynyň öňüni almagyň, amatly halkara ykdysady taslamalary amala aşyrmagyň hasabyna sebitiň ykdysady ösüş derejesi birmeňzeş bolmadyk ýurtlarynyň özara ykdysady integrasiýasyny güýçlendirmegiň mehanizmini işläp düzmekligiň zerurlygyndan gelip çykýar.

Şeýlelikde, Türkmenistan Awazada Merkezi Aziýa döwletleriniň Baştutanlarynyň 3-nji konsultatiw duşuşygyny ýokary derejede geçirmäge taýýarlyk görýär. Onuň çäginde syýasy, söwda-ykdysady, maýa goýum, ulag-aragatnaşyk, medeni-ynsanperwer we beýleki ugurlarda sebitleýin hyzmatdaşlygyň mundan beýläk-de giňeldilmegine gönükdirilen meseleleriň giň toplumyna garalmagyna garaşylýar.

Jumamyrat GURBANGELDIÝEW,

Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň Halkara gatnaşyklary institutynyň rektory, taryh ylymlarynyň kandidaty.