Sebit syýasaty ähli welaýatlaryň durmuş-ykdysady ösüşini ýokary depginler bilen alyp barmaga, olaryň ýurdumyzyň ykdysadyýetiniň döwrebaplaşdyrylmagyna goşýan goşandyny artdyrmaga, has netijeli üpjünçilik ulgamyny döretmäge, ilatyň ýaşaýyş-durmuş şertlerini düýpli ýokarlandyrmagyň we halkara ülňülere laýyk getirmegiň esasy maddy binýady hökmünde içerki bazarlary we eksporta niýetlenen ýokary hilli önümçilikleri döretmäge gönükdirilendir. Munuň özi welaýatlar üçin deň ösüş şertlerini döredýär. Onuň maksady ilat üçin ýokary hilli durmuş şertlerini üpjün etmekden ybaratdyr. Şonuň üçin sebit syýasatynda ilatyň zähmet üpjünçiligini ýokarlandyrmak, durmuş-ýaşaýyş şertlerini gowulandyrmak ileri tutulýan ugurlaryň hatarynda goýulýar. Şol bir wagtyň özünde, ýurdumyzyň sebitleriniň öndüriji güýçleriniň we önümçilik gatnaşyklarynyň doly derejede ulanylmagy esasy wezipeleriň biridir.
Sebitleýin syýasat maksatnamalaýyn esasda alnyp barylýar. Durnukly ösüş maksatlarynyň çözgüdine şeýle çemeleşme jemgyýetiň ösüş mümkinçiliklerine çuňňur düşünmäge, bu ugurda öňde durýan wezipelere aýdyň göz ýetirmäge we ylmy taýdan esaslandyrylan çözgütleri kabul etmäge mümkinçilik berýär. Ýurdumyzyň sebitleýin ösüşi «Türkmenistanyň durmuş-ykdysady ösüşiniň 2011 — 2030-njy ýyllar üçin Milli maksatnamasynda», «Türkmenistanyň Prezidentiniň ýurdumyzy 2019 — 2025-nji ýyllarda durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň Maksatnamasynda», şeýle hem Oba milli maksatnamasynda öz beýanyny tapýar.
Türkmenistanyň sebitleriniň birnäçe ýöriteleşdirilen ugurlary bar. Her welaýatyň durmuş-ykdysady mümkinçiliklerini köptaraplaýyn ulanmaga gönükdirilen wezipeler agzalyp geçilen maksatnamalaryň özenini düzýär. Her sebitiň geografik taýdan ýerleşişi, howa we tebigy aýratynlyklary, gazylyp alynýan peýdaly tebigy serişdeleri hem-de beýleki amatly şertler welaýatlaryň ykdysady ösüşine düýpli täsirini ýetirýär.
Sebitleriň ykdysady kuwwaty olaryň zähmete ukyply ilat hem-de täze tehnika we tilsimatlar bilen üpjün edilişi, ulag, durmuş hyzmatlary kärhanalarynyň işleýşi bilen berk baglanyşyklydyr. Sebitiň ykdysady rowaçlygy önümçilik kärhanalarynyň ýerleşişine, öndüriji güýçleriň önümçilik gatnaşyklaryna laýyk gelşine we başga-da birnäçe durmuş-ykdysady görkezijilere baglydyr.
2020-nji ýylyň netijeleri Türkmenistanyň senagat taýdan ösüp barýan döwlete öwrülendiginiň aýdyň subutnamasy boldy. Durmuşa geçirilýän özgertmeler türkmen halkynyň ýaşaýyş derejesiniň yzygiderli ýokarlanmagyny üpjün edýär. Geçen ýylda Türkmenistanyň jemi içerki önüminiň ösüş depgini 5,9 göterime ýetdi. Şunda senagat pudagynyň paýy 28,1 göterime, söwda ulgamynyňky 18,4 göterime, oba hojalygynyňky 12,2 göterime, ulag we aragatnaşyk ulgamynyňky 10,6 göterime, gurluşyk pudagynyňky 9,2 göterime we beýleki hyzmatlaryň paýy 21,5 göterime deň boldy. Senagat milli ykdysadyýetiň depginli ösýän pudaklarynyň biri bolmak bilen, soňky ýyllarda kabul edilen döwlet maksatnamalaryna laýyklykda, bu ugry has-da kuwwatlandyrmak maksady bilen, köp sanly iri maýa goýum taslamalary durmuşa geçirilýär. Milli ykdysadyýet üçin täze pudaklar bolan metallurgiýa, dag-magdan, nebit we gazhimiýa, gämi gurluşygy, elektron senagat ýaly pudaklar döredilýär. Birnäçe häzirki zaman enjamlary ornaşdyrylan önümçilik desgalary, döwrebap kärhanalar gurlup ulanmaga berilýär. Olara mysal edip, Balkan welaýatynyň Gyýanly şäherçesindäki gazhimiýa toplumyny we Ahal welaýatyndaky tebigy gazdan sintetik benzin öndürýän zawody, metal zawodyny we başga-da birnäçe senagat kärhanalaryny görkezmek bolar.
Milli ykdysadyýeti pugtalandyrmakda täze ylmy çemeleşmeleriň üsti bilen elektron senagaty ösdürmekde hem ilkinji ädimler ädildi. «Aýdyň gijeler» hojalyk jemgyýeti ýurdumyzda elektron we elektrik önümlerini öndürýän ilkinji hususy kärhanadyr. Onda öndürilýän elektronika enjamlary diňe bir içerki bazaryň isleglerini kanagatlandyrman, eýsem, daşary ýurtlarda hem tanalyp ugrady.
Sebitleri senagatlaşdyrmak ýurdumyzyň önümçilik kuwwatyny artdyrmaga we täze iş orunlaryny döretmäge mümkinçilik berýär. Bu bolsa oba ilatynyň maddy hal-ýagdaýynyň gowulanmagyna oňyn täsirini ýetirýär. Statistiki maglumatlara görä, 2020-nji ýylda Türkmenistanda senagat önümçiliginiň umumy möçberiniň 24,9 göterimi Mary welaýatynyň, 23,5 göterimi Balkan welaýatynyň, 21,8 göterimi Lebap welaýatynyň, 11,6 göterimi Ahal welaýatynyň, 6,0 göterimi Daşoguz welaýatynyň, 12,2 göterimi Aşgabat şäheriniň paýyna düşýär.
Her welaýatda özboluşly zähmet bölünişigi bolup, ol senagatyň dürli ugurlary boýunça ýöriteleşdirilendir. Mysal üçin, 2020-nji ýylda ýurdumyz boýunça nebit çykarýan senagatyň önüminiň 99,2 göterimi, nebiti gaýtadan işleýän senagatyň önüminiň 85,7 göterimi, himiýa senagatynyň önüminiň 48 göterimi Balkan welaýatynda, gaz senagatynyň önüminiň 48,1 göterimi Lebap welaýatynda, 36,4 göterimi Mary welaýatynda, maşyngurluşygy we metaly işläp bejeriş senagatynyň önüminiň 53,2 göterimi Aşgabat şäherinde öndürildi. Hasabat ýylynda ýurdumyz boýunça öndürilen elektrik energiýasynyň 44,0 göterimi Mary welaýatynyň paýyna düşdi.
Oba hojalyk önümçiligi boýunça hem welaýatlar toprak-howa şertlerine görä ýöriteleşdirilendir. Geçen ýylda Ahal welaýatynda ýurdumyzda öndürilen üzümiň 68,3 göterimi, Daşoguz welaýatynda şalynyň 43,0 göterimi, miweleriň we ir-iýmişleriň 43,2 göterimi, Lebap welaýatynda şalynyň 57,0 göterimi, piläniň 53,4 göterimi, Mary welaýatynda gant şugundyrynyň 97,9 göterimi öndürildi.
Ýurdumyz boýunça öndürilen maldarçylyk önümlerinden süýdüň 41,8 göterimi Daşoguz welaýatynda, guş etiniň 33,8 göterimi Ahal welaýatynda, ary balynyň 41,4 göterimi Mary welaýatynda öndürildi. Welaýatlarda öndürilýän oba hojalyk önümleri sebitlerde gurlan, häzirki zamanyň enjamlary bilen enjamlaşdyrylan senagat kärhanalarynda gaýtadan işlenilýär hem-de ýerli ilatyň azyk we senagat önümlerine bolan islegleri kanagatlandyrylýar.
Sebitleýin döwlet syýasaty ýurduň milli ykdysadyýetiniň ösüşiniň ýokarlanmagyna, her welaýatyň, etrabyň, şäheriň ykdysady ösüşi üçin amatly şertleriň döredilmegine oňyn täsirini ýetirýär. Şonuň bilen bir wagtda sebitleriň ýöriteleşme ýagdaýy olaryň ykdysady kuwwatynyň pugtalanmagyny, durmuş-ykdysady taýdan ösdürilmegi bolsa ýurdumyzyň azyk howpsuzlygyny, ilatyň ýaşaýyş-durmuş derejesiniň ýokarlanmagyny üpjün edýär. Munuň özi hormatly Prezidentimiziň «Döwlet adam üçindir!» diýen baş ýörelgesiniň üstünlikli durmuşa geçirilýändiginiň aýdyň subutnamasydyr.
Maýa KULYÝEWA,
Türkmenistanyň Maliýe we ykdysadyýet ministrliginiň Döwlet maliýesini jemleýji we ykdysady syýasaty müdirliginiň sebitler boýunça ösüş bölüminiň esasy hünärmeni.
https://www.turkmenmetbugat.gov.tm/tk/newspapers/2/articles/47823
Öňňin, 17-nji noýabrda Ahal welaýatynyň Babadaýhan etrabynda häzirki zaman dokma toplumynyň dabaraly ýagdaýda açylyp işe girizilmegi «Türkmenistan — parahatçylygyň we ynanyşmagyň Watany» ýylyna şan goşan taryhy waka öwrüldi. Şol şatlykly günde ajaýyp pursatlara şaýat bolan bagtyýar raýatlaryň birnäçesiniň ýürek buýsanjyny ýazga geçirdik.
Baýramsoltan MYRADOWA,
Türkmenistanyň Milli Geňeşiniň Mejlisiniň deputaty:
— Halkymyzda «Dokmasy bolan dok bolar» diýlip, örän jaýdar aýdylan jümle bar. Taryha nazar aýlanymyzda, türkmen halkynyň geçmişde öz dokma önümleri bilen dünýäde uly meşhurlyga eýe bolandygyna göz ýetirýäris. Beýik Ýüpek ýolunyň ugry bilen şol önümler alys ýurtlara çykarylypdyr. Olaryň hyrydary hem ýetik bolupdyr. Şu ajaýyp günde Babadaýhan etrabynda iri dokma toplumynyň açylyp, ulanylmaga berilmegi, bu ýerde pagta çig malynyň gaýtadan işlenilip, dürli görnüşli matadyr lybaslaryň önümçiligine giň gerim berilmegi Arkadagly döwürde dokma önümlerimiziň taryhy şöhratynyň gaýtadan dabaralanýandygynyň, eksport ugurly harytlaryň möçberiniň artmagyna täze mümkinçilikleriň açylandygynyň aýdyň subutnamasydyr.
Babadaýhan dokma toplumyna ýokary hil görkezijileri üçin halkara güwänamalaryň birnäçesiniň gowşurylmagy onuň dünýä standartlaryna doly laýyk gelýändiginiň nyşanydyr.
Täze dokma toplumyna aýlanyp, bu ýerdäki şertler bilen tanyşdyk. Şonda önümçilik bölümlerinde ornaşdyrylan iň häzirki zaman enjamlardyr tehnologiýalar ünsümizi özüne çekdi. Döwrebap toplumda ýerli ýaşlaryň ýüzlerçesiniň zähmet çekmek bagtyna eýe bolandygyna, olar üçin ýokary amatlykly iş we dynç alyş şertleriniň göz öňünde tutulandygyna buýsanjymyz artdy. Bularyň ählisi Gahryman Arkadagymyzyň halkymyzyň bagtyýar durmuşyň hözirini görüp ýaşamagy, netijeli zähmet çekmegi ugrunda iňňän uly alada edýändiginiň alamatydyr. Munuň üçin döwlet Baştutanymyza alkyşlarymyz egsilmezdir.
Oguljemal AMANDURDYÝEWA,
Babadaýhan dokma toplumynyň hünärmeni:
— Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe dokma senagatyny ösdürmek milli ykdysadyýetimiziň esasy ugurlarynyň biri bolup durýar. Şoňa görä-de, bu pudagyň döwrebaplaşdyrylmagy, önümçilige netijeli innowasiýalaryň ornaşdyrylmagy, iň esasysy-da, häzirki zaman kärhanalarynyň gurulmagy bilen bagly uly tagallalar edilýär. Şu günki waka hem Gahryman Arkadagymyzyň bu ugurdaky işleriniň barha rowaçlanýandygynyň nobatdaky beýanyna öwrüldi.
Babadaýhan dokma toplumynyň toý ruhunda açylyp, işe girizilmegi bilen, berkarar Watanymyzyň ýeňil senagaty pudagynyň kuwwatynyň has-da artmagyna giň mümkinçilikler açyldy. Toplumyň önümçilik bölümlerinde dünýä ylmynyň gazananlarynyň, öňdebaryjy innowasion tehnologiýalaryň ornaşdyrylandygyny buýsanç bilen bellemek gerek. Bu kämil tehnologiýalar ýylda 3 müň 300 tonna ýokary hilli ýüplügi, 20 million inedördül metr dürli görnüşli matany, şol sanda 18 million inedördül metr matany boýamaga hem-de 3 million 500 müň sany taýýar tikin önümlerini öndürmäge mümkinçilik berer.
Bizi aýratyn begendirýän ýagdaýlaryň biri-de täze dokma toplumynyň mümkinçiligi we kuwwaty babatda ýurdumyzda hereket edýän ugurdaş kärhanalaryň arasynda öňdäki orunlarda durýandygydyr. Şeýle iri toplumda zähmet çekmek bagtyna eýe bolandygyma juda begenýärin, buýsanýaryn.
Baýrammyrat HOJAGULYÝEW,
Türkmenistanyň Agrar partiýasynyň Babadaýhan etrap komitetiniň başlygynyň wezipesini wagtlaýyn ýerine ýetiriji:
— Etrabymyzyň pagtaçy daýhanlarynyň yhlas bilen çekýän zähmeti netijesinde ýylyň-ýylyna gowaçanyň bol hasyly ýetişdirilýär. Olaryň yhlas-azaby bilen kemala getirilýän ýokary hilli «ak altyn» dokma senagatynda gymmatly çig mal bolup hyzmat edýär. Şonuň bilen baglylykda, Babadaýhan dokma toplumynyň gurlup, ulanylmaga berilmegi daýhanlaryň azaby bilen ýetişdirilýän inçe süýümli pagtanyň gaýtadan işlenip, ekologik taýdan arassa, ýokary hilli önümleriň öndürilmegine, şeýlelikde, ýurdumyzyň dokma senagatynyň önümçilik kuwwatynyň has ýokary derejelere çykmagyna täze mümkinçilikleri açdy. Bu ýerde «Türkmenistanda öndürildi» diýen ýazgyly dokma önümleriniň daşarky bazarlarda hem uly islege eýe boljakdygyna ynanýarys.
Gahryman Arkadagymyzyň esasy aladasy halkymyzyň ýaşaýyş-durmuş derejesini has-da ýokarlandyrmakdan ybaratdyr. Şeýle iri önümçilik kuwwatlyklarynyň döredilmegi raýatlaryň iş üpjünçiligine, ýaşaýyş-durmuşyna oňyn täsirini ýetirýär, çünki bu ýerde etrabymyzyň ýaşlarynyň 1 müň 150-si üçin döwrebap iş orunlary açyldy. Olaryň kämil tehnologiýalary, enjamlary ussatlyk bilen dolandyryp, dünýä bazarynda geçginli dokma önümlerini öndürjekdigi buýsanjymyzy artdyrýar. Şeýle ajaýyp mümkinçilikleri döredip, ýurdumyzyň eksport kuwwatynyň ýokarlanmagy ugrunda uly alada edýän hormatly Prezidentimize köp sagbolsun aýdýarys.
Ýazga geçiren Aýdo ŞEKEROW.
«Türkmenistan». Surata düşüren Ilaman ÇÜRIÝEW.
https://www.turkmenmetbugat.gov.tm/tk/newspapers/2/articles/47238