Ykdysadyýet

Türkmenabadyň S.A.Nyýazow adyndaky himiýa kärhanasy Lebap welaýatynda iň iri we öňdebaryjy önümçilikleriň biri hasaplanýar. Ol ýurdumyzyň oba hojalygy üçin zerur bolan fosforly dökünleri öndürmek bilen çäklenmän, himiýa senagatynyň örän köp ugruna degişli önümleriň 50-den gowragyny öndürýär. Önümleriň geljekde has-da köpelmegi üçin bu kärhana işiň täze-täze usullaryny ýola goýýar. Täze dörän kärhanalara hemaýatkärlik kömegini etmek hem şol usullaryň biri boldy. Bilelikde önüm öndürmegi teklip edýän hususy kärhanalaryň, hojalyk jemgyýetleriniň öndürmekçi bolýan her bir önümi içgin öwrenilip, ol himiýa kärhanasynyň talaplaryna laýyk gelse, diňe şondan soň razylyk berilýär. Ine, şeýle talaplary ödäp, bu ýerde häzirki wagtda üç sany kiçi kärhana önüm öndürýär. Şolaryň biri-de «Kökçi» hojalyk jemgyýetidir.

Jemgyýet awtoulaglar üçin zerur bolan akkumulýatorlary öndürmek bilen meşgullanýar. Esasy çig mal bolsa köne, ulanyşdan galan akkumulýatorlar bolup durýar. Himiýa kärhanasy şol köne akkumulýatorlardaky gurşunlary eredip, ony işlemek üçin taýýar görnüşe getirip berýär. Bu ýerde Türkiýe Respublikasyndan satyn alnan kuwwatly we kämil enjamlar arassa gurşundan täze, ygtybarly plastinalaryň her sagatda müňlerçesini taýýarlaýar. Elbetde, iş munuň bilen tamamlananok, emele gelen plastinalaryň daşyna ýörite ergin — palçyk çaýylyp, ol ýokary gyzgynlykda guradylýar. Diňe şondan soň plastinalar kiçi böleklere bölünip, olaryň daşy Koreýa Respublikasyndan satyn alynýan seperator-daşlyklar bilen gaplanylýar. Bu işleriň ýerine ýetirilişine ýörite hünärmenler gözegçilik edýärler. Eger-de önümiň hili talapdan pes bolsa, onda akkumulýatora zarýad berlende, bada-bat ýüze çykýar. Önüm dessine yzyna gaýtarylýar we täzeden işlenilýär. «Kökçi» hojalyk jemgyýetiniň bu ýerde öndürip, «Kuwwat», «Ýyldyrym», «Kökçi» we «TM Power» ýaly atlar bilen alyjylara hödürleýän akkumulýatorlarynyň hyrydarlary ýetik. Olar daşary ýurtlardan satyn alynýan akkumulýatorlardan hiç babatda kem däl. Geljekki wezipe bolsa bu önümçilik üçin daşary ýurtdan satyn alynýan serişdeleri-de özümizde öndürmegi ýola goýmakdan ybarat.

Himiýa kärhanasy bilen işleşýän ikinji bir önümçilik «Ussat ýardamçy» hojalyk jemgyýetidir. Ol ýurdumyzda agyz suwuny arassalamakda giňden ulanylýan kagulýant önümçiligini alyp barýar. Öň daşary ýurtlardan satyn alynýan bu önüm indi ýerli çig malymyzyň hasabyna özümizde öndürilýär. Onuň hili barada aýdylanda, şu güne çenli bu önümi ulanýan agyz suwuny arassalaýjy zawodlardan hiç hili nägilelik ýok. Diýmek, bu önüm şu günüň talabyny doly ödäp bilýär. Ýurdumyzyň dürli künjeklerinde gurlup, şu günki günde ilaty arassa agyz suwy bilen üpjün edýän suw arassalaýjy kärhanalaryň kagulýant bilen üpjünçiligi indi doly çözüldi. Onuň bahasynyň-da arzan bolmagy bazar ykdysadyýeti şertlerinde kärhanalar üçin köp amatlylyklary döredýär. Hut şonuň üçin-de, bu önüme bolan isleg yzygiderli artýar.

Türkmenabadyň S.A.Nyýazow adyndaky himiýa kärhananyň hemaýatkärligindäki «Çelek» hususy kärhanasy bolsa şu günler täze önümiň synag işlerini alyp barýar. Önüme «Senagat garyndyly suwuklyk» diýlip at berildi. Dag-magdan senagatynda giňden ulanylýan bu önüm hem biziň ýurdumyzda ilkinji gezek öndürilýär. Şonuň üçin-de, bu önüme gyzyklanma barha artýar. Bu önümi ulanmak bilen, dagyň iň bir gaty gatlaklaryndaky magdanlary-da aňsatlyk bilen owradyp alyp bolýar. Şeýlelikde, birnäçe tehniki harajatlar tygşytlanýar. Biz bu önümiň peýdasy bilen gyzyklanyp, Magdanly şäherindäki gurluşyk materiallary kärhanasynyň baş inženeri Nuraly Umarkulow bilen gürrüňdeş bolanymyzda, ol dag-magdan senagatynda bu önüm ulanylanda, iş öndürijiliginiň-de ep-esli artýandygyny belledi. Ine, şeýle möhüm ähmiýete eýe bolan önümiň şu ýylda ilkinji tonnalaryny öndürmek göz öňünde tutulýar. Ony satyn almak üçin Hytaý Halk Respublikasy ilkinji bolup isleg bildirdi. Şeýle islegler bolsa bu önümi geljek ýyldan başlap uly möçberde öndürmäge itergi berýär.

Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň Himiýa instituty hem bu kärhananyň ýakyn hyzmatdaşydyr. Institutyň alymlary bilen bilelikdäki tejribeler netijesinde birnäçe önümçilik ýola goýuldy. Türkmenbaşynyň nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumyndan alnan çig mal bilen Türkmenabadyň ösümlik ýag kärhanasynyň galyndyly önümini bilelikde täzeden işläp, aýakgap krem-ýagynyň alynmagy özüniň gowy netijesini berdi. Bu önümiň geljekde birnäçe görnüşini öndürmek meýilleşdirilýär. Şeýlelikde, Türkmenabadyň himiýa kärhanasy hususy kärhanalara hemaýatkärlik etmek bilen, özüniň daşarky bazara çykarýan önümleriniň görnüşlerini-de, möçberini-de artdyrmaga çalyşýar. Kärhananyň örän baý çig mal gory bar. Şondan netijeli peýdalanmak bilen, kärhana ösüşiň ýokary derejesine göterilýär.

Hudaýberen Abraýew.

«Türkmenistan».

https://www.turkmenmetbugat.gov.tm/tk/articles/8175

23.09.2020
Syýasat

«Biz özara hormat goýmak, deňhukuklylyk, parahatçylykly, syýasy gepleşikler ýörelgelerinde halkara tertibiň binýatlaryny gorap saklamakda esasy we aýgytlaýjy orny Birleşen Milletler Guramasy eýelemelidir diýip hasap edýäris. BMG-niň şeýle wezipä eýe bolmagynyň hakykata laýyk gelýändigi şübhe astyna alnyp bilinmez. BMG halkara howpsuzlygy we durnukly ösüşi pugtalandyrmagyň bähbidine köptaraplaýyn hyzmatdaşlygy üpjün etmäge ukyply ýeke-täk halkara guramadyr» diýip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow belleýär.

BMG-niň Baş Assambleýasynyň 75-nji mejlisiniň gün tertibi Ýer ýüzünde parahatçylygy we howpsuzlygy üpjün etmek, ählumumy wehimlere, howplara garşy hereket etmek, durnukly ösüşi öňe ilerletmek, ekologiýa ugurlary we beýlekiler bilen birlikde, halkara gatnaşyklaryň ähli ugurlaryna degişli meseleleriň toplumyny gurşap alýar. Şunda pandemiýa garşy göreşmek hem-de köptaraplaýyn hereketler arkaly onuň ýetirýän täsirlerini aradan aýyrmak meselesi aýratyn üns berilýän wezipe bolup durýar.

Şunuň bilen baglylykda, döwlet we hökümet Baştutanlarynyň gatnaşmagynda Baş Assambleýanyň nobatdaky mejlisiniň umumy pikir alyşmalarynyň hepdesiniň — BMG-niň şu ýyldaky esasy wakasynyň adaty bolmadyk görnüşde geçýändigini bellemek gerek, munuň özi dünýä ýüzünde dowam edýän koronawirus pandemiýasy bilen baglydyr.

Türkmenistan BMG-niň Baş Assambleýasynyň şu gezekki ýubileý maslahatynyň başlygynyň orunbasarlygyna saýlanyldy. Munuň özi şu ýyl hemişelik Bitaraplyk derejesine eýe bolmagynyň şanly 25 ýyllyk senesini belleýän Watanymyzyň ýokary halkara abraýyna, milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň alyp barýan döredijilikli daşary syýasat ugrunyň giň goldawa we ykrarnama mynasyp bolýandygyna şaýatlyk edýär.

Biziň ýurdumyz BMG-niň Baş Assambleýasynyň mejlisiniň başlygynyň orunbasarlygyna indi altynjy gezek saýlanylýar, ozal Türkmenistan bu derejede 58-nji, 62-nji, 64-nji, 68-nji we 71-nji mejlisleriniň işine gatnaşypdy.

Biziň ýurdumyz özüni BMG-niň ygtybarly hyzmatdaşy hökmünde tanadyp, strategik häsiýete eýe bolan köpýyllyk netijeli gatnaşyklary has-da pugtalandyrmagy we giňeltmegi maksat edinýändigini iş ýüzünde tassyklaýar.

Birleşen Milletler Guramasy bilen köpugurly hyzmatdaşlygyň ösdürilmegini döwlet Baştutanymyz Türkmenistanyň dünýä giňişligindäki alyp barýan işleriniň möhüm ugurlarynyň biri hökmünde kesgitledi. Hyzmatdaşlygyň toplanylan baý tejribesine daýanmak bilen, däp bolan bu gatnaşyklar häzirki zaman tapgyrynda öz gerimini giňeldýär, täze ugurlary hem-de ählumumy ähmiýetli möhüm wezipeleri öz içine alýar.

BMG-niň 75 ýyllyk ýubileýine bagyşlanan ýörite mejlise gatnaşyjylar Guramany berk goldaýandyklaryny hem-de ony esaslandyryjylaryň 1945-nji ýylda öz üstüne alan borçnamalaryny üýtgewsiz ýerine ýetirjekdiklerini aýtdylar. Baş sekretar olaryň öňünde çykyş etmek bilen, häzirki wagtda dünýäniň öňünde durýan meselelere köptaraplaýyn çemeleşmeleri peýdalanmaga ýene bir gezek çagyrdy.

Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ählumumy howplara hem-de wehimlere garşy göreşmekde toplumlaýyn we köptaraplaýyn hyzmatdaşlygyň zerurdygy barada yzygiderli belleýändigini nygtamak gerek, munuň üçin dünýä bileleşigine ylmy diplomatiýanyň gurallaryny ulanmak zerur bolup durýar.

BMG-niň gazananlary barada aýtmak bilen, Antoniu Guterriş häzirki zaman taryhynda iri döwletleriň arasynda gapma-garşylyklar bilen uzak wagtlap bulaşdyrylmadyk häzirki ýaly döwrüň hiç haçan bolmandygyny nygtamak bilen “Bu örän uly üstünlikdir, muňa BMG-niň agza döwletleri buýsanyp bilerler hem-de biz ony saklap galmalydyrys” diýip belledi.

Ol parahatçylygy pugtalandyrmak, koloniýalara azatlyk bermek ugrunda hereket, adam hukuklary ulgamynda kadalary hem-de olary berjaý etmegiň gurallaryny işläp taýýarlamak, jynsparazlygy ýeňip geçmek, gapma-garşylyklaryň hem-de heläkçilikleriň millionlarça pidalaryna zerur bolan ynsanperwer kömegi bermek, keselleri aradan aýyrmak, açlygyň möçberlerini yzygiderli azaltmak, halkara hukugy ösdürmek, daşky gurşawy we tutuş dünýäni goramak hakynda taryhy ylalaşyklary işläp taýýarlamak boýunça BMG-niň alyp barýan işlerini beýleki taryhy gazanylanlaryň hatarynda görkezdi.

Şonuň bilen birlikde, howanyň üýtgemegi bilen baglanyşykly howp salýan heläkçilik, biologik köpdürlüligiň ýitirilmegi, garyplygyň artmagy, özara ýigrenjiň ýaýramagy, geosyýasy dartgynlylygyň güýçlenmegi, ýadro howpunyň bolmagy, täze tehnologiýalaryň weýran ediji mümkinçilikleri hem-de ahyrynda COVID-19 pandemiýasy häzirki zaman dünýäsiniň gowşaklygynyň esasy şertlerini ýüze çykardy.

BMG-niň ýolbaşçysynyň aýdyşy ýaly, “Biz häzirki wagtda dünýäde örän köp meseleleriň toplanandygyny hem-de olaryň köptaraplaýyn çözgütleriniň örän azdygyny görýäris”. Hut şol sebäpli hem Antoniu Guterriş ählumumy meseleleriň çözgüdine netijeli köptaraplaýyn çemeleşmegiň zerurdygyny ýene bir gezek ýatlatdy: «Hiç kim bütindünýä hökümetini döretmek islemeýär, emma biz ählumumy dolandyryş işlerini kämilleşdirmek üçin birek-birek bilen habarlaşykly hereket etmelidiris» diýip, BMG-niň Baş sekretary nygtady.

Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň, şeýle hem Birleşen Milletler Guramasynyň Baş sekretarynyň biragyzdan makullaýşy ýaly, köptaraplylyk ýörelgesini BMG-niň we tutuş dünýäniň geljegine bagyşlanan ählumumy pikir soraşmalara gatnaşyjylaryň köp sanlysy goldady:

— Olar häzirki döwrüň meselelerini çözmek üçin halkara hyzmatdaşlygyň örän möhümdigini aýtdylar diýip, Birleşen Milletler Guramasynyň Baş sekretary habar berdi. — Olar COVID-19 pandemiýasy şertlerinde şeýle raýdaşlyga bolan islegiň has-da möhümdigini nygtadylar.

BMG-niň Baş Assambleýasynyň 75-nji mejlisiniň başlygy — türk diplomaty Wolkan Bozkyr COVID-19-y ählumumy çökgünlik diýip hasaplaýar, şeýle ýagdaýy adamzat Ikinji jahan urşunyň ot-ýalnyndan, BMG-niň dörän wagtyndan bäri bilmeýär. Bu diňe bir saglygy goraýyş ulgamynyň çökgünligi bolman, durmuş we ykdysady çökgünliklerdir, olar BMG-niň aşakda görkezilen gurallar arkaly çözmäge synanyşýan meselelerini has-da ýitileşdirdi:

— 2030-njy ýyla çenli döwür üçin we Durnukly ösüş maksatlary ulgamynda Gün tertibi. BMG-niň Baş Assambleýasynyň 75-nji mejlisiniň şygaryny ýatladýarys: «Biziň arzuw edýän geljegimiz: Birleşen Milletler Guramasyndan biziň garaşýanlarymyz: biziň köptaraplylyga toparlaýyn ygrarlydygymyzyň tassyklanmagy», bu guramanyň häzirki başlygy «Pandemiýa garşy göreşe tutuş adamzat gatnaşýar. Jebisligiň wagty geldi. Umumy abadançylygyň bähbidine ýakyn hyzmatdaşlyk etmek üçin BMG-ä agza döwletleriň hiç wagt şunuň ýaly düýpli sebäpleri bolmandy. Men şu çökgünlikden biziň ozalky ýagdaýymyzdan has güýçli bolup çykjakdygymyza berk ynanýaryn” diýip nygtaýar;

— ählumumy meseleleri, şol sanda hatda BMG-niň Baş Assambleýasynyň ýubileý mejlisini geçirmegiň görnüşini hem üýtgeden COVID-19 pandemiýasyna garşy göreşmegiň köptaraplaýyn we toplumlaýyn çemeleşmek ýörelgesine, şu mejlisiň başlygynyň orunbasarlygyna saýlanan Türkmenistan hem berk we yzygiderli eýerýär.

Baryp, aprel aýynda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Birleşen Milletler Guramasynyň Baş sekretary bilen geçirilen telefon söhbetdeşliginde pandemiýa garşy göreşiň dünýäniň ähli döwletlerine milli maliýe-ykdysady ulgamlaryny hem, tutuşlygyna ählumumy ykdysadyýetiň hem kadaly ýagdaýda işletmäge mümkinçilik berýän çäreleriň täze görnüşleriniň we usullarynyň gözlenilmegi bilen utgaşdyrylmagynyň zerurdygyna ünsi çekdi.

Munuň üçin halkara bileleşikde jebisleşmegiň ýokary derejesini üpjün etmek, ýurtlaryň, sebitleriň hem-de yklymlaryň arasynda hyzmatdaşlygyň täze nusgalaryny işläp taýýarlamak we ornaşdyrmak zerurdyr.

Milli Liderimiz Bütindünýä saglygy goraýyş guramasynyň Baş direktory Tedros Gebreisus bilen wideoaragatnaşyk arkaly awgust aýynda geçiren duşuşygynda BSGG-niň howandarlygynda bu keseli dogry anyklamak üçin döwletleriň tagallalaryny tizden-tiz birleşdirmek baradaky pikiri aýtdy hem-de koronawirusyň pandemiýasy bilen bagly meseleleri çözmäge gönükdirilen başlangyçlaryň birnäçesini, hususan-da, wirusyň çylşyrymly etimologiýasyny hem-de onuň tiz wagtda özgermäge ukyplydygyny doly derejede açyp görkezýän ylmy işleriň yzygiderli geçirilmegi hakynda teklip bilen bagly meseleleri çözmäge gönükdirilen başlangyçlaryň birnäçesini öňe sürdi.

BSGG-niň ýolbaşçylarynyň öňe süren başlangyçlary goldanan duşuşyk tamamlanandan soň, döwlet Baştutanymyz Gurbanguly Berdimuhamedow degişli ýolbaşçylara BSGG-niň ugurdaş düzümleri bilen bilelikde işleri utgaşdyrmagy, ylmy diplomatiýanyň ugry boýunça hyzmatdaşlygy işjeňleşdirmegi, alym-lukmanlaryň, beýleki ugurlaryň bilermenleriniň we hünärmenleriniň arasynda yzygiderli pikir alyşmak üçin zerur bolan şertleri döretmegi tabşyrdy.

Bu başlangyçlar we teklipler Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasynyň 75-nji mejlisinde Türkmenistanyň ileri tutýan ugurlarynda umumylaşdyryldy, olar BMG-niň gatnaşmagynda adamzat üçin möhüm meseleleri çözmekde dünýä bileleşiginiň tagallalaryny netijeli birleşdirmek ýörelgesine esaslanandyr.

Resminama pandemiýa garşy göreşmekde halkara bileleşigiň tagallalaryny birleşdirmek hakyndaky bölümden başlanýar, onda şeýle diýilýär: «Häzirki wagtda adamzadyň täze ählumumy wehim bolan koronawirus pandemiýasy bilen ýüzbe-ýüz bolan ýagdaýynda, Türkmenistan koronawirusa garşy we onuň ýaýramagynyň syýasy hem-de durmuş-ykdysady netijeleri bilen bagly göreşde halkara bileleşigiň utgaşykly tagallalaryny goldaýar.

Şunuň bilen baglylykda, Birleşen Milletler Guramasynyň Baş sekretarynyň pandemiýa garşy göreşmek üçin ýaragly çaknyşyklardaky ot açyşlygy bes etmek boýunça, şeýle hem BMG-niň ösen strategiýalaryna we koronawirus ýokanjyna garşy göreş babatda işlenip taýýarlanylan meýilnamalaryna hem-de strategiýalaryna esaslanýan ählumumy hyzmatdaşlygy pugtalandyrmak boýunça başlangyçlaryny goldaýarys.

Türkmenistan koronawirus ýokanjynyň ýaýramak meselesiniň syýasylaşdyrylmagyny ýol berilmesiz hasaplaýar. Özüniň bu ugurdaky ädimlerini dünýä jemgyýetçiliginiň hereketleri bilen aýakdaş alyp barmak bilen, Türkmenistan ylmy diplomatiýa ugry boýunça köptaraplaýyn hyzmatdaşlygy işjeňleşdirmek, alym-lukmanlaryň, bilermenleriň we beýleki ugurdaş pudaklardaky hünärmenleriň ulgamlaýyn gatnaşygyny ýola goýmak üçin ähli zerur şertleri döretmek başlangyjy bilen çykyş etdi.

Bu pikiriň esasy maksady täze koronawirusyň gelip çykyşynyň tebigatyny, bu ýokançdan döreýän keselleriň ýüze çykyş görnüşlerini, şeýle hem olary bejermegiň we öňüni almagyň usullaryny düýpli öwrenmäge gönükdirilen köptaraplaýyn ýokary hünär gepleşiklerini döretmekden ybaratdyr».

Baş Assambleýanyň 75-nji mejlisiniň barşynda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow köptaraplaýyn tagallalary birleşdirmek ugrunda halkara gurallaryň birnäçesini işläp taýýarlamagy teklip eder hem-de Birleşen Milletler Guramasynyň agza ýurtlarynyň we onuň ýöriteleşdirilen edaralarynyň şol teklipleri goldamagyna bil baglaýar.

(TDH).

https://www.turkmenmetbugat.gov.tm/tk/articles/8183?type=feed
23.09.2020
Tehnologiýa

Hor­mat­ly Pre­zi­den­ti­miz Mi­nistr­ler Ka­bi­ne­ti­niň şu ýy­lyň ýe­di aýy­nyň jem­le­ri­ne ba­gyş­la­nyp 14-nji aw­gust­da ge­çi­ri­len mej­li­sin­de Geo­mag­lu­mat­lar mer­ke­zi­niň dö­re­dil­me­gi­niň ze­rur­dy­gy­na ün­si çek­di. Bu mer­kez gi­ňiş­lik­ler hem-de onuň bi­len bag­la­ny­şyk­ly şä­her dü­zü­mi­niň äh­li des­ga­la­ry ba­ra­da­ky mag­lu­mat­la­ry top­la­ma­ga, sak­la­ma­ga, sel­jer­mä­ge we 3D nus­ga­sy­ny ul­gam­laş­dyr­ma­ga gö­nü­den-gö­ni ýar­dam be­rer. Şeý­le hem in­no­wa­si­ýa teh­no­lo­gi­ýa­la­ry ar­ka­ly türk­men paý­tag­ty­ny gel­jek­de hem ös­dür­mek we aba­dan­laş­dyr­mak üçin onuň dü­züm­le­ri ba­ra­da gi­ňiş­le­ýin dü­şün­je ber­ýän mag­lu­mat­lar ke­ma­la ge­ti­ri­ler. Ho­ja­lyk, önüm­çi­lik, do­lan­dy­ryş iş­le­ri­niň san­ly­laş­dy­ryl­ma­gy gel­jek­de «akyl­ly» şä­her­le­ri dö­ret­mä­ge müm­kin­çi­lik be­rer, olar­da ila­tyň ze­rur­lyk­la­ry has do­ly we des­sin ka­na­gat­lan­dy­ry­lar. Hor­mat­ly Pre­zi­den­ti­mi­ziň baş­lan­gy­jy bo­ýun­ça gö­rül­ýän ne­ti­je­li çä­re­ler mil­li yk­dy­sa­dy­ýe­ti­mi­ziň ok­gun­ly ös­me­gi­ne, döw­le­tiň we jem­gy­ýe­tiň dur­mu­şy­nyň äh­li ul­gam­la­ry­na in­no­wa­si­on teh­no­lo­gi­ýa­la­ry iş­jeň or­naş­dyr­mak ug­ry bi­len ynam­ly öňe bar­ýan Türk­me­nis­ta­nyň hem­me­ta­rap­la­ýyn dur­nuk­ly ösü­şi­ne ýar­dam eder.

Hor­mat­ly Pre­zi­den­ti­mi­ziň bel­leý­şi ýa­ly, hä­zir­ki wagt­da ýur­du­myz­da in­no­wa­si­ýa hä­si­ýet­li yk­dy­sa­dy­ýe­tiň ke­ma­la gel­me­gi­ne, se­na­gat top­lu­my­nyň ýo­ka­ry teh­no­lo­gi­ýa­ly önüm­çi­li­ge ge­çi­ril­me­gi­ne, yl­myň we hal­ka­ra hyz­mat­daş­ly­gyň bu ugur­lar­da ös­dü­ril­me­gi­ne uly üns be­ril­ýär. Çün­ki hä­zir­ki dö­wür­de in­no­wa­si­ýa jem­gy­ýet­çi­lik işi­niň äh­li ul­gam­la­ry­nyň iş­jeň dü­züm bö­le­gi bo­lup çy­kyş ed­ýär. Hä­zir­ki za­man dün­ýä ho­ja­ly­gy­ny in­no­wa­si­ýa­lar­syz göz öňü­ne ge­tir­mek kyn­dyr. In­no­wa­si­ýa­lar yk­dy­sa­dy we dur­muş taý­dan ösü­şiň esa­sy he­re­ket­len­di­ri­ji güý­ji bo­lup, ol dün­ýä jem­gy­ýet­çi­li­gi­ni ösü­şiň tä­ze, has ýo­ka­ry bas­gan­ça­gy­na ge­tir­di.

In­no­wa­si­ýa­lar di­ňe bir yk­dy­sa­dy däl, eý­sem, dur­muş we­zi­pe­le­ri­ni hem ýe­ri­ne ýe­tir­ýär­ler. Uzak­möh­let­le­ýin gel­jek­de yk­dy­sa­dy­ýe­tiň we me­de­ni­ýe­tiň güýç­li dep­gin­ler bi­len ösü­şi in­no­wa­si­ýa­syz müm­kin däl­dir.

Ýur­duň yk­dy­sa­dy­ýe­ti­niň dur­nuk­ly ösü­şi­ni üp­jün et­mek­de esa­sy orun önüm­çi­li­giň teh­ni­ki we teh­no­lo­gik bin­ýa­dy­ny yzy­gi­der­li tä­ze­le­me­gi, bäs­deş­li­ge ukyp­ly tä­ze önüm­le­ri dö­ret­me­gi we ön­dür­me­gi, dün­ýä­niň ha­ryt­lar we hyz­mat­lar ba­zar­la­ry­na ne­ti­je­li gir­me­gi üp­jün ed­ýän in­no­wa­si­ýa­la­ra, in­no­wa­si­ýa iş­le­ri­ne de­giş­li­dir. Bu jem­gy­ýet­çi­lik dur­mu­şy­nyň äh­li gur­şa­wy­ny, oza­ly bi­len, yk­dy­sa­dy­ýe­ti öz­gert­me­gi ta­lap ed­ýär. Mag­lu­mat teh­no­lo­gi­ýa­la­ry, komp­ýu­ter­leş­di­ri­len ul­gam­lar we ýo­ka­ry önüm­çi­lik teh­no­lo­gi­ýa­la­ry in­no­wa­si­ýa yk­dy­sa­dy­ýe­ti­niň esa­sy ul­ga­my bo­lup dur­ýar. Olar özü­niň ösü­şin­de aň işi­ni düýp­li teh­no­lo­gi­ýa­laş­dyr­ýar.

Mil­li yk­dy­sa­dy­ýe­ti­mi­ziň ba­zar gat­na­şyk­la­ry ýö­rel­ge­le­ri­ne esas­lan­ýan döw­ri in­no­wa­si­ýa­la­ry or­naş­dyr­mak we ola­ry uzak gel­jek­de hem ýö­rel­ge edin­mek hor­mat­ly Pre­zi­den­ti­mi­ziň alyp bar­ýan yk­dy­sa­dy öz­gert­me­le­ri­niň esa­sy bo­lup dur­ýar. Döw­le­tiň in­no­wa­si­ýa sy­ýa­sa­ty düýp­li yl­my-ama­ly sel­jer­me­le­ri, yl­my-bar­lag we tej­ri­be-konst­ruk­tor­lyk iş­le­ri­ni ýa-da beý­le­ki yl­my-teh­ni­ki iş­le­ri ama­la aşyr­mak bi­len, tä­ze ýa-da düýp­li kä­mil­leş­di­ri­len önü­mi we teh­no­lo­gi­ýa­ny dö­ret­mek hem-de yk­dy­sa­dy do­la­ny­şyk­da dur­mu­şa ge­çir­mek iş­le­ri­ni hö­wes­len­dir­mek­den, mil­li yk­dy­sa­dy­ýe­tiň in­no­wa­si­on ösüş ýo­lu­na düş­me­gi­ni üp­jün et­mek­den yba­rat­dyr.

Hor­mat­ly Pre­zi­den­ti­mi­ziň baş­tu­tan­ly­gyn­da Ga­raş­syz, he­mi­şe­lik Bi­ta­rap Türk­me­nis­tan­da in­no­wa­si­on ösü­şe döw­let ta­ra­pyn­dan be­ril­ýän gol­da­wyň esa­sy ugur­la­ry in­no­wa­si­ýa işi­niň ka­nun­çy­lyk bin­ýa­dy­ny kä­mil­leş­dir­mek­den, in­no­wa­si­ýa ul­ga­my­nyň mad­dy-en­jam­la­ýyn bin­ýa­dy­ny ber­kit­mek üçin öň­de­ba­ry­jy en­jam­la­ry sa­tyn al­mak işi­ni gol­da­mak­dan we hö­wes­len­dir­mek­den yba­rat­dyr. Şeý­le hem ýur­du­myz­da döw­let ta­ra­pyn­dan in­no­wa­si­ýa işi­ni ös­dür­mek üçin ýe­ňil­lik­ler dö­re­dil­ýär, in­no­wa­si­on iş ul­ga­myn­da te­le­ke­çi­ler bi­len hyz­mat­daş­lyk hö­wes­len­di­ril­ýär, býu­je­tiň se­riş­de­le­ri­niň ha­sa­by­na in­no­wa­si­ýa işi­ni ama­la aşyr­mak üçin sa­tyn al­nan em­lä­gi, aň-bi­lim eýe­çi­li­gi­niň se­riş­de­le­ri­ni peý­da­lan­ma­ga hu­kuk be­ril­ýär, da­şa­ry ýurt­lar­dan ýo­ka­ry de­re­je­li hü­när­men­le­riň ça­gy­ryl­ma­gy­na, şeý­le hem yl­my iş­gär­le­riň da­şa­ry ýurt­lar­da oka­mak­la­ry­na we tej­ri­be alyş­mak­la­ry­na ýar­dam be­ril­ýär.

2014-nji ýy­lyň 16-njy aw­gus­tyn­da «In­no­wa­si­ýa işi ha­kyn­da» Türk­me­nis­ta­nyň Ka­nu­ny ka­bul edil­di. Türk­me­nis­tan­da in­no­wa­si­ýa işi­niň hu­kuk, yk­dy­sa­dy we gu­ra­ma­çy­lyk esas­la­ry­ny kes­git­le­ýän bu Ka­nun­da döw­let in­no­wa­si­ýa sy­ýa­sa­ty­nyň mak­sa­dy we we­zi­pe­le­ri gör­ke­zi­len. Döw­let in­no­wa­si­ýa sy­ýa­sa­ty­nyň mak­sa­dy Türk­me­nis­ta­nyň dur­nuk­ly dur­muş-yk­dy­sa­dy ösü­şi­ni, ýur­duň ila­ty­nyň ýa­şa­ýyş de­re­je­si­ni we hi­li­ni ýo­kar­lan­dyr­ma­gy, döw­le­tiň yl­my-teh­ni­ki kuw­wa­ty­nyň ösü­şi­ni we ula­ny­ly­şy­ny, hä­zir­ki za­man eko­lo­gi­ýa taý­dan aras­sa, howp­suz, ener­gi­ýa we se­riş­de tyg­şyt­laý­jy teh­no­lo­gi­ýa­la­ry, önüm­çi­lik­le­ri or­naş­dyr­ma­gy we bäs­deş­li­ge ukyp­ly önüm­le­riň tä­ze gör­nüş­le­ri­niň ýer­le­nil­me­gi­ni üp­jün et­mek üçin in­no­wa­si­ýa işi­ni döw­let ta­ra­pyn­dan gol­da­ma­gyň we hö­wes­len­dir­me­giň çä­re­ler ul­ga­my­ny iş­läp taý­ýar­la­mak we dur­mu­şa ge­çir­mek bo­lup dur­ýar.

Ýur­du­myz­da ýo­ka­ry in­no­wa­si­on ösü­şi ga­zan­mak mak­sa­dy bi­len hor­mat­ly Pre­zi­den­ti­miz ta­ra­pyn­dan 2015-nji ýy­lyň 11-nji iýu­nyn­da Türk­me­nis­tan­da in­no­wa­si­ýa ul­ga­my­nyň dö­re­dil­me­gi­ne, in­no­wa­si­ýa işi­niň ös­dü­ril­me­gi­ne, yl­my-teh­ni­ki işiň mun­dan beý­läk-de kä­mil­leş­di­ril­me­gi­ne, öň­de­ba­ry­jy teh­no­lo­gi­ýa­la­ryň giň­den ula­nyl­ma­gy­na hem-de ýa­şaý­şyň ýo­ka­ry de­re­je­si­niň üp­jün edil­me­gi­ne gö­nük­di­ri­len «Türk­me­nis­tan­da in­no­wa­si­ýa işi­ni ös­dür­me­giň 2015 — 2020-nji ýyl­lar üçin Mak­sat­na­ma­sy» tas­syk­la­ny­lyp­dy we ol üs­tün­lik­li dur­mu­şa ge­çi­ril­di.

Hor­mat­ly Pre­zi­den­ti­mi­ziň alyp bar­ýan taý­syz ta­gal­la­la­ry esa­syn­da Türk­me­nis­ta­nyň yk­dy­sa­dy­ýe­ti, so­si­al ýag­da­ýy, yl­my, me­de­ni­ýe­ti ýo­ka­ry de­re­je­li ösüş­le­re eýe bol­dy. Ýur­du­my­zyň dep­gin­li ös­ýän döw­rün­de yk­dy­sa­dy­ýe­ti­miz­de al­nyp ba­ryl­ýan iş­le­riň yl­my taý­dan düýp­li esas­lan­dy­ry­lan bol­ma­gy öran wa­jyp­dyr. Mil­li yk­dy­sa­dy­ýe­tiň ösü­şi­niň in­no­wa­si­ýa ýö­rel­ge­le­ri, ala­mat­la­ry we gör­ke­zi­ji­le­ri bi­len bag­ly aý­ra­tyn­lyk­la­ryň yl­my nuk­daý­na­zar­dan öw­re­nil­me­gi örän mö­hüm­dir we döw­rüň ta­la­by­dyr.

Goý, döw­let dur­mu­şy­nyň äh­li ugur­la­ry­na san­ly ul­ga­my or­naş­dyr­mak ar­ka­ly Wa­ta­ny­my­zyň yk­dy­sa­dy ösüş­le­ri­ne tä­ze bat be­ren, hal­ky­my­zy bag­ty­ýar gün­le­re ýe­ti­ren Gah­ry­man Ar­ka­da­gy­my­zyň ja­ny sag, öm­ri uzak bol­sun! Il-ýur­duň bäh­bit­le­ri­ni na­zar­lap tut­ýan äh­li tu­tum­la­ry el­my­da­ma ro­waç­lyk­la­ra bes­len­sin!

La­çyn PÜR­JÄ­ÝE­WA,

«Türk­men dün­ýä­si»

https://www.turkmenmetbugat.gov.tm/tk/articles/8223

23.09.2020
Sanly ykdysadyýet

Söwda pudagynda täzeçil usullar

Ägirt uly serişde kuwwatyna eýe bolan Türkmenistan Garaşsyzlyk ýyllary içinde okgunly ykdysady ösüş ýoluna düşdi. Bu gün eziz Diýarymyz hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýolbaşçylygynda ykdysadyýetini ösdürýär, täze pudaklary döredýär we ozal bar bolanlaryny döwrebaplaşdyrýar. Işlenip taýýarlanylan we durmuşa geçirýän döwlet maksatnamalary, sanlylaşdyrmak boýunça amala aşyrylýan çäreler halk hojalyk toplumynyň ähli pudaklarynyň ösüşini üpjün edýär.

Türkmenistanda amala aşyrylýan 2019 — 2025-nji ýyllar üçin niýetlenen sanly ykdysadyýeti ösdürmegiň Konsepsiýasy ähli pudaklaryň tehnologik taýdan döwrebaplaşdyrylmagyna, ýurdumyzyň köpugurly kuwwaty esasynda ykdysady bilimiň kemala gelmegine kömek edýär.

Sanly tehnologiýalaryň artykmaçlygy mälimdir. Şeýlelikde, kabul edilen Konsepsiýa döwlet maksatnamalary we iri ykdysady taslamalar bilen bir bitewi utgaşyklygy emele getirýär. Şunuň bilen baglylykda, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow sanly we ykjam hyzmatlaryň ählumumy elýeterliliginiň üpjün edilmegini möhüm ugurlaryň hatarynda görkezýär.

Häzirki zaman şertlerinde sanlylaşdyrmak durnukly ösüşiň köp sanly wezipeleriniň çözgüdini üpjün edýär. Sanly tehnologiýalar bazary dünýäde sazlaşykly ösýän, ýaşlaryň arasynda iň meşhur ugurlaryň biri bolup durýar.

Bu gün dürli görnüşdäki we islendik möçberdäki maglumatlary almak üçin döwrebap elektron serişdeleri zerur şertleri üpjün edýär. Internetiň kömegi arkaly öýde oturan ýeriňde lukmanyň kabulhanasyna ýazylmak, hasabyňy tölemek, islendik önümi ýa-da harydy satmak we satyn almak bolýar.

Söwda milli ykdysadyýetimiziň ösüşini üpjün edýän esasy pudaklaryň biridir. Ol ýurduň jemi içerki önüminiň 10 göterimden gowragyny üpjün edýär. Bu pudagyň sanlylaşdyrylmagynyň aýratyn ähmiýetlidigini bellemeli. Pudakda ýokary tehnologiýaly, ylmy we täzeçil çözgütleri işläp taýýarlamagyň hem-de olary herekete girizmegiň ygtybarly binýady döredildi.

Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň başlangyjy boýunça öňe sürlen konsepsiýa internet-söwdanyň ösdürilmegine, ýerli önüm öndürijileriň bäsdeşlige ukyplylygynyň ýokarlandyrylmagyna gönükdirilen çäreleriň giň toplumynyň amala aşyrylmagyna ýardam edýär.

Söwda pudagynyň esasy görkezijilerine geçirilen seljermeler sanly tehnologiýalaryň ornaşdyrylmagynyň ähmiýetlidigini subut edýär. Şunuň bilen baglylykda, Statistika baradaky döwlet komitetiniň maglumatlaryna görä, 2020-nji ýylyň ýanwar — awgust aýlarynda ýurdumyz boýunça bölek haryt dolanyşygynyň mukdary geçen ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende, hereket edýän nyrhlarda 19,4 göterim artdy.

Şu ýylyň sekiz aýynda bu düzümde bölek söwdanyň paýy döwlet derejesinde 7,8 göterime, döwlete dahylly bolmadyk pudakda 92,2 göterime deň boldy.

Söwda we daşary ykdysady aragatnaşyklar ministrliginiň bölek söwda kärhanalarynyň paýy ýanwar — awgust aýlarynda ykdysadyýetiň döwlete degişli bölek haryt dolanyşygynyň umumy möçberinde 45,7 göterime deň bolup, ösüş 13,8 göterime barabar boldy.

Ykdysadyýetimiziň beýleki pudaklarynda bolşy ýaly, milli söwdada lomaý we bölek söwda ulgamyny dolandyrmakda sanly tehnologiýalary ornaşdyrmak üçin hukuk binýady döredildi hem-de yzygiderli kämilleşdirilýär.

«Alyjylaryň hukuklaryny goramak hakynda», «Söwda işi hakynda», «Türkmenistanda Internet ulgamynyň we internet-hyzmatlarynyň ösüşini hukuk taýdan kadalaşdyrmak hakynda» Türkmenistanyň Kanunlarynyň esasynda, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň tabşyrygy boýunça Söwda we daşary ykdysady aragatnaşyklar ministrligi tarapyndan «Harytlary uzak aralykdan ýerlemegiň düzgünnamasy» işlenip taýýarlanyldy we ornaşdyryldy.

Oňa uzak aralykdan söwdany ýola goýmak, şol sanda harytlary mahabatlandyrmak, almak-satmak şertnamalaryny baglaşmak, harytlary sarp edijilere eltip bermegiň tertibi boýunça umumy düzgünler girizildi we sarp edijileriň hukuklary hem-de beýleki bölümler kesgitlenilýär.

Bu düzgünnama guramaçylyk-hukuk görnüşine garamazdan, ýuridik taraplara hem-de ýuridik şahsy döretmezden, telekeçilik işini alyp barýan telekeçilere degişlidir.

Şeýle hem bu düzgünnama elektron resminamalary ulanmak arkaly lomaý söwda etmek üçin geleşikleri, şertnamalary baglaşýan hem-de söwda awtomatlary arkaly harytlaryň söwdasyna, daşary ýurtlardan harytlary satyn almak üçin şertnama baglaşylanda özara gatnaşyklara, almak-satmak şertnamalaryna we bäsleşiklere ýaýradylýar.

Düzgünnama laýyklykda, ýurdumyzda internet-dükanlaryň şu aşakdaky görnüşleri hereket edip biler: internet-dükany hereket edýän dükan üçin goşmaça meýdança hökmünde; diňe sargyt boýunça haryt getirijiniň ammaryndan hem-de saýtyň üsti bilen söwda edýän internet-dükany; özüniň ammary bolan we diňe saýtyň üsti bilen söwda edýän internet-dükany.

Şeýlelikde, internet-dükany özünde söwdanyň birnäçe görnüşlerini jemläp biler (öz ammaryndan we sargyt esasynda söwda). Şeýle hem internet-dükanlaryň üsti bilen satylmaýan harytlaryň sanawy kesgitlenildi. Olar, hususan-da, alkogolly içgiler, temmäki önümleri, biologik goşundylar, audiowizual eserler we ses ýazgylary ýaly önümlerdir.

Gymmat metallardan we gymmat bahaly daşlardan taýýarlanylan önümleriň söwdasy Türkmenistanda hereket edýän kanunçylyk esasynda amala aşyrylyp bilner.

Ýuridik şahslar we internet arkaly söwda edýän hususy telekeçiler elektron kassa enjamlaryny hökman ulanmalydyr hem-de töleg terminaly arkaly hasaplaşyklaryň netijesini aýan etmelidir. Kassa çeki haryda töleg geçirilen mahaly berilýär.

Bu gün söwdanyň sanlylaşdyrylmagy alyjylaryň söwda bolan gatnaşyklarynyň üýtgemegini we kämilleşdirilmegini talap edýär. Munuň özi tehnologiýanyň ösmegi, sanly ekoulgamyň hem-de innowasion işewürlik ugurlarynyň ösmegi bilen düşündirilýär.

Häzirki wagtda alyjylar amatly we ekologiýa ýagdaýyna, wagtyň tygşytlanylmagyna aýratyn ähmiýet berýärler. Bu bolsa şahsy çemeleşmeleri talap edýär. Adamlar sanly tehnologiýalar we maglumat almak üçin dürli ýollary işjeň peýdalanýarlar. Umuman, Türkmenistan boýunça sarp edijilik derejesi ösýär. Şeýlelikde, alyjylaryň söwda gatnaşyklary köpugurly häsiýete eýe bolýar. Bu bolsa bölek söwdada üýtgetmeleriň amala aşyrylmagynyň zerurdygyna şaýatlyk edýär.

Tejribeden görnüşi ýaly, şeýle üýtgetmeler girizilende, toplumlaýyn çemeleşmeler oňyn netije berýär. Söwda ulgamynda alyjylar bilen hasaplaşyk we olaryň islegini öwrenmekde bolşy ýaly, munuň ornaşdyrylmagy sarp edijileriň isleglerini öwrenmäge we zähmet öndürijiligini ýokarlandyrmaga şert döredýär.

Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow mähriban halkymyzyň abadançylygy barada hemmetaraplaýyn alada edýär, ähli özgertmeler hut şu maksatlara gönükdirilendir.

Sanly tehnologiýalaryň kömegi arkaly satuw işiniň netijeliligini ýokarlandyrmak, harytlaryň özüne düşýän bahasyny peseltmek we bazarlarda elýeterliligini üpjün etmek mümkinçiligi emele gelýär. Şunda, pudagyň köp sanly işgärleri alyjylaryň tehniki täzeliklere uly höwes bilen girişýändiklerini we olary söwda ulgamynda giňden ulanylýandygyny belleýärler. Öz-özüňe hyzmat etmek, özbaşdak töleg geçirmek, söwda ulgamynyň ykjam gollanmalaryny edinmek döwrüň möhüm talabyna öwrülip barýar.

Şeýlelikde, milli söwda ulgamyny sanlylaşdyrmakda iki möhüm ugruň ähmiýetini bellemeli. Olar döwrebap tehnologiýalary işjeň ulanmakdan we umumy sarp ediş ýagdaýyna seljerme geçirmekden ybaratdyr.

Bu meýiller öz aralarynda berk baglanyşykly: bu gün tehnologik söwda desgalary alyjylary özüne çekýär. Olar alyjylaryň isleglerini öwrenmek arkaly ösüşi bilen tapawutlanýar. Şeýlelikde, has anyk teklipleriň emele gelmegine gyzyklanmalar we onuň ýollary artýar. Sanly ulgam söwda edaralaryna sarp edijiler hakynda maglumat toplamaga, söwdanyň yzygiderliligini ýola goýmaga, islegleri öwrenmäge we alyjylar üçin zerurlygy berkitmäge mümkinçilik berýär.

Bölek söwda ulgamynda häzirki wagtda sanlylaşdyrmagyň binýatlaýyn dört ugry bellenilýär: alyjylar bilen işlemek, ol söwda belgisine gyzyklanmanyň döremeginden tä satyn almak amala aşyrylýan wagtyna çenli ähli tapgyrlary öz içine alýar; amallaryň, şol sanda işgärleriň işiniň netijeliligini, önümler, baha görkezijiler bilen işlemegi, harytlary ýerli-ýerinde goýmagy we beýlekileri üpjün etmek; logistika we önümleriň iberilişine gözegçilik etmek; IT düzüminiň işine we howpsuzlyk ulgamyna gözegçilik etmek.

Ykdysadyýetiň islendik beýleki pudagynda bolşy ýaly, bölek söwdanyň wekilleriniň her biri baş maksadyň ikisine ýetmäge — girdejini artdyrmaga we çykdajyny azaltmaga çalyşýar. Şonuň üçin hem Türkmenistanyň söwda kärhanalarynyň köpüsi, ilkinji nobatda, alyjylar bilen işlemäge uly üns berýär, sebäbi hut şu ugur girdejiniň artmagyna gönüden-göni täsir edýär.

Bu gün söwda kärhanalarynyň ýolbaşçylary öz müşderileri hakynda has doly maglumatlary almagyň möhümdigine düşünýärler. Sebäbi sanly tehnologiýa dükanlara gelýänleriň alyjylara öwrülmeginiň ýeterlik bolmadyk derejesini ýüze çykarmaga, marketing işjeňliginiň netijelerini öz wagtynda seljermäge, statistika maglumatlaryny onlaýn usulda ýygnamaga we belli bir wagtyň özünde her söwda nokadyna gelýän alyjylaryň sanyny saklamaga mümkinçilik berýär.

Degişli maglumatlaryň seljermesi alyjylaryň isleglerine laýyklykda, teklipleri döretmek we söwda nokadynda zerur mahabaty gurnamak üçin zerurdyr.

Bölek söwda ulgamynyň sanlylaşdyrylmagy telekeçilik işlerini oňaýly ýagdaýa getirmäge hem-de has köp zerur maglumatlary almaga mümkinçilik döredýär, diýmek, has dogry we esaslandyrylan çözgütleri kabul etmäge hem-de içerki we daşarky bazarlarda üstünlikli bäsdeşlik etmäge ýardam berýär.

Bu gün hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň görkezmesi boýunça Söwda we daşary ykdysady aragatnaşyklar ministrliginiň ýanynda döredilen kompýuter tehnologiýalary merkezinde ministrligiň ulgamyna uýgunlaşdyrylan elektron söwdanyň maksatnamasyny taýýarlamagyň üstünde işlenilýär.

Aşgabat şäherinde ministrligiň garamagynda dükanlaryň 184-si bolup, olar onlaýn ýagdaýda harytlaryň ammarlara gelip gowşuşynyň, söwda nokatlaryna iberilişiniň, satylan we galan möçberiniň elektron gözegçiligini alyp barmaga mümkinçilik berýän sanly ulgam arkaly birleşdiriler.

Bu merkezleşdirilen ulgamyň kömegi bilen hünärmenlerde söwda ulgamynyň ähli nokatlarynda harytlaryň görnüşi bilen üpjün edilişi hakynda maglumat almaga, şolaryň hereket edişine gözegçilik etmäge, dükanlaryň haryt gorlarynyň üpjünçiligini ýola goýmak arkaly öz wagtynda üstüni ýetirmäge mümkinçilik dörär. Bu tehnologiýanyň ornaşdyrylmagy satuw we haryt iberijiler bilen hasaplaşyklar boýunça elektron hasabaty girizmäge, bazarlara netijeli gözegçilik etmäge hem-de dolandyrmaga ýardam eder.

Şunuň bilen birlikde, alyjylar üçin oňaýly bolar ýaly, internet giňişliginde her bir dükan hakynda maglumatlary — salgylary, aragatnaşyk belgilerini, hil görkezijilerini goşmak bilen, harytlaryň görnüşleri, öndürilen senesi we ýeri, gaplanylyşy, ulanyş möhleti bilen bagly maglumatlary özünde jemleýän türkmen, iňlis we rus dillerinde ýörite saýt dörediler.

Saýtda harydy eltip bermek buýurmalaryny resmileşdirmek, sorag-jogap görnüşinde goşmaça maglumatlary almak mümkindir.

Sanly haryt dolanyşygynyň programma üpjünçiligini ministrligiň ýanyndaky kompýuter tehnologiýalaryna ýöriteleşdirilen kärhananyň güýji arkaly ýerine ýetirmek göz öňünde tutulýar. Milli Liderimiziň tabşyrygyna laýyklykda, täze ulgamy ornaşdyrmagy Aşgabatdan başlamak we soňra welaýatlara ýaýratmak meýilleşdirilýär.

Statistika baradaky döwlet komitetiniň maglumatlaryna görä, ýurdumyzyň bölek söwda dolanyşygynda has uly bölek paýtagtymyza degişlidir (52,3 göterim), onuň möçberi 2019-njy ýylyň ýanwar — awgust aýlary bilen deňeşdirilende, 19,4 göterim ýokarlandy.

Elektron haryt dolanyşygy ulgamynyň we alyjylar üçin täze hyzmatlaryň ornaşdyrylmagy söwda işgärleriniň zähmet öndürijiligini hem-de raýatlaryň durmuşynyň hilini ýokarlandyrmaga ýardam eder.

Mundan başga-da, özümizde öndürilen harytlar baradaky elýeterli maglumatlar, satuw baradaky ygtybarly seljermeler ýurdumyzyň haryt öndürijileriniň bäsdeşlige ukyplylygyny pugtalandyrmaga hem-de Türkmenistanyň eksport kuwwatyny artdyrmaga itergi berer. Söwda pudagyndaky täzeçillikler Diýarymyzda sanly ykdysadyýeti ösdürmäge-de ýardam eder.

Bütindünýä bankynyň kesgitlemesine görä, sanly ykdysadyýet — bu sanly maglumat-aragatnaşyk tehnologiýalaryny ulanmaga esaslanýan ykdysady-durmuş we medeni gatnaşyklaryň toplumydyr. Bu guramalar we hususyýetçiler üçin öňde goýlan wezipeleri gowy, çalt hem-de köplenç öňkülerden çalt ýerine ýetirmek üçin mümkinçilikdir we zerurlykdyr.

Sanly ykdysadyýet jemgyýetiň ähli agzalaryna — döwlet düzümlerine, işewürlere, bilim ulgamyna we aýry-aýry raýatlara degişlidir.

Mundan başga-da, “sanly ykdysadyýet” adalgasy wezipeleri ýerine ýetirmek üçin tehnologiýalaryň ulanylýan gerimini hem-de öňler mümkin bolmadyk işlere gatnaşmagyň mümkinçiligini aňladýar. Bu üýtgeşmeler hereket edýän guramalaryň netijeli işlemegi, ol ýa-da beýleki işi başgaça etmegi, düýbünden täze mümkinçilikleri almagy üçin döredilýär we jemgyýetiň sanly özgerdilmeginiň degişli maksatnamasyna girizilendir.

Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Türkmenistanyň ykdysadyýetini sanlylaşdyrmagyň baş ugruny öňe sürüp, ähli pudaklaýyn edaralardan we ministrliklerden köpugurly halkara hyzmatdaşlygy giňeltmegi talap edýär.

Milli Liderimiziň belleýşi ýaly, ýurdumyzy ösdürmegiň geljegi daşky şertleriň — dünýä hojalyk gatnaşyklaryna mundan beýläk-de goşulyşmak, özara bähbitli söwda-ykdysady we maýa goýum hyzmatdaşlygyny işjeňleşdirmek, ylmy-tehniki ösüş bilen baglylykda, özara gatnaşyklaryň täze ugurlarynyň peýda bolmagy, adamzat üçin umumy meseleleriň ylalaşykly çözgüdini işläp düzmek bilen gönüden-göni baglanyşyklydyr.

(TDH).

https://www.turkmenmetbugat.gov.tm/tk/articles/8062?type=feed


22.09.2020
Syýasat

Hormatly Prezidentimiziň parasatly baştutanlygynda ata-babalarymyzyň döwlet gurmakda toplan baý taryhy tejribesine daýanyp, türkmen halkynyň ruhy we ahlak gymmatlyklaryny öz içine alýan milli döwletliligiň özboluşly nusgasyny kemala getirmek ugrunda ägirt uly işler, ynsanperwer we adalat jemgyýetini gurmak boýunça maksatnamalar durmuşa geçirilýär. Ýurdumyzyň öz ösüşinde täze belentliklere çykmagy bilen şertlendirilen özgertmeleriň jemgyýetçilik durmuşyny mundan beýläk-de demokratiýalaşdyrmaga gönükdirilýändigi biziň her birimiz üçin buýsançly ýagdaýdyr.

Türkmen halkynyň milli demokratik däplerine esaslanyp, halkara hukugyň ykrar edilen oňyn tejribelerine laýyklykda, türkmen jemgyýetiniň hukuk binýadyny döwrebap kämilleşdirmek milli Liderimiziň durmuşa geçirýän syýasatynyň ileri tutulýan ugurlarynyň biri bolup durýar.

Garaşsyzlyk ýyllarynda, aýratyn hem Türkmenistanyň täze taryhy eýýamynda döwletimiziň ösüşleriniň berk hukuk binýady döredildi. Milli kanunçylyk ulgamynyň berkidilmeginde ýurdumyzyň Esasy Kanuny aýratyn orun eýeleýär. Milli Liderimiziň baştutanlygynda 2008-nji we 2016-njy ýyllarda amala aşyrylan konstitusion özgertmeler bilen ýurdumyzyň ösüşiniň täze tapgyrlarynyň hukuk binýady berkidildi.

Türkmenistanyň Halk Maslahatynyň döredilmegi döwlet hem-de jemgyýetçilik-syýasy gurluşy kämilleşdirmegiň ýolunda täze möhüm tapgyr bolup, halk demokratiýasyny mundan beýläk-de dabaralandyrmak, raýat jemgyýetiniň işjeňligini ýokarlandyrmak üçin oňaýly şertleri döretdi. Şu ýerde Halk Maslahatynyň döredilmeginiň türkmen halkynyň döwletli işiň başyny tutjak bolanda, ulus-ile geňeş edip, ählihalk ýygnaklaryny geçirmek babatda köpasyrlyk taryhynda toplanan tejribesinden gözbaş alýandygyny belläp geçmek ýerlikli bolar. Sebäbi Gahryman Arkadagymyzyň umumymilli forumda halkymyzyň dürli gatlaklarynyň wekilleriniň gatnaşmagynda döwlet we jemgyýetçilik durmuşynyň wajyp meselelerini ara alyp maslahatlaşmak we çözgütleri kabul etmek baradaky başlangyjy ata-babalarymyzyň «Geňeşli don gysga bolmaz», «Ýedi ölçäp bir kes» diýen pähimlerini, türkmeniň nesilleriň arabaglanyşygy düşünjesini täze mazmun bilen baýlaşdyrýar.

Döwlet Garaşsyzlygymyzyň 29 ýyllyk toýunyň öň ýanynda Türkmenistanyň Halk Maslahatynyň nobatdaky mejlisi geçiriler. Umumymilli forumda halkymyzyň işjeň gatnaşmagynda taýýarlanylan «Türkmenistanyň Konstitusiýasyna üýtgetmeler we goşmaçalar girizmek hakynda» Türkmenistanyň Konstitusion kanunynyň taslamasyna seredilmegi onuň taryhy ähmiýetini has-da artdyrýar. Halk Maslahatynyň mejlisinde kabul ediljek çözgütler Gahryman Arkadagymyzyň döwletimizi we jemgyýetimizi demokratiýalaşdyrmakda amala aşyrýan wajyp ähmiýetli işleriniň netijesi hökmünde Watanymyzyň taryhyna ýatdan çykmajak waka hökmünde girer. Türkmenistanyň Konstitusiýasyna üýtgetmeler we goşmaçalar girizmek babatda her bir türkmenistanlynyň pikirini öwrenmek, olaryň öz tekliplerini, belliklerini bermegi üçin ähli mümkinçilikler döredildi. «Türkmenistanyň Konstitusiýasyna üýtgetmeler we goşmaçalar girizmek hakynda» Türkmenistanyň Konstitusion kanunynyň deslapky taslamasy giň halk köpçüliginiň ara alyp maslahatlaşmagy üçin metbugatda çap edildi. Taslamada beýan edilýän kadalaryň many-mazmunyny ilatymyza düşündirmek boýunça ýurdumyzyň ministrliklerinde, pudaklaýyn dolandyryş edaralarynda, dürli edara-kärhanalarda we ýokary okuw mekdeplerinde wagyz-nesihat çäreleri, ylmy-amaly maslahatlar geçirildi. Bulardan başga-da, köpçülikleýin habar beriş serişdelerinde çykyşlar, «tegelek stoluň» başyndaky söhbetdeşlikler guraldy.

Raýatlaryň işjeň gatnaşmagynda taýýarlanylan Konstitusion kanunyň taslamasy 2020-nji ýylyň 19-njy awgustynda hormatly Prezidentimiziň gatnaşmagynda geçirilen Konstitusion toparyň dördünji mejlisinde makullanyldy we ony Türkmenistanyň Halk Maslahatynyň nobatdaky mejlisiniň garamagyna hödürlemek boýunça ýerine ýetirilmeli möhüm wezipeler kesgitlenildi.

Döwlet Baştutanymyzyň taýsyz tagallalary bilen geçirilýän özgertmeler «Döwlet adam üçindir!» diýen ynsanperwer ýörelgäniň we ony durmuşa geçirmäge gönükdirilen parasatly syýasatyň dabaralanmagynyň aýdyň subutnamasydyr. Esasy Kanunymyza girizilýän üýtgetmeler we goşmaçalar ýurdumyzyň kanun çykaryjy edarasynyň palatalarynyň deňhukuklylyk, özbaşdaklyk, adalatlylyk, açyklyk we aýdyňlyk ýörelgeleri esasynda sazlaşykly işlemegini üpjün eder.

Ýurdumyzda demokratik başlangyçlary ösdürmek boýunça hem-de döwleti dolandyrmagyň demokratik ýörelgelerini kämilleşdirmek ugrunda bimöçber işleri durmuşa geçirýän milli Liderimiziň janynyň sag, ömrüniň uzak bolmagyny arzuw edýäris.

Ýusupguly EŞŞÄÝEW,

Türkmenistanyň Mejlisiniň Adam hukuklaryny we azatlyklaryny goramak baradaky komitetiniň başlygy.

https://www.turkmenmetbugat.gov.tm/tk/articles/8059



22.09.2020
Aşgabat
26º
13º
27º
Güneşli
Duşenbe
31
Sişenbe
31
Çarşenbe
30
Penşenbe
32
Anna
30