SAZLAŞYKLY ÖSÜŞLERDEN TÄZE BELENTLIKLERE 

Soňky ýyllarda Türk­me­nis­ta­nyň yk­dy­sa­dy­ýe­ti di­ňe bir daş­ky tä­sir­le­re dur­nuk­ly­ly­gy­ny sak­la­man, eý­sem, hil taý­dan tä­ze de­re­jä çyk­ýar. 13-nji few­ral­da hor­mat­ly Pre­zi­den­ti­mi­ziň ge­çi­ren Mi­nistr­ler Ka­bi­ne­ti­niň gi­ňiş­le­ýin mej­li­sin­de ber­len ha­sa­bat­lar, sel­je­ri­len mag­lu­mat­lar, öň­de goý­lan we­zi­pe­ler hem ýur­du­my­zyň yk­dy­sa­dy­ýe­ti­niň tä­ze nus­ga­sy­nyň ke­ma­la gel­ýän­di­gi­ni tas­syk­la­ýar. Je­mi içer­ki önü­miň ösüş dep­gi­ni­niň 6,3 gö­te­rim de­re­je­de sak­lan­ma­gy yk­dy­sa­dy­ýe­ti di­wer­si­fi­ka­si­ýa­laş­dyr­ma­ga, im­por­tyň or­nu­ny tut­ýan önüm­çi­lik­le­ri ös­dür­mä­ge, hu­su­sy baş­lan­gyç­la­ry gol­da­ma­ga gö­nük­di­ri­len giň ge­rim­li öz­gert­me­le­riň ka­nu­na­la­ýyk ne­ti­je­si­dir. Yk­dy­sa­dy­ýe­tiň pu­dak­la­ryn­da ga­za­nyl­ýan gör­ke­zi­ji­ler di­ňe bir san­lar däl, ola­ryň her bi­ri­niň ar­ka­syn­da tä­ze dur­muş ke­pil­lik­le­ri, inf­rast­ruk­tu­ra­nyň kä­mil­leş­me­gi, ra­ýat­la­ryň hal-ýag­da­ýynyň go­wu­lan­ma­gy ug­run­da­ky ta­gal­la­lar dur­ýar. 

Makroykdysady durnuklylyk we durmuş ugurly ösüş 

Ge­çen ýy­lyň jem­le­ri bo­ýun­ça Türk­me­nis­tan­da ön­dü­ri­len önüm, 2024-nji ýyl bi­len de­ňeş­di­ri­len­de, 10,2 gö­te­rim art­dy. Ýur­du­my­zyň yk­dy­sa­dy­ýe­tin­de dur­muş ul­ga­myna aý­ra­tyn äh­mi­ýet be­ril­ýär. Mä­lim bol­şy ýa­ly, soň­ky ýyl­lar­da Döw­let býu­je­ti­niň uly bö­le­gi bi­lim, sagly­gy go­ra­ýyş, me­de­ni­ýet, ýa­şa­ýyş jaý üp­jün­çi­li­gi ýa­ly dur­muş ugur­ly ul­gam­la­ra gö­nük­di­ril­ýär. 

Ila­tyň gir­de­ji­le­ri­niň art­ma­gy mak­royk­dy­sa­dy dur­nuk­ly­ly­gyň ýene bir mö­hüm gör­ke­zi­ji­si­dir. 2025- nji ýyl­da ýur­du­my­zyň iri we or­ta kär­ha­na­la­ryn­da or­ta­ça aý­lyk zäh­met ha­ky­nyň 11,9 gö­te­rim ýo­kar­lan­magy, 7 mü­ňe go­laý iş orun­la­ry­nyň dö­re­dil­me­gi hem dur­muş ugur­ly sy­ýa­sa­tyň ro­waç­lan­ýan­dy­gy­ny aň­lad­ýar. Şol iş orun­la­ry­nyň esa­sy bö­le­gi­niň ýo­ka­ry teh­no­lo­gi­ýa­lar bilen bag­ly pu­dak­lar­da we gaý­ta­dan iş­le­ýän se­na­gat­da dö­re­di­len­di­gi aý­ra­tyn bel­le­nil­mä­ge my­na­syp­dyr. Bö­lek sa­tuw ha­ryt do­la­ny­şy­gy­nyň möç­be­ri­niň 13,2 gö­te­rim art­ma­gy bol­sa ila­tyň sa­tyn alyş uky­by­nyň ýokar­lan­ýan­dy­gyn­dan hem-de içer­ki ba­zar­da önüm bol­çu­ly­gy­nyň üp­jün edil­ýän­di­gin­den ha­bar ber­ýär. 

Ýangyç-energetika toplumy: berk binýat we täze özgeriş 

Mil­li yk­dy­sa­dy­ýe­ti­mi­ziň ösüşin­de ýan­gyç-ener­ge­ti­ka top­lu­my stra­te­gik äh­mi­ýe­te eýe bo­lan kerwen­ba­şy pu­dak­dyr. Dün­ýä ba­zar­lary­na edil­ýän eks­por­tyň we ýur­duň gir­de­ji­le­ri­niň uly bö­le­gi, şeý­le hem ila­tyň ener­ge­ti­ka howp­suz­ly­gy­ny üp­jün et­mek, esa­san, hut şu top­lumyň pa­ýy­na düş­ýär. 2025-nji ýyl­da ýur­du­myz­da 76,5 mil­liard metr kub möç­be­rin­de te­bi­gy ga­zyň,şeý­le hem 8,3 mil­lion ton­na ba­ra­bar ne­bi­tiň ön­dü­ril­me­gi pu­da­gyň kuw­wa­ty­ny gör­kez­ýär. Çig ma­lyň eks­por­tyndan taý­ýar ha­ryt­la­ryň önüm­çi­li­gi­ne ta­rap öz­ge­riş bol­sa pu­da­gy döw­rebap­laş­dyr­mak ug­run­da­ky iş­le­riň ne­ti­je­si­dir. 

Ug­le­wo­do­rod­la r­dan taý­ýa r önüm­le­ri ön­dür­ýän pu­da­gyň ös­me­gi ra­ýat­la­ryň dur­muş aba­dan­çy­ly­gy­na gö­nü­mel tä­si­ri­ni ýe­tir­ýär. Ben­zi­niň, di­zel ýan­gy­jy­nyň we po­li­mer önümle­ri­niň ön­dü­ri­li­şi­niň art­ma­gy içer­ki ba­zar­da se­riş­de bol­çu­ly­gy­ny üp­jün edip, ilat üçin ulag hyz­mat­la­ry­nyň ba­ha­sy­ny we ha­ryt­la­ryň özü­ne düş­ýän gym­ma­ty­ny pe­selt­mä­ge müm­kin­çi­lik ber­ýär. Ug­le­wo­do­rod se­riş­de­le­ri­niň da­şa­ry ýurt­la­ra eksport edil­me­gin­den gir­ýän gir­de­ji­ler bol­sa ila­ty elekt­rik ener­gi­ýa­sy we gaz bi­len amat­ly ba­ha­lar­dan üp­jün et­mä­ge müm­kin­çi­lik ber­ýär. 

Senagatyň ösüşi we galkynýan gurluşyk

Yk­dy­sa­dy­ýe­tiň gur­lu­şyk we gur­lu­şyk önüm­çi­li­gi pu­da­gyn­da 2025-nji ýyl­da ýo­ka­ry dep­gin­däki ösüş­ler ga­za­nyl­dy. Gur­lu­şyk­da 7,9 gö­te­ri­me ba­ra­bar ösüş, esa­san, se­bit­de il­kin­ji «akyl­ly şä­her» konsep­si­ýa­sy­nyň üs­tün­lik­li dur­mu­şa ge­çi­ril­me­gi we tä­ze ilat­ly ýer­le­riň, döw­re­bap oba­la­ryň­dyr şä­her­çe­le­riň gu­rul­ma­gy bi­len bag­la­ny­şyk­ly­dyr. Esa­sy gur­lu­şyk se­riş­de­le­rin­den semen­tiň ön­dü­ri­li­şi­niň 40,9 gö­te­rim, arma­tur, de­mir önüm­le­ri­ni ön­dür­me­giň 22,3 gö­te­rim ýo­kar­lan­ma­gy pu­da­gyň im­por­ta bag­ly­ly­gy­ny pe­sel­dip, gurul­ýan des­ga­la­ryň­dyr bi­na­la­ryň her ine­dör­dül met­ri­niň özü­ne düş­ýän gym­ma­ty­ny pe­selt­mä­ge müm­kin­çilik ber­ýär. Tä­ze ýa­şa­ýyş jaý­la­ry­nyň go­la­ýyn­da mek­dep­le­riň, ça­ga­lar bag­la­ry­nyň we sag­ly­gy go­ra­ýyş merkez­le­ri­niň gu­rul­ma­gy bol­sa ila­tyň dur­muş de­re­je­si­ni go­wu­lan­dyr­ma­ga, ýa­şaý­şyň hi­li­ni ýo­kar­lan­dyr­ma­ga gönük­di­ri­len iş­le­ri äş­gär ed­ýär. 

Agrosenagat toplumy: azyk bolçulygy 

Ge­çen ýyl ýur­du­my­zyň oba ho­ja­lyk pu­da­gyn­da, 2024-nji ýyl bi­len de­ňeş­di­ri­len­de, 7 gö­te­rim ösüş ga­za­nyl­dy. Bü­tin dün­ýä­de azyk ha­ryt­la­ry­nyň ba­ha­sy­nyň dur­nuk­ly bol­ma­dyk şert­le­rin­de bu gör­ke­zi­ji Türk­me­nis­ta­nyň ilat üçin iň ze­rur önüm­le­riň uly to­pary ba­bat­da azyk ga­raş­syz­ly­gy­ny üp­jün et­mek­de uly öňe­gi­diş­likle­ri ga­zan­ýan­dy­gy­ny ala­mat­landyr­ýar. Gök-bak­ja önüm­le­ri­niň we mal­dar­çy­lyk ho­ja­lyk­la­ryn­da taý­ýar­la­nyl­ýan ha­ryt­la­ryň ön­dü­rili­şi­niň ynam­ly art­ma­gy içer­ki baza­ry ýo­ka­ry hil­li, eko­lo­gik taý­dan aras­sa önüm­ler bi­len üp­jün et­mäge şert dö­red­ýär. Üs­tün­lik­li ama­la aşy­ryl­ýan ag­ro­se­na­gat öz­gert­mele­ri­niň ne­ti­je­sin­de, ýur­du­myz­da ýe­tiş­di­ril­ýän po­mi­dor­lar, dür­li mi­we­ler dün­ýä ba­za­ry­nda is­leg­li ha­ryt­la­ra öw­rül­ýär. Bu bol­sa kiçi we or­ta daý­han ho­ja­lyk­la­ry­na gir­de­ji­le­ri­ni art­dy­ryp, pu­da­gyň ösü­şi­ne my­na­syp go­şant goş­ma­ga müm­kin­çi­lik ber­ýär. 

Hususy pudak: ösüşiň täze hereketlendirijisi 

2025-nji ýy­lyň esa­sy öňe­gi­diş­likle­ri­niň bi­ri hem yk­dy­sa­dy­ýe­tiň düzü­min­de hu­su­sy pu­da­gyň pa­ýy­nyň art­ma­gy bi­len bag­ly bol­dy. Bu bol­sa mil­li te­le­ke­çi­li­giň ynam­ly ga­damla­ry­nyň, bar­ha art­ýan tej­ri­be­si­niň gör­ke­zi­ji­si­dir. Hä­zir­ki dö­wür­de Türk­me­nis­ta­nyň Se­na­gat­çy­lar we te­le­ke­çi­ler bir­leş­me­si­niň ag­za­la­ry ýo­ka­ry tiz­lik­li aw­to­mo­bil ýol­la­ry­ny, döw­re­bap önüm­çi­lik kär­ha­na­la­ry­ny gur­ýar­lar,san­ly teh­no­lo­gi­ýa­la­ry we in­no­wa­si­ýa­la­ry işe or­naş­dyr­ýar­lar. 2025-nji ýyl­da ýur­du­my­zyň husu­sy kär­ha­na­la­ry­nyň önüm­le­ri­niň eks­port möç­ber­le­ri­niň 15 gö­te­rim art­ma­gy mil­li ha­ryt­la­ry­my­zyň halka­ra gi­ňiş­lik­dä­ki ab­ra­ýy­nyň ber­keýän­di­gi­ni tas­syk­la­ýar. 

Ila­tyň sarp ed­ýän önüm­le­ri­ni öndür­ýän we hyz­mat­la­ry hö­dür­le­ýän hu­su­sy dü­züm­le­riň kö­pel­me­gi olaryň hi­li­niň ýo­kar­lan­ma­gy­na, ba­hala­ry­nyň amat­ly bol­ma­gy­na ýar­dam ed­ýär. «Ýa­şyl» teh­no­lo­gi­ýa­la­ry we san­ly hyz­mat­la­ry or­naş­dyr­mak­da hem hu­su­sy pu­da­ga esa­sy orun de­giş­li­dir. Di­wer­si­fi­ka­si­ýa­laş­dyry­lan we kuw­wat­ly hu­su­sy pu­daga da­ýan­ýan yk­dy­sa­dy­ýet daş­ky tä­sir­le­re dur­nuk­ly bo­lup, ila­tyň iş orun­la­ry­nyň sak­la­nyp gal­ma­gyn­da we uzak gel­jek üçin gir­de­ji­le­riň art­dy­ryl­ma­gyn­da örän äh­mi­ýet­li şert­le­riň bi­ri­dir. 

Maliýe-bank ulgamy we sanly özgeriş

Ge­çen ýy­lyň jem­le­ri bo­ýun­ça ma­li­ýe hyz­mat­la­ry­nyň ila­ta el­ýe­terli­li­gi­niň ýo­kar­la­nan­dy­gy­ny gör­mek bol­ýar. Döw­let býu­je­ti­niň gir­de­ji we çyk­da­jy bö­lek­le­ri­niň saz­la­şykly ýe­ri­ne ýe­ti­ril­me­gi ýur­du­my­za iri inf­rast­ruk­tu­ra tas­la­ma­la­ry­ny kes­git­le­nen şert­ler­de ma­li­ýe­leş­dirmä­ge müm­kin­çi­lik ber­di. Hu­su­sy pu­da­ga ber­len karz­la­ryň möç­beri­niň art­ma­gy hem önüm­çi­li­giň ge­ri­mi­ni gi­ňelt­mek­de mö­hüm­dir. Ila­ta be­ril­ýän karz­la­ryň möç­be­riniň hem ýo­kar­lan­ma­gy ra­ýat­la­ryň ýa­şa­ýyş-dur­muş şert­le­ri­ni go­wulan­dyr­mak ug­run­da­ky ta­gal­la­la­ryň gör­ke­zi­ji­si­dir. Bank hyz­mat­la­rynyň san­ly­laş­dy­ryl­ma­gy nagt däl ha­sap­la­şyk­la­ryň möç­be­ri­niň ýokar­lan­ma­gy­ny şert­len­dir­ýär. Tä­ze çöz­güt­le­riň, mo­bil go­şun­dy­la­ryň, gal­ta­şyk­syz tö­leg ul­gam­la­ry­nyň or­naş­dy­ryl­ma­gy ilat üçin uly ýeňil­lik­le­ri dö­red­ýär. 

Ulag we aragatnaşyk: geljege uzaýan köpri

Ýur­du­myz­da ulag we ara­gat­naşyk top­lu­myn­da 9,8 gö­te­rim ösüş ga­za­nyl­ma­gy Türk­me­nis­ta­nyň yk­lym­la­ry bag­la­nyş­dyr­ýan halka­ra ulag ge­çel­ge­le­ri­ni ös­dür­mek ug­run­da­ky ta­gal­la­la­ry­nyň aý­dyň mi­we­si­dir. Bu pu­da­gyň ös­dü­ril­megi yk­dy­sa­dy­ýe­tiň beý­le­ki ul­gamla­ry­nyň, ilat­ly ýer­le­ri bir­leş­dir­ýän ýol­la­ryň gu­rul­ma­gy hyz­mat­lar ul­ga­my­nyň ösü­şi­ne-de tä­sir ed­ýär, ýag­ny ýol ug­run­da na­har­ha­na­la­ryň, myh­man­ha­na­la­ryň, söw­da no­kat­lary­nyň, lo­gis­ti­ka mer­kez­le­ri­niň dö­redi­lip, köp san­ly tä­ze iş orun­la­ry­nyň açyl­ma­gy­na ge­tir­ýär. Ara­gat­na­şyk ul­ga­my­nyň döw­re­bap­laş­dy­ryl­ma­gy ýo­ka­ry tiz­lik­li in­ter­ne­tiň el­ýe­terli­li­gi­ni ýo­kar­lan­dyr­ýar. Bu bol­sa te­le­ke­çi­lik, söw­da we hyz­mat­lar, bi­lim ýa­ly ugur­la­ryň ös­me­gin­de äh­mi­ýet­li­dir. 

2026-njy ýyl: maksatlar we wezipeler 

Mej­li­siň do­wa­myn­da hor­matly Pre­zi­den­ti­miz «Türk­me­nis­ta­ny 2026-njy ýyl­da dur­muş-yk­dysa­dy taý­dan ös­dür­me­giň we ma­ýa go­ýum Mak­sat­na­ma­sy­ny» tas­syk­la­mak ba­ra­da Ka­ra­ra gol çek­di. Mak­sat­na­ma­da şu ýyl jemi içer­ki önü­miň ösüş dep­gi­ni­ni 6,3 gö­te­rim de­re­je­sin­de sak­lamak, mil­li yk­dy­sa­dy­ýe­ti­mi­ziň pu­dak­la­ry­ny, ýur­du­my­zyň sebit­le­ri­ni dur­nuk­ly ös­dür­mek, önüm­çi­lik kär­ha­na­la­ry­ny do­ly güý­jün­de iş­let­mek bi­len bag­lany­şyk­ly we­zi­pe­ler kes­git­len­ýär. Şeý­le hem şu ýyl ýur­du­my­zyň ykdy­sa­dy­ýe­ti­ne ma­li­ýe­leş­dir­me­giň äh­li çeş­me­le­ri­niň ha­sa­by­na je­mi 41,2 mil­liard ma­na­da go­laý maýa go­ýum­la­ry gö­nük­dir­mek, tä­ze kär­ha­na­la­ry gur­ma­gyň ha­sa­by­na 5 müň 300-e go­laý tä­ze iş or­nu­ny dö­ret­mek, ki­çi we or­ta te­le­ke­çili­gi ös­dür­mek, je­mi içer­ki önümiň dü­zü­min­de hu­su­sy pu­da­gyň pa­ýy­ny 72,9 gö­te­ri­me ýe­tir­mek me­ýil­leş­di­ril­ýär. 2025-nji ý y­l y ň n e­ti­j e­l e­ri Türkmenis­ta­nyň te­bi­gy se­riş­de­leriň baý gor­la­ry­na, halk ho­ja­ly­gy­ny di­wer­si­fi­ka­si­ýa­laş­dyr­mak bo­ýun­ça öň­de goý­lan we­zi­pe­le­re esas­la­nyp, yk­dy­sa­dy ösü­şi hil taý­dan tä­ze dere­jä çy­kar­ma­ga ugur al­ýan­dy­gy­ny tas­syk­la­ýar. 6,3 gö­te­rim de­re­je­sindä­ki yk­dy­sa­dy ösü­şiň aň­ry­syn­da tä­ze bi­lim ojak­la­ry­ny, hä­zir­ki za­man sag­ly­gy go­ra­ýyş eda­ra­lary­ny, döw­re­bap ýa­şa­ýyş jaý­la­ry­ny gur­mak, giň ge­rim­li tas­la­ma­la­ry ama­la aşyr­mak, umu­man, ra­ýat­laryň aba­dan dur­mu­şy­ny üp­jün edip, ýag­ty gel­je­ge yna­my­ny ber­kit­jek iş­le­riň ro­waç­lan­ma­gy dur­ýar. Döw­let mak­sat­na­ma­la­ry­nyň oý­lany­şyk­ly iş­le­ni­lip taý­ýar­la­nyl­ma­gy, yk­dy­sa­dy­ýe­tiň pu­dak­la­ryn­da­ky ösüş­ler Watanymyzyň mun­dan beý­läk-de gül­läp ös­me­gi­niň, halky­my­zyň ýa­şa­ýyş de­re­je­si­niň yzy­gi­der­li ýo­kar­lan­ma­gy­nyň binýa­dy­ny ber­kid­ýär.

Selimberdi HOJABERDIÝEW,

Aşgabat şäheriniň Baş maliýe we ykdysadyýet müdirliginiň başlygynyň orunbasary.