SAN­LY ­UL­GAM ­DÖW­LET GUL­LUK­ÇY­LA­RY­NYŇ ­DUR­MU­ŞYN­DA 

Döw­let gul­lu­gy ýo­ka­ry jo­gapkär­çi­li­gi we ter­tip ­düz­gün­li­li­gi talap ed­ýär. Şol se­bäp­den­de, döw­let gul­luk­çy­sy ba­ra­da gür­rüň açy­lan­da, köp­lenç, göz öňü­miz­de müň­ler­çe res­mi­na­ma­lar­dyr en­çe­me mö­hür­ler bi­len gur­şa­lan iş ota­gyn­da hy­syr­dyly iş­le­re güm­ra bo­lan ga­ra pen­jek­li adamyň keş­bi jan­lan­ýar. Em­ma sanly yk­dy­sa­dy­ýe­tiň şert­le­rin­de döw­let gul­luk­çy­la­ry­nyň işin­de döw­re­bap teh­no­lo­gi­ýa­la­ryň äh­mi­ýe­ti bar­ha art­ýar. Bu bol­sa hä­zir­ki za­man döwlet gul­luk­çy­la­ry­ny taý­ýar­la­mak wezi­pe­sin­de tä­ze­çil çe­me­leş­me­le­ri talap ed­ýär. San­ly ­yk­dy­sa­dy­ýe­t di­ňe ­bir ­ka­gy­za de­rek­ komp­ýu­ter­le­ri­ or­naş­dyr­ma­gy aň­lat­ma­ýar.­ In­no­wa­si­on­ yk­dy­sa­dyýet­de ­döw­let bi­le­n ra­ýa­tyň­ ara­syn­daky ­gat­na­şyk­la­r hem­ düýp­li ­öz­ger­ýär.­ Bu ­ul­ga­myň ­saz­la­şyk­ly ­iş­le­me­gi ­üçin döw­let­ gul­luk­çy­la­ry­nyň­ taý­ýar­lygy­ yzy­gi­der­li­ kä­mil­leş­di­ril­ýär.­ Ozal döw­let­ hyz­mat­la­ry­ «ýüz­ tut­ma­ – jo­gap­—­ mö­hür»­ ýö­rel­ge­si­ esa­syn­da iş­län­ bol­sa,­ san­ly­ yk­dy­sa­dy­ýet­de­ bu ýol ­örän ­ha­ýal­ ha­sap­lan­ýar.­Şo­ňa­ görä­de,­ hä­zir­ki­ za­man­ döw­let­ gul­lukçy­la­ryn­dan­ has­ ne­ti­je­li­ pi­kir­len­mek we­ in­no­wa­si­ýa­lar­dan­ baş­ çy­kar­mak ta­lap­ edil­ýär.­ Hä­zir­ is­len­dik­ döw­let hyz­ma­ty­nyň­ neti­je­li­li­gi­ mag­lu­mat teh­no­lo­gi­ýa­la­ry­ bi­len­ bag­la­ny­şyk­lydyr.­Bu­ bol­sa ­döw­let­ hyz­mat­la­ry­nyň IT­ önüm­le­ri­ bi­len­ ky­bap­daş­dy­gy­ny aň­lad­ýar.­ Şo­nuň­ üçi­nem,­ in­no­wa­sion ­yk­dy­sa­dy­ýet­de ­döw­let­ gul­luk­çy­sy ula­ny­jy­nyň­ ýag­da­ýy­na­ do­ly­ dü­şünip,­ hyz­mat­lar­dan­ peý­da­lan­makda dö­re­ýän­ kyn­çy­lyk­la­ry­ kes­git­le­me­gi we­ ola­ryň­ çöz­gü­di­ni­ tap­ma­gy,­ iş­le­ri ýe­ňil­leş­dir­me­gi­ ba­şar­ma­ly­dyr.­ Se­bäbi­ döw­let­ hyz­mat­la­ry­nyň­ saz­la­şyk­ly we ­çalt ­iş­le­me­gi ­jem­gy­ýet­çi­lik ­ösü­şi­ni çalt­lan­dyr­ýar. Soň­ky­ ýyl­lar­da ­eme­li­ aň­ teh­no­lo­giýa­la­ry ­bi­len ­iş­le­me­gi ­ba­şar­mak­ döwlet ­gul­luk­çy­lary ­üçin­hök­ma­ny ­ta­la­ba öw­rül­ýär.­Em­ma ­bu­ döw­let ­gul­luk­çyla­ry­na­ eme­li­ aňyň­ kö­me­gi­ bi­len­ hasa­bat­la­ry­ taý­ýar­la­ma­gy ­däl­de, ­şä­hergur­şa­wy­na­ in­no­wa­si­ýa­la­ry­ or­naşdyr­ma­gy­ öw­ret­me­li­di­gi­ni­ aň­lad­ýar.­ SAN­LY­ UL­GAM­ DÖW­LET GUL­LUK­ÇY­LA­RY­NYŇ ­DUR­MU­ŞYN­DA Sanly ykdysadyýet ýokary tizligi talap edýär. Şoňa görä-de, döwlet edaralarynda hem dolandyryşyň sanly tehnologiýalara esaslanýan çeýe usullary ornaşdyrylýar. 21 abuna.yashlar.gov.tm MAÝ 2026 goý­ma­gy,­ şol­ bir­wag­tyň­ özün­de­de,­ IT­ pu­da­gy­nyň­ we­kil­le­ri­ bi­len­ dil­ tapyş­ma­gy­ ba­şar­ma­ly­dyr.­ Şun­luk­da,­ adam­lar­ bi­len­ dü­şü­niş­mek­ we­ jemgy­ýet­çi­lik­ bi­len­ ara­gat­na­şy­gy­ ýo­la goý­mak­ san­ly­ eý­ýam­da­ hem­ döw­let gul­luk­çy­la­ry­ üçin­ berk­ hü­när­ ta­la­by bol­ma­gyn­ da­gal­ýar.­Ul­gam­la­ryň­ awto­mat­laş­dy­ryl­ma­gy ­döw­let­ gul­luk­çysy­na ­köp ­güýç­ ta­lap­ ed­ýän ­hy­syr­dyly­ iş­le­ri­ ýe­ňil­leş­di­rip,­ tyg­şyt­la­ny­lan wag­ty ­beý­le­ki­ mö­hüm­ iş­le­ri ­saz­la­şykly­ ama­la­ aşyr­ma­ga,­ çyl­şy­rym­ly­ mese­le­le­riň­ oňyn­ çöz­güt­le­ri­ni­ tap­ma­ga müm­kin­çi­lik ­ber­ýär. Döw­let gul­luk­çy­la­ry­nyň tä­ze nes­liniň ke­ma­la ge­ti­ril­me­gi bu gün­ki ýaşla­ryň öňün­de uly müm­kin­çi­lik­le­re ýol aç­ýar. Blok­çeýn, eme­li aň, bu­lut ýa­dy­nyň ha­sap­la­ma­la­ry ýa­ly ugur­larda kä­mil­leş­ýän ýaş­lar ýa­kyn gel­jek­de di­ňe bir zäh­met ba­za­ryn­da däl, eý­sem, döw­let gul­lu­gyn­da hem uly hy­ry­darly­ga eýe bo­lar. Se­bä­bi hä­zir­ki dö­würde di­ňe bir iş tej­ri­be­si bol­man, eý­sem, san­ly ba­şar­nyk­lar hem hü­när­men­le­re zäh­met bas­gan­ça­gyn­da ýo­ka­ry gal­maga giň müm­kin­çi­lik­le­ri dö­red­ýär. Sanly teh­no­lo­gi­ýa­la­ryň üs­tün­lik­li or­naşdy­ryl­ma­gy bol­sa, ýe­ne 15­—­20 ýyl­dan şä­her­ler­dä­ki ýa­şaý­şyň hi­li­niň hä­zir­kiden­de ýo­ka­ry bol­ma­gy­ny üp­jün eder. Şo­nuň üçi­nem hä­zir­ki za­man döw­let gul­luk­çy­la­ry­nyň iş otag­la­ry müň­ler­çe res­mi­na­ma­la­ryň top­lan­ýan ýer­le­ri dälde, san­ly teh­no­lo­gi­ýa­la­ryň­–­şä­her­le­rimiz­dä­ki se­ýil­gäh­le­ri­mi­ziň, mek­deple­ri­mi­ziň, sag­lyk öý­le­ri­niň keş­bi­niň öz­ger­dil­ýän, döw­let hyz­mat­la­ry­nyň hi­li­niň bar­ha ýo­kar­lan­dy­ryl­ýan merkez­le­ri­dir. Me­se­lem,­hä­zir­ki ­za­man ­neý­ro­tor­la­ry şä­he­riň­ dür­li­ ýerlerin­de­ or­naş­dy­rylan­ gö­zeg­çi­lik­ ka­me­ra­la­ry­nyň ­kö­me­gi bi­len­ ýol­lar­da­ eme­le­ gel­ýän­ jaý­rykla­ry­dyr­ çu­kur­la­ry­ ýa­da­ zi­bil­ taş­lanýan­ ýer­le­riň­ do­lan­dy­gy­ny­ kes­git­läp,­ de­giş­li­ gul­luk­la­ra­ ha­bar­ ber­mä­ge ukyp­ly­dyr.­ Şeý­le­ ul­gam­la­ryň­ or­naşdy­ryl­ma­gy ­döw­let­ gul­luk­çy­la­ryn­dan tehnologiýa­la­ryň­ müm­kin­çi­lik­le­rine­ we­ ola­ryň­ ah­lak­ çäk­le­ri­ne,­ şeý­lehem­ ki­ber­howp­suz­lyk­ bi­len­ bag­ly ýü­ze­ çy­kyp ­bil­jek ­me­se­le­le­re­ do­ly ­we dog­ry­ dü­şün­me­gi­ ta­lap­ ed­ýär.­ In­nowa­si­on­ yk­dy­sa­dy­ýet­ şert­le­rin­de­ gulluk­çy­la­ryň ­taý­ýar­la­nyl­ma­gy ­eme­li ­aň teh­no­lo­gi­ýa­la­ry­nyň­ işi­ni­ sazlaşyk­ly we ­tö­wek­gel­çi­lik­siz­ ýo­la ­goý­ma­gy­ we ola­ry­ go­ra­ma­gy­ öw­ren­mek­ bi­len­ aýryl­maz ­bag­la­ny­şyk­ly­dyr. San­ly yk­dy­sa­dy­ýet ýo­ka­ry tiz­ligi ta­lap ed­ýär. Şo­ňa gö­rä­de, döw­let eda­ra­la­ryn­da hem do­lan­dy­ry­şyň sanly teh­no­lo­gi­ýa­la­ra esas­lan­ýan çe­ýe usul­la­ry or­naş­dy­ryl­ýar. Şun­da ýaş hünär­men­le­re gys­ga möh­let­li we­zi­pe­le­ri çalt ýe­ri­ne ýe­tir­mek öw­re­dil­ýär. Muňa my­sal edip, iki ýy­lyň do­wa­myn­da döredilip, he­niz do­ly or­naş­dy­ryl­manka bel­li bir de­re­je­de kö­ne­li­şip bil­jek iri göw­rüm­li ul­ga­my iş­läp taý­ýar­lama­gyň ýe­ri­ne, gys­ga möh­let üçin derwa­ýys bo­lan hyzmat­la­r­dyr önüm­le­r işlenip taý­ýar­la­ny­lyp, olar ýa­şaý­jy­laryň uly bol­ma­dyk to­pa­ryn­da sy­nag edil­ýär. Top­la­nan mag­lu­mat­la­ry seljer­mek ar­ka­ly tas­la­ma­nyň kem­çi­lik­leri dü­ze­di­lip dur­mu­şa or­naş­dy­ryl­ýar. Şo­ňa gö­rä­de, çalt­lyk we ýal­ňyş­lyk­la­ry des­sin dü­zet­mek ba­şar­nyk­la­ry döw­let gul­luk­çy­la­ry­nyň hü­när taý­ýar­ly­gyn­da mö­hüm ugur­dyr. San­ly­ yk­dy­sa­dy­ýet­de,­ gö­räý­mäge,­ ada­myň­ äh­mi­ýe­ti­ pe­sel­ýän­ ýa­ly gö­rün­ýär.­ Em­ma­ ha­ky­kat­da­ we­lin,­ ýag­da­ýyň­ düý­bün­den­ ter­si­nedi­gi­ni gör­mek­ bol­ýar.­ San­ly­ yk­dy­sa­dy­ýet üçin­ hü­när­men­le­ri­ taý­ýar­la­mak­ işi ara­gat­na­şyk­ bilen­ bag­ly­ we­zi­pe­le­riň uly­ top­lu­my­ny­ öz­ içi­ne­ al­ýar.­ Gel­jegiň­ döw­let­ gul­luk­çy­sy­ çyl­şy­rym­ly çöz­güt­le­ri­ jem­gy­ýet­çi­lik­ tor­la­ry­nyň üs­ti­ bi­len­ köp­çü­li­ge­ düş­nük­li­ dil­de dü­şün­dir­me­gi,­ adam­la­ryň­ pi­kir­le­ri­ni diň­läp,­olar­ bi­len ­ne­ti­je­li ­dia­lo­gy­ ýo­la 

Se­lim­ber­di­ HO­JA­BER­DI­ÝEW, Aş­ga­bat ­şä­he­ri­niň­ Baş­ ma­li­ýe we­ yk­dy­sa­dy­ýet ­mü­dir­li­gi­niň baş­ly­gy­nyň ­orun­ba­sa­ry