«Türkmenistan — parahatçylygyň we ynanyşmagyň Watany»
USD
3.5
GBP
0.2
EUR
4.27
RUB
4.7414
UZS
0.3336
TRY
0.4241
JPY
3.219
CNY
0.5457
USD
3.5
GBP
0.2
EUR
4.27
RUB
4.7414
UZS
0.3336
TRY
0.4241
JPY
3.219
CNY
0.5457
USD
3.5
GBP
0.2
EUR
4.27
RUB
4.7414
UZS
0.3336
TRY
0.4241
JPY
3.219
CNY
0.5457
USD
3.5
GBP
0.2
EUR
4.27
RUB
4.7414
UZS
0.3336
TRY
0.4241
JPY
3.219
CNY
0.5457
USD
3.5
GBP
0.2
EUR
4.27
RUB
4.7414
UZS
0.3336
TRY
0.4241
JPY
3.219
CNY
0.5457
Puluň gelip çykyşy we mazmuny
Halkara guramalaryň ösüş taryhy
Dolandyryş hasabynyň döreýiş taryhy
Türkmenistan – Beýik Ýüpek ýolunyň ýüregi
“Telekeçilik işi” adalgasynyň düýp mazmuny
Töleg ulgamlarynyň emele gelmeginiň we ösüşiniň tapgyrlary
Elektron pullaryň esasy häsiýetnamalary, olaryň görnüşleri we düýp manysy
Auditiň mazmuny, maksatlary we wezipeleri
Maliýe, onuň mazmuny we wezipeleri
Maliýe ulgamy
Pul we onuň ýerine ýetirýän wezipeleri
Ykdysady ösüş we onuň görnüşleri
Parahatçylyk we ykdysady ösüş
Gatnaşyklary ösdüren kerwen ýollary
Türkmenistanda irki döwletleriň we Beýik Seljuk türkmen döwletiniň maliýesi
Bazar ykdysadyýetiniň türkmen milli nusgasy
Karz, onuň mazmuny we ony guramagyň ýörelgeleri
Türkmenistanda eýeçilik gatnaşyklarynyň kämilleşdirilişi
Mahmyt Kaşgarlynyň eserinde pul hakynda
Ykdysady taglymatlaryň taryhy döwürleri
Buhgalter hasabynyň taryhynyň döremeginiň esaslary
Bütindünýä söwda guramasynyň döreýiş taryhy
“Paýhas çeşmesiniň” dürdäneleri
Puluň ýüze çykyş taryhy
Birža düşünjesi we onuň döreýiş taryhy
Gazna biržalarynyň emele geliş taryhy
Fýuçers söwdalarynyň taryhy we ýüze çykmagynyň sebäpleri.
Dünýä pulunyň wezipesi
Fond biržalarynyň emele geliş taryhy
Bütindünýä söwda guramasynyň döreýiş taryhy
Nusaýyň senetçilik we söwda merkezleri
Statistikanyň taryhy
Seljuklaryň altyn teňňeleri
Intellektual eýeçiligiň bütindünýä guramasy
Bütindünýä bank topary
Buhgalter hasabynyň taryhynyň döremeginiň esaslary

Adamzat jemgiýetiniň döremegi bilen emele gelen her bir aýratynlyklar özboluşly taryha eýedirler. Buhgalter hasabynyň hem özüniň gözbaşyny uzak asyrlaryň dowamyndan alyp gaýdýan uly taryhy bar. Buhgalter hasabynyň taryhy alty müň ýyly öz içine alýar we ol 4 asyra degişlidir, onuň emele gelmegi bolsa adamlaryň hojalyk durmuşynyň işleri bilen baglanşyklydyr.Buhgalter hasaby köp asyrlaryň dowamynda uly-uly ösüşlere eýe boldy,ol kämilleşdi we özbaşyna taryhy taýdan ylyma öwrüldi. Ilkinji müňýyllyklaryň dowamynda hojalyk hasabynyň obýektiniň üýtgeýşi ýaly onuň metody hem üýtgedi.Sosial-ykdysady gurluşyň netijesinde hojalyklar ösdi özgerdi,onuň gowrümi giňedi,emläkleriň düzümi hem üýygedi. Onuň kämilleşmeginiň netijesinde buhgalter hasabymyň predmeti we onyň metodologiýasy hem üýtgedi. Hasabyň maksady bolsa üýtgemän galdy. Uzak asyrlaryň dowamynda unygrafiki hasap – ýönekeý buhgalteriýa ösdi. Onuň yzygyderli ösmeginiň netijesinde ol bäş etapy geçdi; - inwentar hasap

- kontokorrent hasap

- hasabyň obýektinäki pullar –

hasabyň obýektinden hasaplaşyga geçen pullar

- hasabyň inwentaryny gurşap alan pullar we komtokorrent.

Ýönekeý buhgalteriýa hojalyk prossesine bütewi we ulgamlaýyn gözegçilik etmegi öz içine alýar.Ol hasabyň ýeketäk ulgamyny döretmäge mümkinçilik berdi we hemme material, pul we hasaplaşyklara gözegçilik etmeklige ýardam etdi. Ýöne hasabyň bu ulgamy birnäçe ýetmezçilikleri hem öz içine alýar; ýagny hasapda aýdyňlyk bolmandyr, takmynan ýörelge ulanylypdyr, hasap bellige almak häsiýete eýe bolupdyr, hemme ýerine ýetirilen faktlarda olaryň ykdysady we hukuk manylary aýan bolman galypdyr,peýdany kesgitlemek üçin hasap serişdeleri ulanylmandyr, hasap ýazgylarynyň dogrylygyna gözegçilik edýän onuň jemi jemlenmän galypdyr. Puluň ýüze çykmagy bilen emele gelen ýönekeý buhgalteriýa Beýik Ýüpek ýolunyň şahalara bölünip gadymy türkmen topragynyň üstünden geçmegi bilem biziň gadymy şäherlerimyz bolan Nusaýda, Merwde, Amulda(Türkmenabat) söwda gatnaşyklarynyň ösmegi bilen aýrylmaz baglanşyklydyr. Täçirçilik gatnaşyklarynyň ösmegi,onuň hojalyklarda giňden ýaýramagy ýönekeý hasabyň biziň ýurdymyzda hem ýöredilip gelenligine taryhy maglumatlar şaýatlyk edýär. Buhgalter hasabynyň taryny, onuň başlangyç esaslary türkmeniň Beýik Ýüpek ýoly bilen hem aýrylmaz baglanşyklydyr.Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow - gadymy ýüpek ýoly barada şeýle belläp geçýär; Parahatçylygyň we dürli halklaryň medemýetiniň goşulyşmagynyň ýoly bolan Beýik Ýüpek ýoly bir ýarym müň ýylyň dowamynda Türkmenistanyň üstünden geçdi . Beýik ýüpek ýoly asyrlar boýy dünýänyň dürli milletlerini biri-biri bilen ysnyşdyryp, medeni sazlaşyga, işjeň duşyşyklaryň we gatnaşyklaryň dowam etmegine giň mümkinçilik beren hajkara söwda ýolydyr. Bu halkara ýüpek – sowda ýoly Hýtaýdan gelýän ýüpek ýoludyr. Beýik ýüpek ýolunyň ady hem şonuň bilen baglanşyklydyr. Bu at nemes geografy Ferdinand won Rithofen tarapyndan goýulypdyr. Beýik ýüpek ýolunyň uzynlygy 12 müň kilometre barabardyr. Ösen söwda merkezi bolan Çürgenç, Merw, Nusaý şäherleri bolupdyr. Gündogardan – demir önümçilik işleri, Günbatardan – aýna önümleriniň işini öwrenipdirler Beýik ýüpek ýolynyň merkezi bolan gadymy türkmen topgagynda hem sowdanyň ösmegine ýöredilen ýönekeý buhgalteriýanyň uly täsir edenligi taryhy maglumatlarda aýdyň subut edilýär. Gündogara – Hytaýa Orta Aziýadan ýüň matalary,halylyry,şaý sepleri,tohum atlary iberipdirler. Hytaýdan bolsa ýüpek matalary, demir, nikel, sütükli derileri, çaý, kagyz ýaly harytlar getiripdirler. Söwda alyş-çalyşy giň gerime eýe bolupdyr, Buhgalter hasabynyň döremegi, onuň ösmegi Beýik Ýüpek ýolynyň ugurlarynda emele gelipdir. Halklaryň özara gatnaşygy we hyzmatdaşlygy üçin söwda we medeni ugurlarda ýüpek ýoly Gündogar bilen Günbataryň arasyndaky özboluşly köpri bolup hyzmat edipdir. Türkmeniň Mukaddes Ruhnama kitabinda hem türkmen halkynyň uly Döwlet bolanlygy barada, onda ylymyň, medeniýetiň, hasabyň ösüp, dünýä halklarynyň arasynda giňden meşhurlyk gazananlygyny taryhy maglumatlara salgylanyp esaslandyrylýar. Merwiň diwanynyň başlygy Zeýneddin Seýit döwründe maliýe edarasynyň bolanlygyny, şol ýerde gozgalýan we gozgalmaýan emläkleriň, harajatlaryň hasaplarynyň ýöredilenligini, serişdeleriň harçlanşyna gözegçilik edilenligi, girdejileriň we çykdajilaryň hasabynyň ýöredilenligi barada taryhy maglumatlarda aýdyň subut edilýär.