SANLY ULGAM BOÝUNÇA HÜNÄRMENLERIŇ TAÝÝARLYGY

Hä­zir­ki dö­wür­de dün­ýä tej­ri­be­sin­de san­ly ge­çiş di­ňe bir teh­no­lo­gi­ýa­lary or­naş­dyr­mak bi­len çäk­len­män, eý­sem, döw­let ul­ga­my­ny hem­me­ta­rap­la­ýyn kä­mil­leş­dir­mek bi­len hem bag­la­ny­şyk­ly­dyr. Türk­menis­tan­da bu iş­ler ka­nun­çy­lyk bin­ýady­na we adam ma­ýa­sy­na esas­la­nyp ama­la aşy­ryl­ýar. Bu ugur­da­ky iş­le­riň ro­waç­lan­ma­gyn­da öz işi­ne ök­de hünär­men­le­riň taý­ýar­la­nyl­ma­gy mö­hüm we­zi­pe­dir. Hor­mat­ly Pre­zi­den­ti­mi­ziň ta­galla­la­ry bi­len «Türk­me­nis­tan­da san­ly bi­lim ul­ga­my­ny ös­dür­me­giň Kon­sepsi­ýa­sy» üs­tün­lik­li dur­mu­şa ge­çi­ril­ýär. Ýur­du­my­zyň ýo­ka­ry okuw mek­dep­lerin­de eme­li aň, bu­lut ha­sap­la­ma­la­ry we uly göw­rüm­li mag­lu­mat­lar ýa­ly ugur­lar bo­ýun­ça tä­ze hü­när­ler açylýar, bi­lim ojak­la­ry­nyň okuw mak­satna­ma­la­ry döw­rüň ta­lap­la­ry­na la­ýyk ge­ti­ril­ýär. Ýur­du­myz­da san­ly yk­dy­sa­dy­ýet üçin hü­när­men­le­ri taý­ýar­la­mak işi mek­dep döw­rün­den baş­lap, ýo­ka­ry bi­lim ojak­la­ryn­da we önüm­çi­lik­de do­wam et­di­ril­ýär. Şun­da prog­ramma­la ş­dy r­mak we ro­bo­to­teh­ni­ka ýa­ly ugur­la­ra aý­ra­tyn üns be­ril­ýär. Bu bol­sa «mek­dep­—­ýo­ka­ry okuw mek­de­bi­—­san­ly yk­dy­sa­dy­ýet» zynjy­ry­ny dö­red­ýär. Ýur­du­my­zyň ýaş hü­när­men­le­ri­niň ara­syn­da ge­çi­ril­ýän teh­no­lo­gik bäs­le­şik­ler hü­när­men­le­riň tej­ri­be­si­ni baý­laş­dyr­mak­da mö­hümdir. Bu ugur­da «San­ly çöz­güt» in­nowa­sion tas­la­ma­lar bäs­le­şi­gi mö­hüm or­na eýe­dir. Şu­nuň bi­len bag­ly­lyk­da, bir ta­rap­dan, döw­let ýaş oý­lap ta­py­jyla­ryň in­tel­lek­tual eýe­çi­lik hu­ku­gy­nyň go­ra­gy­ny ke­pil­len­dir­ýär. Beý­le­ki tarap­dan bol­sa, bäs­le­şi­giň ýe­ňi­ji­le­ri öz tas­la­ma­la­ry­ny döw­let eda­ra­la­ryn­da we hu­su­sy pu­da­gyň dü­züm­le­rin­de ornaş­dyr­ma­ga müm­kin­çi­lik alyp, san­ly yk­dy­sa­dy­ýe­tiň saý­la­ma hü­när­men­leri­ne öw­rül­ýär­ler. Dün­ýä tej­ri­be­si­niň gör­ke­zi­şi ýa­ly, san­ly yk­dy­sa­dy­ýet üçin ze­rur hü­närmen­ler go­ru­ny ke­ma­la ge­tir­mek­de bi­li­miň, tej­ri­bä­niň we işe­wür­li­giň saz­la­şyk­ly hyz­mat­daş­ly­gy mö­hüm or­na eýe­dir. Hä­zir­ki dö­wür­de Türkme­nis­tan­da bi­lim ul­ga­my­nyň, işewür­li­giň ne­ti­je­li we saz­la­şyk­ly işi­ni ga­zan­mak mak­sa­dy bi­len, tä­ze­çil çe­me­leş­me­ler ula­nyl­ýar. Ýur­du­myz yk­dy­sa­dy­ýe­tiň we ho­ja­lyk gat­na­şykla­ry­nyň öz­ger­ýän şert­le­rin­de iş­gärle­ri we hü­när­men­le­ri taý­ýar­la­mak­da uzak möh­let­le­ýin me­ýil­leş­dir­mek ýö­rel­ge­sin­den ugur al­ýar. «Türkme­nis­tan­da ýo­ka­ry hü­när bi­li­mi­ni ös­dür­me­giň 2026­—­2052­nji ýyl­lar üçin Stra­te­gi­ýa­sy­nyň» hem­de ony ama­la aşyr­mak bo­ýun­ça ýe­ri­ne ýeti­ril­me­li çä­re­le­riň 2026­—­2030­njy ýyl­lar üçin me­ýil­na­ma­sy­nyň ka­bul edil­me­gi hem mu­nuň aý­dyň my­saly­dyr. Stra­te­gi­ýa bi­lim ul­ga­my­nyň hä­zir­ki ýag­da­ýy­na sel­jer­me ber­mek bi­len, bi­li­miň we zäh­met ba­za­ry­nyň öza­ra bag­la­ny­şy­gy­ny ga­zan­mak, döw­le­ti­mi­ziň in­no­wa­sion ösü­şin­de zäh­met se­riş­de­le­ri­niň hil gör­ke­ziji­le­ri­ni ýo­kar­lan­dyr­mak, ola­ry neti­je­li peý­da­lan­mak, ýo­ka­ry okuw mek­dep­le­ri­niň okuw­önüm­çi­lik, tej­ri­be we yl­my bar­lag­ha­na­la­ryn­da gu­ral­ýan iş­le­ri önüm­çi­li­giň ös­dü­ri­li­şi bi­len bag­la­nyş­dyr­mak ýa­ly yk­dy­sa­dy bäh­bit­le­re gö­nük­di­ri­len we­zi­pe­le­ri kes­git­le­ýär. Bu stra­te­gi­ýa­da ýo­ka­ry bi­lim ul­ga­my­nyň döw­re­bap­laş­dyryl­ma­gy bäs­deş­li­ge ukyp­ly mil­li yk­dy­sa­dy­ýe­tiň bin­ýa­dy hök­mün­de kes­git­le­nil­ýär. Hü­när­men­le­ri taý­ýar­la­mak­da okuw mak­sat­na­ma­la­ry­nyň hä­zir­ki za­man yk­dy­sa­dy­ýe­ti­niň ha­ky­ky şert­le­ri­ne ky­bap gel­me­gi örän der­wa­ýys we­zipe­dir. Şo­ňa gö­rä­de, «Türk­me­nis­tanda ýo­ka­ry hü­när bi­li­mi­ni ös­dür­me­giň 2026­—­2052­nji ýyl­lar üçin Stra­tegi­ýa­sy­nyň» esa­sy jä­het­le­ri ýo­ka­ry okuw mek­dep­le­ri­niň yk­dy­sa­dy­ýe­tiň ha­ky­ky pu­dak­la­ry bi­len ara­bag­la­nyşy­gy­ny güýç­len­dir­me­gi göz öňün­de tut­ýar. Şu ugur­da iň esa­sy ýö­rel­ge­leriň bi­ri in­no­wa­sion gur­şa­wy ke­ma­la ge­tir­mek bi­len bag­la­ny­şyk­ly­dyr. Pu­dak­la­ýyn ýö­ri­te­leş­me we hu­susy ma­ýa go­ýum­lar stra­te­gi­ýa­da orun alan mö­hüm ugur­la­ryň ýe­ne bi­ri­dir. Hü­när­men­le­ri taý­ýar­la­mak işi­niň döw­re­bap­laş­ýan­dy­gy­nyň anyk mysa­ly hök­mün­de Hal­ka­ra Se­na­gat­çy­lar we te­le­ke­çi­ler uni­wer­si­te­ti­niň dö­redil­me­gi­ni gör­kez­mek bo­lar. Mu­nuň özi in­no­wa­sion teh­no­lo­gi­ýa­lar­dan baş çy­kar­ýan hü­när­men­le­ri taý­ýarla­mak, yl­my iş­läp taý­ýar­la­ma­la­ry düz­mek bi­len bag­ly iş­le­ri tä­ze de­re­jä çy­kar­ma­ga müm­kin­çi­lik ber­ýär. Bu bol­sa bi­li­mi, yl­my bar­lag­la­ry hem­de in­no­wa­sion te­le­ke­çi­li­gi ut­gaş­dyr­ýan ýo­ka­ry bi­li­miň nus­ga­sy­ny dö­ret­mä­ge ýar­dam ed­ýär. Dün­ýä­niň işe­wür­lik ta­lap­la­ry­na ky­bap gel­mek üçin ýur­du­my­zyň ýoka­ry okuw mek­dep­le­ri­niň ab­raý­ly hal­ka­ra reý­ting­le­re gi­ri­zil­me­gi we okuw mak­sat­na­ma­la­ry­nyň hal­ka­ra akk­re­di­ta­si­ýa­la­ry­nyň ge­çi­ril­me­gi mö­hüm we­zi­pe­le­riň ha­ta­ryn­da kesgit­le­nil­ýär. Bu we­zi­pe­le­riň üs­tün­lik­li dur­mu­şa ge­çi­ril­me­gi di­ňe bir mil­li däl, eý­sem, bü­tin­dün­ýä de­re­je­sin­däki san­ly gur­şaw­da bäs­deş­li­ge ukyp­ly hü­när­men­le­riň tä­ze nes­li­ni ke­ma­la ge­tir­mä­ge müm­kin­çi­lik ber­ýär. 

Selimberdi HOJABERDIÝEW, Aşgabat şäheriniň Baş maliýe we ykdysadyýet müdirliginiň başlygynyň orunbasary