PU­LY ­TYG­ŞYT­LA­MA­GYŇ ­WE DO­LAN­DYR­MA­GYŇ DÜZ­GÜN­LE­RI 

Pu­ly tyg­şyt­la­mak we oňa çyn­la­kaý çe­me­leş­mek hä­zir­ki za­man yk­dy­sa­dyýe­ti­niň iň mö­hüm me­se­le­le­ri­niň bi­ri­dir. Ba­za­ryň, yk­dy­sa­dy­ýe­tiň we ba­ha­la­ryň üýt­gäp dur­ma­gy her bir ada­myň mali­ýe taý­dan so­wat­ly bol­ma­gy­ny ta­lap ed­ýär. Pu­ly dog­ry ulan­mak gir­de­ji­niň art­ma­gy­na tä­sir ed­ýär. Ýaş­lyk­dan mali­ýe so­wat­ly­ly­gy­ny öz­leş­di­ren adam­lar gel­jek­de has ýo­ka­ry gir­de­ji ga­zan­ýarlar hem­de çyl­şy­rym­ly ýag­daý­lar­da has go­wy çöz­güt tap­ýar­lar. Ma­li­ýe sowat­ly­ly­gy bo­lan ýaş­la­ryň ýa­şa­ýyş­durmuş de­re­je­si­ni dur­nuk­ly ýo­la goý­mak bi­len ýur­duň yk­dy­sa­dy ösü­şi­ne hem tä­sir edip bil­jek­dik­le­ri düş­nük­li. Pu­ly tyg­şyt­la­mak esa­sy mak­sat däl. Se­bä­bi tyg­şyt­la­nan pul he­re­ke­te ge­ti­ril­me­se, onuň bir gy­sym ka­gyz­dan ar­tyk ga­dyr­gym­ma­ty bol­ma­ýar. Şonuň üçin pu­luň he­re­ke­ti­ni, ýag­ny işjeň­li­gi­ni dog­ry do­lan­dyr­ma­gyň kä­bir esa­sy düz­gün­le­ri­ni bil­mek hem hökma­ny­dyr. Tyg­şyt­ly­lyk ma­li­ýe taý­dan dur­nuk­ly­lyk üçin esa­sy ädim­dir. Ýorgan­dü­şe­giň ara­syn­da, bank kar­tyn­da du­ran pu­luň hüm­me­ti, sa­tyn aly­jy­lyk uky­by pes­dir. Eger siz ma­li­ýe taý­dan er­kin­li­ge ýet­mek, bar bo­lan pu­lu­ňyzdan dü­şe­wünt ga­zan­mak is­le­se­ňiz, ony dog­ry do­lan­dyr­ma­gyň aşak­da­ky düz­gün­le­ri­ne berk eýer­me­li­si­ňiz. 1­nji­ düz­gün.­ Şah­sy­ býu­je­ti­ňi­zikes­git­läň,­ oňa­ gö­zeg­çi­lik­ediň.­Ha­rajat­la­ry­ňy­zyň­ sa­na­wy­ny­ dü­züň.­ Puly­ do­lan­dyr­ma­gyň­ iň­ mö­hüm­ şer­ti,­ onuň­ni­re­den­ge­lip,­ni­rä­harç­lan­ýandy­gy­ny­bil­mek­dir. •­ Bir aý­da ge­len gir­de­ji­le­riň we edi­len çyk­da­jy­la­ryň sa­na­wy­ny dü­züň. •­Çyk­da­jy­la­ry to­par­la­ra bö­lüň. Şonda azyk ha­ra­jat­la­ry, je­ma­gat tö­leg­le­ri ýa­ly ze­rur çyk­da­jy­la­ryň, müm­kin boldu­gyn­dan aý­lyk gir­de­ji­ňi­ziň 60 gö­te­rimin­den kän bol­maz­ly­gy­ny ga­za­nyň. •­ Ga­lan­ pu­luň­ 40­%­ini­ äti­ýaç­lykgo­ry­ ýa­da­ mö­hüm­ ze­rur­lyk­lar­ üçintyg­şyt­laň.­Gir­de­ji­alan­gü­nü­ňiz,­azyndan­ onuň­ 10­%­ini­ hök­man­ çyk­da­jylar­dan­öň­tyg­şyt­la­jak­bo­luň. Ne­ti­je­de,­ şah­sy­ býu­je­ti­ňi­zi­ düzmek­ bi­len,­ nä­çe­ ma­nat­ tyg­şyt­la­maly­dy­gy­ny­ hem­de­ nä­çe­ma­nat­ ar­tykmaç­pul­sow­ýan­dy­gy­ňy­zy­gö­rer­si­ňiz.­ Adam­la­ryň­ kö­pü­si­ öz­le­ri­ üçin­ ze­rurbol­ma­dyk­ zat­la­ra­ pul­ harç­la­ýar­lar,­ se­bä­bi­jem­gy­ýet­ýa­da­ma­ha­bat­ola­rysa­tyn­al­ma­ga­iter­ýär.­ 2­nji­düz­gün.­Gor­dö­re­diň,­se­bä­biada­myň­dur­mu­şy­he­mi­şe­ala­ýaz­bolup­ dur­ma­ýar.­ Kä­bir­ ga­ra­şyl­ma­dykýag­daý­lar­üçin­dö­re­di­len­se­riş­de­go­rypu­ly­tyg­şyt­la­ma­gyň­bir­tä­ri­dir.­ •­ 3­ aý­da­ýa­da­ 6­ aý­da­ ze­rur­çykda­jy­la­ry­ňy­za­ ýe­ter­lik­ se­riş­de­ go­ru­nydö­re­diň.­Me­se­lem,­ aý­lyk­çyk­da­jy­ňyz2­müň­ma­nat­ bol­sa,­ 6­müň­ ýa­da­ 12­ müň­ ma­nat­ ara­ly­gyn­da­ se­riş­de­ tygşyt­la­ma­ga­ça­l­şyň. •­Tyg­şyt­la­nan pul aý­lyk zäh­met haky bank kar­tyn­da däl­de, go­ýum bank kar­tyn­da go­ýul­sa, has ne­ti­je­li bo­lar.

Hä­zir­ki­ wagt­da­ «Daý­han­bank»­ DTB­si­ ýyl­lyk­ 5­%­ de­re­je­sin­de­ ýa­da­ «Türk­men­ba­şy»­ PTB­si­ ýyl­lyk­ 6,5­ %­ de­re­je­sin­de­ go­ýum­ go­ýa­ny­ňyz­ üçinsi­ze­hak­tö­le­ýär.­Bel­li­bir­möh­let­bi­lengoý­mak­hem­ge­rek­däl,­is­len­dik­wagtpul­la­ry­ňy­zy­ yzy­na­ alyp­ ýa­da­ nagtdäl­gör­nü­şin­de­ula­nyp­bi­ler­si­ňiz.­Goýum­bank­kar­tyn­dan­nagt­däl­gör­nüşin­de­ tö­leg­ler­ ge­çi­ri­len­ ýag­da­ýyn­da,­ her­bir­ge­çi­ri­len­ tö­le­giň­ 2­%­möç­be­rigaý­ta­dan­ha­sa­by­ňy­za­ge­çi­ril­ýär,­ýagny­100­ma­nat­lyk­tö­leg­ge­çi­ril­se,­şo­nuň2­ ma­na­dy­ go­ýum­ bank­ kar­ty­ňy­zagaý­dyp­ gel­ýär.­ Mu­ňa­ «keş­bäk­ hyzma­ty»­di­ýil­ýär.­Çyk­gyn­syz­ýag­daý­larüçin­ni­ýet­läp­ tyg­şyt­lan­ äti­ýaç­lyk­pulse­riş­de­le­ri­ňi­zi­sow­maz­ly­ga­ça­l­şyň.­ 3­nji düz­gün. Ma­ýa goý­mak ar­ka­ly pu­lu­ňy­zy he­re­ke­te ge­ti­riň. Pu­ly dogry do­lan­dyr­ma­gyň esa­sy sy­ry ma­ýa go­ýu­ma gö­nük­dir­mek­dir, ýag­ny pul si­ziň üçin iş­le­me­li. Tyg­şyt­la­nan pul ýuwaş­ýu­waş­dan öz gym­ma­ty­ny ýi­tir­ýär, em­ma ma­ýa go­ýu­ma gö­nük­di­ri­len pul hüm­met­siz­len­me­den ýo­ka­ry bol­ýar. •­ Pu­lu­ňy­zy­ ýyl­da­ iň­ bol­man­da10­%­möç­be­rin­de­kö­pelt­me­gi­mak­satedi­niň.­ Bu,­ köp­lenç,­ hüm­met­siz­lenmä­niň­de­re­je­sin­den­ýo­ka­ry­bol­ýar.­ •­Ma­ýa­go­ýum­la­ryň­esa­sy­gu­ra­lybo­lan­paý­na­ma­la­ry­öw­re­niň.­ •­ Iň­ go­wy­ gir­de­ji­ni­ uzak­möh­letli­ma­ýa­go­ýum­lar­ge­tir­ýär.­Si­ziň­maýa­ gö­nük­di­ren­ se­riş­dä­ňi­ziň­ di­ňe­ göte­ri­mi­ hem­ go­wy­ gir­de­ji­ ge­tir­mä­gemüm­kin­çi­lik­be­rer. Ýur­du­my­zyň­ «Se­na­gat»­ PTB­siýyl­lyk­10­%­de­re­je­sin­de­türk­men­milli­ ma­na­dy­nyň­ dolanyşyga­ girizilengü­ni­ my­na­sy­bet­li­ go­ýum­ goý­ma­gyhö­dür­le­di,­ şo­lar­ ýa­ly­ go­ýum­ üçinýo­ka­ry­ gö­te­rim­ hö­dür­le­nil­ýän­ wagtla­ry­ göz­läp­ öw­re­niň­ ýa­da­ «Rys­gal»­ PTB­niň­ paý­na­ma­sy­ny­ sa­tyn­ alanpaý­çy­la­ra­ ge­çen­ ýyl­ üçin­ ýyl­lyk­ näçe­ gö­te­rim­ de­re­je­sin­de­ di­wi­dent­ töle­nen­di­gi­ni­ öw­re­niň.­ Ýur­du­myz­dahä­zir­ki­ wagt­da­ paý­na­ma­la­ry­ satyn­ al­mak­ üçin­ «Aş­ga­bat­ gaz­na­ birža­sy»­ ÝGPJ­ he­re­ket­ ed­ýär,­ onuň www.agb.com.tm­res­mi­in­ter­net­saýty­na­gi­rip,­paý­na­ma­la­ryň­ba­ha­la­ry­nyöw­re­nip­bi­ler­si­ňiz.­ 4­nji­düz­gün.­Bank­dan­ karz­ alyp,­ ony­dog­ry­peý­da­lan­mak.­Dog­ry­ulany­lan­ ýag­da­ýyn­da,­ karz­ gir­de­ji­ gazan­ma­gyň­mö­hüm­gu­raly­dyr.­Em­manä­dog­ry­ula­nyl­sa,­ma­li­ýe­çök­gün­li­gine­ge­tir­ýär.­ •­ Gel­jek­de­ gir­de­ji­ ge­tir­jek­ zat­larüçin­ karz­ al­ma­ly.­ My­sal­ üçin,­ işewür­li­gi­ýo­la­goý­mak­ýa­da­gym­ma­tyýo­kar­lan­ýan­em­lä­gi,­ha­ry­dy­sa­tyn­almak­üçin­karz­alyn­sa,­özü­ni­öde­mä­geuky­by­ýo­ka­ry­bol­ýar. •­ Eger­ si­ziň­ ozal­dan­ hem­ kar­zyňyz­bar­bol­sa,­on­da,­il­ki­bi­len,­ony­tizüz­mä­ge­ça­l­şyň. Hä­zir­ki­ wagt­da­ «Türk­me­nis­tan»­ hem­de­ «Daý­han­bank»­ döw­let­ täjir­çi­lik­ bank­la­ry­ ta­ra­pyn­dan­ ra­ýatla­ra­ 5­ ýyl­ möh­let­li­ 150­ 000­ ma­na­daçen­li­ sarp­ ediş­ karz­la­ry­ be­ril­ýär.­ Sizony­ gel­jek­de­ gir­de­ji­ ge­tir­jek­ zat­la­ragö­nük­dir­mek­ üçin­ hem­ ula­nyp­ biler­si­ňiz.­ Şeý­le­ hem­ Türk­me­nis­ta­nyňPre­zi­den­ti­niň­ 2021­nji­ ýy­lyň­ 8­njiiýu­lyn­da­ çy­ka­ran­ 2269­njy­ Ka­ra­ry­nala­ýyk­lyk­da­ iş­le­ni­lip­ taý­ýar­la­ny­lan,­ Türk­me­nis­ta­nyň­ Döw­let­ karz­ eda­rala­ry­nyň­ ýu­ri­di­k­ şah­sy­ dö­ret­mez­dente­le­ke­çi­lik­ işi­ bi­len­ meş­gul­lan­ma­gabaş­la­ýan­ fi­zi­ki­ şahs­la­ra­ –­ hu­su­sy­ tele­ke­çi­le­re­karz­la­ry­ber­me­giň­ter­ti­bi­nela­ýyk­lyk­da,­te­le­ke­çi­li­ge­tä­ze­baş­la­ýanfi­zi­ki­şahs­la­ra­iň­pes­zäh­met­ha­kynyň500­ es­se­si­ne­ çen­li­ möç­ber­de­ ýyl­lyk 5­%­de­re­je­sin­de­ýe­ňil­lik­li­karz­lar­ beril­ýär.­Möh­le­ti­bol­sa­ 7­ýy­la­çen­li,­üste­si­ne­de,­ ýe­ňil­lik­li­ dö­wür­ bi­len,­ ýag­ny­2­ýy­lyň­do­wa­myn­da­alan­karzy­nyň­ esa­sy­ ber­gi­si­ni­ gaý­tar­maz­danbe­ril­ýär.­ Bu­ bol­sa­ Türk­me­nis­ta­nyň Pre­zi­den­ti­niň­ 2024­nji­ ýy­lyň­ 12­njiiýu­lyn­da­ çy­ka­ran­ PP­384­ bel­gi­li­Perma­ny­na­ la­ýyk­lyk­da,­ Türk­me­nis­tanbo­ýun­ça­bel­le­ni­len­iň­pes­ aý­lyk­ zähmet­ ha­ky­nyň­ möç­be­ri­ 1­ 410­ ma­natbo­lup,­onuň­hem­500­es­se­si­705­müňma­nat­möç­be­rin­de­bol­ýar.­Bu­möç­berhem­ pi­kir­le­ri­ňi­ziň­ dur­mu­şa­ ge­çi­rilme­gi­üçin­ýe­ter­lik­dir.­ 5­nji düz­gün. Ma­li­ýe so­wat­ly­lygy­ňy­zy yzy­gi­der­li ös­dü­riň. Dün­ýä we yk­dy­sa­dy­ýet yzy­gi­der­li üýt­ge­ýär. Dün­ýä­de we yk­dy­sa­dy­ýet­de nä­hili üýt­geş­me­le­riň bol­ýan­dy­gy­ny, şeý­le hem ola­ryň pu­luň ha­ky­ky gym­ma­tyna nä­hi­li tä­sir ed­ýän­di­gi­ni öw­ren­me­li. •­Ma­li­ýe­we­yk­dy­sa­dy­ýet­ug­runda­ky­ ki­tap­la­ry,­ yg­ty­bar­ly­ in­ter­netsaýt­la­ryn­dan­ha­bar­la­ry­oka­ma­ly. •­ Ma­li­ýe­çi­ler,­ yk­dy­sa­dy­ýet­çi­lerwe­ bank­ iş­gär­le­ri­ bi­len­ ge­ňeş­me­gigöz­öňün­de­tut­ma­ly. Ne­ti­je­de,­ tyg­şyt­la­mak­ pu­ly­ dolan­dyr­ma­gyň­di­ňe­bir­baş­lan­gy­jy­dyr.­ Ha­ky­ky­ma­li­ýe­er­kin­li­gi­bol­sa­öz­býuje­ti­ňi­ do­lan­dyr­mak,­ kyn­ ýag­daý­larüçin­gor­dö­ret­mek,­pu­ly­akyl­ly­ulanmak­we­iň­mö­hü­mi­bol­sa­pu­lu­ňy­zyňsi­ziň­ üçin­ iş­le­me­gi­ni­ ga­zan­mak­dyr.­ Pu­luň­bel­li­bir­muk­da­ry­ny­ma­ýa­goýu­ma­gö­nük­dir­mek­wag­tyň­geç­me­gibi­len­ has­ go­wy­ ne­ti­je­le­ri­ be­rer.­ Geljek­de­ ga­zan­jak­ gir­de­ji­ňi­ziň­ bin­ýa­dyny­ şu­gün­go­ýuň.­Ma­li­ýe­ taý­dan­üstün­lik­ ga­zan­ma­gyň­ ýe­ne­de­ bir­ sy­ry­ «wagt»­bi­len­bag­la­ny­şyk­ly­dyr.­Ma­ýago­ýum­dan­ gel­ýän­ gir­de­ji­ di­ňe­ wagtbi­len­iş­le­ýär.­Şo­nuň­üçin,­aza­jyk­möçber­ bi­len­ baş­la­sa­ňy­zam­ ma­ýa­ go­ýumy­er­tir­däl­de,­şu­gün­den­baş­la­makörän­ mö­hüm­dir.­ Şah­sy­ býu­je­ti­ňi­zidü­züp,­ gor­dö­re­dip,­ma­ýa­ go­ýum­lara­baş­lap­we­gir­de­ji­ge­tir­ýän­ak­tiw­lerüçin­ karz­ alyp­ bi­ler­si­ňiz,­ ýö­ne­ bu­laryň­hem­me­si­hem­ýe­ne­de­ma­li­ýe­sowat­lyly­gy­ňyz­bi­len­hem­bag­ly­dyr. 

Ba­tyr­BAÝ­MY­RA­DOW 

Ar­ka­dag­şä­he­ri­niň­Sal­gyt mü­dir­li­gi­niň­sal­gyt­ins­pek­to­ry.