DURNUKLY ÖSÜŞ MAKSATLARYNY ILERLEDIP

Ýa­kyn­da ýur­du­my­zyň Ma­li­ýe we yk­dy­sa­dy­ýet mi­nistr­li­gi bi­len Bir­le­şen Mil­let­ler Gu­ra­ma­sy­nyň Ösüş maksat­na­ma­sy­nyň (BMGÖM) Türk­me­nis­tan­da­ky we­kil­ha­na­sy­nyň ara­syn­da «Dur­nuk­ly ösüş mak­sat­la­ry­ny durmu­şa or­naş­dyr­mak üçin meý­dan­ça, IV tap­gyr» at­ly tas­la­ma res­mi­na­ma­sy­na gol çe­kil­di. Bi­le­lik­de ama­la aşy­ryl­jak de­giş­li tas­la­ma Türk­me­nis­tan­da Dur­nuk­ly ösüş mak­sat­la­ry­nyň (DÖM) dur­mu­şa ge­çi­ril­megi­ne hem­me­ta­rap­la­ýyn gol­daw ber­me­gi mak­sat edin­ýär.

 Mälim bolşy ýaly, 2030-njy ýyla çenli durnukly ösüş boýunça Gün tertibi 2015-nji ýylyň 25-nji sentýabrynda Birleşen Milletler Guramasynyň (BMG) Baş Assambleýasynyň durnukly ösüşiň 17 maksadyny öz içine alýan degişli Kararnamasy bilen makullanyldy. BMG-niň ähli agza ýurtlary bu Kararnamany goldadylar. Türkmenistan dünýäde ählumumy maksatlaryň wezipelerini milli şertlerine uýgunlaşdyrmaga başlan ilkinji ýurtlaryň biri boldy. Ýurdumyzda «Gün tertibi — 2030-y» amala aşyrmagyň barşynda ileri tutulýan ugurlaryň ählitaraplaýyn hasaba alynmagyny gazanmak, şeýle hem Durnukly ösüş maksatlarynyň toplumlaýyn we bitewi häsiýetini hasaba almak, durnukly ösüşiň üç böleginiň (ykdysady, durmuş we ekologiýa) ählisiniň de­ňeçerligini üpjün etmek maksady bilen, milli utgaşdyryjy gural döredildi. Şeýle hem ministrlikleriň we pudaklaýyn dolandyryş edaralarynyň, ýerli häkimiýetleriň, jemgyýetçilik guramalarynyň, ylmy-barlag institutlarynyň, ýokary okuw mekdepleriniň we ýaşlaryň wekillerini öz içine alýan iş topary döredildi. Türkmenistanyň Maliýe we ykdysadyýet ministrligi Durnukly ösüş maksatlaryny durmuşa ornaşdyrmakda umumy utgaşdyrma işini alyp barýar. Statistika baradaky döwlet komiteti bolsa Durnukly ösüş maksatlarynyň milli maglumatlar binýady üçin maglumatlary ýygnamagy amala aşyrýar. Türkmenistan «hiç kimi çetde goýmaly däl» diýen ählumumy borçnamanyň tarapdarydyr. Bu ýörelge durmuş-ykdysady, syýasy we ýaşaýşyň beýleki ugurlarynyň ilata elýeter bolmagyny üpjün etmek boýunça ýurtda alnyp barylýan syýasatyň esasyny düzýär. Ýaşaýşyň hili we derejesi, adamyň hukuklary we borçlary, ykdysady ösüş we daşky gurşawy goramak meseleleri döwletiň durmuş-ykdysady syýasatynyň üns merkezinde durýar. Bu syýasat «Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy: Türkmenistany 2022 — 2052- nji ýyllarda durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň Milli maksatnamasy», «Türkmenistanyň Prezidentiniň ýurdumyzy 2022 — 2028-nji ýyllarda durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň Maksatnamasy», «Türkmenistanyň Prezidentiniň obalaryň, şäherçeleriň, etraplardaky şäherleriň we etrap merkezleriniň ilatynyň ýaşaýyşdurmuş şertlerini özgertmek boýunça 2028-nji ýyla çenli döwür üçin rejelenen görnüşdäki Milli maksatnamasy» ýaly uzak we orta möhletlere niýetlenen esasy ösüş maksatnamalarynda kesgitlenilýär. BMG-niň Baş Assambleýasy agza döwletlere Durnukly ösüş maksatlaryna ýetmekde öňegidişlige milli we ýerli derejelerde baha bermek bilen bilelikde, yzygiderli hem-de hemme zady öz içine alýan synlary geçirmegi maslahat berýär. Meýletin milli synlar milli şertlere, strategiýalara we ileri tutulýan ugurlara laýyklykda, ýerli ilatyň, raýat jemgyýetiniň, hususy bölegiň we beýleki gyzyklanýan taraplaryň pikirlerini hasaba almak bilen geçirilýär. Türkmenistanyň iki gezek, has anygy, 2019-njy we 2023-nji ýyllarda Durnukly ösüş maksatla­ rynyň amala aşyrylyşynyň barşy barada Meýletin milli synlary taýýarlap, BMG-niň Nýu-Ýork şäherinde geçirilen ýokary derejeli syýasy forumynyň meýdançasynda hödürlemegi bu ugurda bilelikdäki işleriň anyk netijeleri boldy. «Durnukly ösüş maksatlaryny durmuşa ornaşdyrmak üçin meýdança» atly bilelikdäki taslamanyň öňki üç tapgyrynyň çäginde Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komitetinde DÖM-nüň görkezijileri boýunça hasabatlylygyň milli platformasy döredilip, häzirki wagtda ol onlaýn görnüşde hereket edýär. «Gün tertibi — 2030-a» ýetmekdäki öňegidişligiň ýyllyk milli synlary, olaryň Türkmenistanda durmuşa ornaşdyrylmagy boýunça ýyllyk Milli hasabatlar hem taýýarlanyldy. DÖM-nüň wezipeleriniň milli maksatnamalara, strategiýalara we meýilnamalara ornaşdyrylyşy babatynda BMG-niň Ösüş maksatnamasynyň usulyýeti boýunça Çalt toplumlaýyn bahalandyrmalar we Maliýeleşdirmegiň toplumlaýyn milli mehanizmini (MTMM) ornaşdyrmagyň çäklerinde Ösüşi maliýeleşdirmäge baha bermek geçirildi. Bilelikdäki hyzmatdaşlygyň ýene-de bir netijesi Türkmenistanyň Bütindünýä Söwda Guramasyna (BSG) goşulmagy we kanunçylygynyň BSG-niň talaplaryna laýyk gelmegi üçin hereketleriň meýilnamalary bilen baglanyşykly «Ýol kartasynyň» taýýarlanylmagydyr. Türkmenistanyň Bütindünýä Söwda Guramasyna goşulmagy bilen bagly meselelere taýýarlyk görmek we kanunçylygy BSG-niň talaplaryna laýyk getirmek maksady bilen, «2022 — 2025-nji ýyllar üçin «Ýol kartasy», ondaky çäreleri ýerine ýetirmek boýunça degişli meýilnamanyň taslamasy işlenip taýýarlanyldy. Gürrü­ňi edilýän taslamanyň dördünji tapgyry 2026-2027-nji ýyllar üçin meýilleşdirilendir we ol uly maksatlary kesgitleýär. Olaryň arasynda Türkmenistanyň üçünji Meýletin milli synyny taýýarlamak hemde Durnukly ösüş maksatlaryny sebitleşdirmek (ýerli derejede ornaşdyrmak) meseleleri boýunça milli mümkinçiligi pugtalandyrmak wezipeleri hem bar. Şeýle-de ýurdumyzyň sebitleriniň biriniň mysalynda Ýerli meýletin syny taýýarlamak meýilleşdirilýär. 

Orazmuhammet AŞYROW, Türkmenistanyň Maliýe we ykdysadyýet ministrliginiň Strategik we durnukly ösüş müdirliginiň bölüm başlygy.